یادها

#بشارت_منجی عبیدالله مهدی بنیانگزار دولت فاطمی در سال ۲۹۷ توانست بخشی از مغرب را در شمال افریقا تصرف کند. طی چهار نسل، دولت فاطمی نه تنها بر مغرب و مصر بلکه بر بخش بزرگی از جهان اسلام تسلط یافت و به عنوان مهمترین رقیب عباسیان درآمد. منابع تاریخی درباره عبیدالله فاطمی و نسب وی اختلاف نظر دارند. عباسیان (و منابعی که به هواخواهی آنان به نگارش درآمده) از آنجایی که در صدد بودند مشروعیت این دولت را از اساس ویران کنند، آنان را نه فرزندان محمد بن اسماعیل بن جعفر، بلکه ازفرزندان عبدالله بن میمون قداح معرفی کردند. مطلبی که در قرون بعد به منابع فارسی (مانند تاریخ جهانگشای جوینی) هم کشیده شد. ابن خلدون تمامی این مطالب را نادرست دانسته و می گوید به مطالبی که در باره انکار نسب فاطمیان مطرح شده، توجهی نمی توان کرد. آنچه در عمل رخ داد این بود که اسماعیلیان از زمان محمد بن اسماعيل بن جعفر صادق (ع) به صورت پنهانی فعالیت خویش را در عراق و یمن و مغرب آغاز کردند. از نظر آنان پس از محمد مکتوم، امامت به جعفر صدق رسیده، آنگاه به فرزندش محمد حبیب و بعد از او به عبیدالله مهدی که نخستین خلیفه فاطمی در مغرب است. ارادت اسماعیلیان به نسلی از امامان مستور (که به عبید الله مهدی ختم شد) چندان بود که آنان در وقت ظهور، به سادگی توانستند دولت بزرگی را تشکیل دهند. ابن خلدون گوید شیعیان این جماعت در یمن تا حجاز و بحرین و خراسان و کوفه و بصره و طالقان پراکنده بودند. عادت ایشان بر این بود که به «الرضا من آل محمد» دعوت میکردند. این شیعیان به زیارت قبر حسین (ع) رفته، از آنجا به سلمیه می رفتند تا امامان از نسل اسماعیل را زیارت کنند. در یمن نیز شیعیان آنان وجود داشتند که از آن جمله قوم بنی موسی بودند. وقتی مهدی خروج کرد، قاصدی به یمن نزد بنی موسی فرستاد و دعوت خود را آشکار کرده، و آنان را به «المهدی من آل محمد» فرا خواند. بسیاری از مردم یمن از وی پیروی کردند. در این وقتی یکی از آنان به مکه رفت و از آنجا همراه حجاج مغربی به کتامه رفته، با حمایت مردانی از آن نواحی به تدریج بر آن دیار غلبه کرد. وی توانست دولت اغالبه را شکست داده و شهری به نام دار الهجره بنا کند. او به فرزندش عبید الله وصیت کرد: «انت المهدی». شیعیان مغرب پس از این پیروزیها به عبیدالله پیغام داده، او را به مغرب دعوت کرده، گفتند که در انتظارش هستند. وی که خلیفه عباسی در تعقیبش بود، ابتدا در لباس تاجران به مصر رفته، از آنجا به مغرب گریخت. پیروزیهای مکرر شیعیان اسماعیلی سبب پیوستن قبایل مختلف به آنان شد. در این وقت بود که عبیدالله شیعی به سجلماسه رسید و ابو عبدالله شیعی همه چیز را در اختیار او نهاد و در آنجا بود که به سال ۲۹۶ با وی به عنوان «امام» و «المهدی امیر المؤمنین» بیعت شد. احساس عموم یاران وی این بود که مهدی که قرار بوده بیاید و همه جا را سرشار از عدل و داد کند، ظاهر شده و اکنون نوبت آن است تا آرزوها تحقق یابد. این تلاشی بود که ۱۵۰ سال به طور مستمر با شکل دهی به کانونهای دعوت در نقاط مختلف جهان اسلام، با عشق به برپایی حکومت «عترت طاهره» صورت گرفته و اکنون به نتیجه رسیده بود. عبید الله مهدی در جریان این ظهور به عنوا «مهدی» جلوه گر شد و مهم ترین شهری که او تأسیس کرد شهر مهدیه بود. نوشته اند که مدتی بعد وی ابو عبدالله شیعی را که زمینه پیروزی اور ا فراهم کرده بود، کشت و این هم به این دلیل بود که از او برای مهدویت دلیل خواسته بود. عبيد الله مهدی تا سال ۳۲۲ که درگذشت، توانست دولتش را چندان استوار کند که نه تنها مصر بلکه بخش بزرگی از جهان اسلام را برای قریب دو قرن در اختیار یک دولت شیعی قرار داد. وی فرزندش را ملقب به قائم نمود.