Hakim

ከወሊድ በኋላ የሚከሰት የድብርት ህመም እና ጉዳቱ አንዲት እናት ልጅ ስትወልድ ደስታና ፈገግታ ብቻ ሳይሆን ያልተጠበቀ ከባድ ጭንቀት፣ ፍርሃትና የተስፋ መቁረጥ ስሜት ሊያጋጥማት ይችላል። በማህበረሰባችን ውስጥ ብዙ ጊዜ ከወሊድ በኋላ የሚታይ ድካምና ጭንቀት «የወሊድ ደም ማነስ»፣ «የአራስነት ቅዥት» ወይም «እናትየዋ ስንፍና/ትዕግስት ማጣት አሳየች» ተብሎ በስህተት ይተረጎማል። ነገር ግን ይህ በህክምና ሳይንስ ፖስትፓርተም ዲፕሬሽን (Postpartum Depression - PPD) በመባል የሚታወቅ እና የአእምሮ ሕክምናና የስነ-ልቦና እርዳታ የሚሻ እውነተኛ የጤና ሁኔታ ነው። የፖስትፓርተም ዲፕሬሽን ዋና ዋና ምልክቶች፦ 1. ከባድ ድብርትና ተስፋ መቁረጥ፦ ከወሊድ በኋላ ላለፉት ጥቂት ሳምንታት ወይም ወራት ያለማቋረጥ ማልቀስ፣ የባዶነት ስሜት እና ጥልቅ ሀዘን። 2. ከሕፃኑ ጋር መላመድ አለመቻል፦ ለተወለደው ሕፃን ፍቅር ማጣት፣ ልጅን ለማቀፍ ወይም ለመንከባከብ ፍላጎት ማጣት ወይም ሕፃኑን የመጥላት ስሜት። 3. ከፍተኛ ፍርሃትና ስጋት፦ "ጥሩ እናት አይደለሁም"፣ "ልጄን አደጋ ላይ እጥላለሁ" የሚሉ አስጨናቂ ሀሳቦች ማብዛት። 4. ከባድ የኃይል ማጣትና የእንቅልፍ መዛባት፦ ሕፃኑ በሚተኛበት ጊዜ እንኳን እንቅልፍ እምቢ ማለት ወይም ከመጠን በላይ መተኛት። 5. ከሰው መገለል፦ ከባለቤት፣ ከቤተሰብ እና ከወዳጅ ዘመድ መራቅ። 6. ራስን ወይም ሕፃኑን የመጎዳት አስተሳሰብ፦ በከባድ ሁኔታዎች ውስጥ ራስን የማጥፋት ወይም ሕፃኑን የመጉዳት አደገኛ ሀሳቦች መምጣት። የፖስትፓርተም ዲፕሬሽን የሚያደርሰው ተፅዕኖ (Impact)፦ 1. በእናትየዋ ላይ የሚደርስ ተፅዕኖ፦ - በራስ የመተማመን መንፈሷ ይቀንሳል፤ ለረጅም ጊዜ የሚዘልቅ የድብርት ህመም (Chronic Depression) ውስጥ ልትገባ ትችላለች። - አካላዊ ጤንነቷ ይጎዳል (የምግብ ፍላጎት ማጣት፣ የሰውነት ክብደት መቀነስ እና የበሽታ መከላከል አቅም መዳከም)። 2. በሕፃኑ/ልጁ ላይ የሚደርስ ተፅዕኖ፦ የዕድገት መዘግየት፦ እናትየዋ በቂ የጡት ወተት፣ እንክብካቤ እና ስሜታዊ ትስስር (Emotional Attachment) መስጠት ስለምትቸገር የሕፃኑ እድገት ይጎዳል። የባህሪና የስሜት ችግር፦ እናታቸው በፖስትፓርተም ዲፕሬሽን የተጠቃችባቸው ሕፃናት ወደፊት በሚያድጉበት ጊዜ ከመጠን በላይ የማልቀስ፣ የባህሪ መዛባት እና የቋንቋ እድገት መዘግየት ሊያጋጥማቸው ይችላል። 3. በትዳር እና በቤተሰብ ላይ የሚደርስ ተፅዕኖ፦ በባልና ሚስት መካከል ከፍተኛ አለመግባባት፣ የፍቅርና የስሜት መራራቅ ይፈጠራል። ሌሎች በቤት ውስጥ ያሉ ህፃናት ካሉ በቂ ትኩረት በማጣታቸው ለስነ-ልቦና ውጥረት ይጋለጣሉ። መፍትሔው እና የህክምና መንገዶች፦ ፖስትፓርተም ዲፕሬሽን የእናትየዋ ስንፍና ወይም ድክመት አይደለም! በአካል ሆርሞን መለዋወጥ እና በስነ-ልቦናዊ ውጥረት ምክንያት የሚከሰት በሽታ በመሆኑ በህክምና ሙሉ በሙሉ ይድናል፦ የሳይካትሪ እና የአእምሮ ህክምና፦ በአእምሮ ህክምና ስፔሻሊስት የሚታዘዙ አስተማማኝ እና ለጡት አጥቢ እናቶች ተስማሚ የሆኑ መድኃኒቶች። የስነ-ልቦና ምክርና ታራፒ (Psychotherapy/CBT)፦ እናትየዋ ከአዲስ ህይወት እና ጭንቀት ጋር እንድትላመድ የሚያግዝ የባለሙያ ምክር። የቤተሰብ እና የባል ድጋፍ፦ ባለቤትና ቤተሰብ የቤትና የሕፃን እንክብካቤ ስራዎችን በማገዝ እናትየዋ በቂ እረፍት እንድታገኝ ማድረግ አለባቸው። REFERENCES 1. World Health Organization. (2022). WHO guide for integration of perinatal mental health in maternal and child health services. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240057142 2. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2024). Postpartum depression. https://www.acog.org/womens-health/faqs/postpartum-depression 3. Slomian, J., Honvo, G., Emonts, P., Reginster, J. Y., & Bruyère, O. (2019). Consequences of maternal postpartum depression: A systematic review of maternal and infant outcomes. Women's Health, 15, 1–55. https://doi.org/10.1177/1745506519844044 4. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2023). Treatment and management of mental health conditions during pregnancy and postpartum: ACOG Clinical Practice Guideline No. 5. Obstetrics & Gynecology, 141(6), 1262–1288. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000005202 ዮሐንስ ያያ: Mental health specialist PhD student Wolayta Sodo, Ethiopia @HakimEthio