Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Беларуская папулярызатарка гісторыі намагаецца зрабіць рэпліку крыжа Сафіі Менскай — каралевы Дацкай і праўнучкі Усяслава Чарадзея MOST распавядае пра праект папулярызатаркі гісторыі Марыі Грыц, якая запускае краўдфандынг на стварэнне рэплікі крыжа Сафіі Менскай — вядомага ў Даніі як крыж Дагмар. Даследаванні паказваюць, што ён мог належаць менавіта Сафіі (дачцэ Валадара Глебавіча, праўнучцы Усяслава Чарадзея), а выканаць яго мог той самы Лазар Богша, які вырабіў крыж Еўфрасінні Полацкай, або хтосьці з яго вучняў. Бо зроблены ён у той жа тэхніцы — візантыйскай перагародчатай эмалі. Праект прадугледжвае выраб з золата ў традыцыйнай тэхніцы. Гатовую рэпліку плануюць перадаць на баланс Музея Вольнай Беларусі ў Варшаве з публічным доступам — да часу, калі яе можна будзе вярнуць у Беларусь. 🔗 Падрабязнасці на MOST Media

Як пачаць даследаваць гісторыю сваёй сям’і Калі мы кажам пра гісторыю, то часцей за ўсё ўяўляем гісторыю краіны, рэгіёна, падзей і дат. А што, калі гісторыя — гэта найперш гісторыя кожнай асобнай сям’і? Гісторыя тых, хто быў да нас: іх лёсаў, выбараў і шляхоў, і таго, як мы звязаныя з імі сёння. На гэтыя пытанні адказвае радавод. Часта здаецца, што даследаваць свой род складана: трэба знайсці архівы, у іх — патрэбныя дакументы. Але на самай справе гэта больш даступна, чым падаецца. І ёсць людзі, якія ўжо ведаюць, як зрабіць першыя крокі ў аднаўленні ўласнага радаводнага дрэва. Адзін з такіх экспертаў — Ігар Станкевіч, журналіст і даследчык, які ўжо больш за дваццаць пяць гадоў займаецца генеалогіяй і вывучэннем рэпрэсаваных родаў. Ён ведае пра архіўныя абмежаванні, пра тое, як шукаць інфармацыю, як правяраць сямейныя легенды і што рабіць, калі дакументаў амаль не засталося. Ён збірае гісторыі сямей, вяртае ім памяць і вучыць іншых рабіць тое самае. Для тых, хто даўно хацеў «дабрацца да каранёў», але не ведаў, з чаго пачаць, існуе бясплатны анлайн-курс Ігара Станкевіча «Радавод: аднаўляем гісторыю сваёй сям’і і краіны». Гэта добрая стартавая кропка для ўсіх, хто хоча зразумець, дзе і як шукаць інфармацыю, як пераўтварыць старую скрыню з фотаздымкамі ў гісторыю, а не ў хаос, аднавіць сямейную памяць і перадаць яе дзецям. Прадстаўніцтва па нацыянальным адраджэнні рэкамендуе сачыць за наборам на сайце www.nationofleaders.org, каб не прапусціць наступны старт курса, запланаваны на вясну 2026 года. #ВяртаемГісторыю #ViartajemHistoryju #СапраўднаяГісторыя #SapraŭdnajaHistoryja @revivalbelarus

Беларусь: Старажытная і сучасная. Новы погляд на гісторыю Цэнтральнай Еўропы. Лекцыя Тымаці Снайдэра На Youtube-канале нашага Інстытута апублікаваная беларускамоўная версія лекцыі вядомага гісторыка Тымаці Снайдэра, прачытаная 27 чэрвеня 2025 года ў Венскім музеі. 🎥 Запрашаем да прагляду: https://youtu.be/ZWDe2A4CtbI?si=Fi2Pd2NFh49hI7kk

📚 «Патаемная спадчына. Казкі пра беларускіх жанчын. Том 1» Новая кніга, якая праз казкі знаёміць з выбітнымі беларускамі. Першы том “Патаемнай спадчыны” змяшчае сем казак пра выдатных беларусак, якія жылі ў розны час – ад сярэднявечча да пачатку XX стагоддзя. Гэта тыя гісторыі, якіх амаль няма ў школьных падручніках, але без іх не зразумець нашай мінуўшчыны. Кніга створаная камандай таленавітых аўтарак/аў і мастачак/коў; выданне разлічана на чытанне дзецям і дарослым. Чаму вартае ўвагі: кароткія, жвавыя гісторыі, моцны візуальны шэраг і акцэнт на бачнасць жанчын у гісторыі Беларусі — як добры старт для сямейных чытанняў і заняткаў у школах/гуртках. 👉Больш падрабязна пра выданне на Kirma.sh, дзе можна адразу і замовіць

«Слова гасударава на вас такое — загадана паліць». Як расейцы разрабавалі і спалілі Віцебск: сведчанне відавочца трагедыі Вялікая Паўночная вайна 1700—1721 гадоў стала адной з самых трагічных старонак у гісторыі Беларусі, ператварыўшы яе тэрыторыю ў арэну жорсткага супрацьстаяння паміж Швецыяй і Расіяй. Наступствы гэтага канфлікту для нашага краю былі катастрафічнымі, а метады вядзення вайны — бязлітаснымі. Выкарыстоўваючы тактыку выпаленай зямлі, расейцы спалілі найбольш значныя гарады на ўсходзе Беларусі. https://nashaniva.com/382199 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/382199

Ужо заўтра - круглы стол: "Выбары ў ВКЛ" 📅 29 лістапада, 14:00 📍 Музей Вольнай Беларусі, ul. Foksal 11 Трансляцыя ў YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=1agX6MHTZU4 Усё, што вы хацелі ведаць пра выбары ў Вялікім Княстве Літоўскім — цяпер можна спытаць у прафесійных гісторыкаў. Запрашаем на круглы стол: "Выбары ў ВКЛ". Нашы суразмоўцы: Андрэй Радаман, Аляксандр Груша, Андрэй Мацук.

Як савецкая ўлада знішчала беларускую нацыянальную ідэнтычнасць? На гэтае пытанне адказвае даследчык сталінскіх рэпрэсій Ігар Станкевіч. Цалкам стрым тут: youtube.com/watch?v=4gXFILIHkwA

З Полацка да Падуі — культурны шлях Францішка Скарыны У межах Месяца сапраўднай гісторыі каманда Прадстаўніцтва па нацыянальным адраджэнні запытала даследчыка Аляксея Ластоўскага пра праект «Культурны шлях Францішка Скарыны» — skaryna.eu. «У 2020 годзе з’явілася ідэя распрацаваць культурны шлях, які яднаў бы гарады і краіны, важныя для біяграфіі слыннага беларускага першадрукара. Маршрут вядзе з Полацка да Вільні, адтуль — у Кракаў, праз Прагу да Падуі, дзе адбылася абарона яго доктарскай дысертацыі», — распавядае Ластоўскі. Паводле даследчыка, першапачатковая ініцыятыўная група складалася з супрацоўнікаў Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта, Полацкага ўніверсітэта і Музея гісторыі кнігадрукавання. «Распрацаваны маршрут мусіў быць пададзены ў Еўрапейскі інстытут культурных шляхоў у Люксембургу. Ён аднаўляў бы не толькі гістарычныя дарогі, па якіх перамяшчаўся Скарына, але і шляхі распаўсюджвання ідэй і тэхналогій, што фармавалі адзіны еўрапейскі культурны ландшафт», — адзначае Ластоўскі. Аднак добры намер быў спынены рэальнасцю: пандэмія і наступныя палітычныя ўзрушэнні зрабілі шлях ад Полацка да Падуі непераадольным. «Падчас некалькіх экспедыцый наша каманда дабралася да Падуі і ўбачыла акты абароны Скарыны ў універсітэцкім архіве. Але ідэя культурнага шляху ўсё яшчэ чакае свайго часу і магчымасці паўнавартаснай рэалізацыі», — кажа даследчык. Цяпер на сайце праекта можна паглядзець распрацаваны маршрут з Полацка да Вільні, які паказвае скарынаўскія мясціны. І калі сёння нельга фізічна паўтарыць шлях першадрукара — гэта можна зрабіць віртуальна! #ВяртаемГісторыю #ViartajemHistoryju #СапраўднаяГісторыя #SapraŭdnajaHistoryja @revivalbelarus

Беларусь 2020 і пасля: рэвізія падзей праз акадэмічную лінзу Дыскусія 1.12.2025 19:30–21:00 (Мінск) Дыскусія пройдзе па-беларуску і па-англійску з перакладам. Каб далучыцца - зарэгіструйцеся. У 2020 Беларусь перажыла найбуйнейшую палітычную мабілізацыю: сотні тысяч выйшлі супраць фальсіфікацыі і гвалту. Гэтыя падзеі прыцягнулі вялікую ўвагу, выклікаўшы хвалі даследаванняў у галінах сацыялогіі, гісторыі, антрапалогіі і ў іншых дысцыплінах.  Якімі пытаннямі сёння займаюцца даследчыкі? Які эмпірычны матэрыял яны выкарыстоўваюць? Што найбольш спрэчнае ў інтэрпрэтацыях “беларускай рэвалюцыі” і што застаецца па-за ўвагай акадэмікаў? Пра гэта пагаворым у кантэксце сучасных даследаванняў. Уводзіны Габрыэле Фрайтаг, Нямецкае таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы, Берлін Эксперткі/ты Петэр Вермерш, Універсітэт Лёвэна, Бельгія; Ганна Комар, Універсітэт Брайтана, Вялікабрытанія; Таццяна Шчытцова, Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт, Літва Мадэрацыя Алена Агарэлышава, Гендарная даследчыца, сацыялагіня

Як савецкія ўлады стварылі БССР — але ад Адраджэння 1920-х за лічаныя гады перайшлі да знішчэння ўсяго беларускага? Якія ролі ў гэтым гралі горад і вёска? Мы запыталіся пра гэта ў даследчыка сталінскіх рэпрэсій, стваральніка курса па радаводзе Ігара Станкевіча. А цалкам свежы выпуск праграмы "Ідэя X" з яго ўдзелам глядзіце тут: https://www.youtube.com/watch?v=4gXFILIHkwA

У Гомелі адкрылі чарговыя муралы героям вайны. Па іх колькасці горад на першым месцы ў Беларусі У сувязі з 82-й гадавінай вызвалення горада адкрылі не толькі помнік Канстанціну Ракасоўскаму, але і два муралы на шматпавярховых дамах – Раману Цімафеенку і Рыгору Галавацкаму. Ураджэнец Чавускага раёна Цімафеенка быў адным з арганізатараў падпольнага руху ў Гомелі, загінуў у 1942-м. Ураджэнец Мінскага раёна Галавацкі быў удзельнікам вызвалення горада, загінуў у снежні 1943-га. У апошнія гады Гомель захліснула хваля муралаў, прысвечаных героям ВАВ. Летась улады заявілі, што па іх колькасці горад на першым месцы ў Беларусі. Лічбу не ўдакладнілі, але, відаць, гаворка ідзе прыкладна пра дзясятак. У маі гэтага года ўжо адкрывалі тры муралы героям Савецкага Саюза: Георгію Жукаву, Рыгору Дзенісенка і Іллі Катуніну. Толькі апошні нарадзіўся ў Беларусі (Дзянісенка жыў у Гомелі пасля вайны). З грамадзянскіх асоб у апошнія гады адкрылі мурал хіба толькі Кірылу Мазураву: яго пазначылі як героя сацыялістычнай працы.

Кніга прафесаркі Дароты Міхалюк — адна з найважнейшых сучасных прац пра зараджэнне беларускай дзяржаўнасці. Гэта даследаванне, якое змяніла падыход гісторыкаў да разумення БНР і зламала стэрэатып, што беларускую дзяржаўнасць нібыта «стварылі бальшавікі». 👉 Як піша гісторык Яўген Міронавіч, у сваёй працы Міхалюк «скрушыла моцна ўсталяваны міф пра бальшавіцкае паходжанне сучаснай беларускай дзяржаўнасці» 📖 Пра што гэтая кніга? «Беларуская Народная Рэспубліка. 1918–1920 гг.» — гэта глыбокая, дакументальная гісторыя таго, як беларускія палітычныя эліты спрабавалі стварыць суверэнную дзяржаву ва ўмовах вайны, калапсу імперыі, складаных адносін з Польшчай, Літвой і Украінай. Кніга паказвае: ➡️ як нараджалася ідэя незалежнасці; ➡️ чаму БНР стала вынікам не толькі «антырасійскай» пазіцыі, але і няўдалых перамоў з Польшчай, Літвой і Украінай; ➡️ хто былі людзі, якія стваралі беларускую дыпламатыю; ➡️ як у 1918–1920 гг. выглядала беларуская палітычная сцэна; ➡️ чаму падзеі таго часу да сёння ўплываюць на наша разуменне беларускай ідэнтычнасці. 👩‍🏫 Хто такая Дарота Міхалюк? Прафесарка Дарота Міхалюк — даследчыца гісторыі Беларусі, Усходняй Еўропы і нацыянальных рухаў. Яна працуе на факультэце гістарычных навук Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні і з’яўляецца аўтаркай дзясяткаў артыкулаў, манаграфій і навуковых праектаў. Яе даследаванні ахопліваюць: ▶️ гісторыю Беларусі першай паловы ХХ ст.; ▶️ працэсы фармавання дзяржаўнасці; ▶️ нацыянальныя рухі; ▶️ пачаткі беларускай і ўкраінскай дыпламатыі; ▶️ гісторыю Падляшша і беларусаў у рэгіёне. Гэта даследчыца, якая сапраўды адкрыла тэму БНР у новым святле і зрабіла яе даступнай шырокай аўдыторыі. 📍 Scena Forum, Arkady Kubickiego, Zamek Królewski w Warszawie ⏰ 28 лістапада 15:00–15:50

☑️ Ужо сёння — сустрэча да 105-й гадавіны Слуцкага збройнага чыну 📅 27 лістапада (чацвер) ⏰ 18:00 📍 Варшаўскі ўніверсітэт, ul. Dobra 55, зала 2.166 (II паверх) Сёлетняя гадавіна антыбальшавіцкага выступлення на Случчыне (лістапад–снежань 1920 г.) — добрая нагода, каб ацаніць яго прычыны і ход, а таксама абмеркаваць значэнне гэтай падзеі для лёсу беларускага народа. Арганізатары: Беларускі інстытут публічнай гісторыі і Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Факультэта прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта. Сардэчна запрашаем!

У Гомелі адкрылі помнік Канстанціну Ракасоўскаму — па ініцыятыве Расійскага ваенна-гістарычнага таварыства Як мы ўжо паведамлялі, Расійскае ваенна-гістарычнае таварыства (РВГТ) мае ў Беларусі шырокія планы па рэалізацыі сваіх камемаратыўных праектаў. Адзін з іх — усталяванне помніка Канстанціну Ракасоўскаму ў Гомелі. Як і было анансавана, сёння, 26 лістапада, манумент урачыста адкрыты з удзелам прадстаўнічай расійскай дэлегацыі, у тым ліку старшыні РВГТ Уладзіміра Мядзінскага. Больш падрабязны агляд мерапрыемства на Reform.news

Тэма сталінскіх рэпрэсій у Беларусі да сёння застаецца адной з самых балючых і недаасэнсаваных. Гэта частка гісторыі, у якой больш пытанняў, чым адказаў, і якая ўсё яшчэ чакае свайго поўнага вяртання ў публічную памяць. Ігар Станкевіч — даследчык, журналіст і дырэктар Беларускага інстытута публічнай гісторыі. Ён працуе з архівамі, знаходзіць забытыя імёны, аднаўляе гісторыі людзей і цэлых сямей, жыццё якіх зламала машына тэрору. Падчас сустрэчы вы даведаецеся: ➡️ як фарміраваліся справы «ворагаў народа»; ➡️чаму Беларусь апынулася ў зоне асабліва масавых рэпрэсій; ➡️ што адбываецца з памяццю народа, калі яе мэтанакіравана вынішчаюць; ➡️ і як сёння можна вяртаць праўду праз дакументы, архівы і сямейныя гісторыі. Сустрэча будзе карыснай усім, хто цікавіцца гісторыяй, архівамі і тым, як траўмы мінулага ўплываюць на сучасную Беларусь. 📍Scena Forum, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum Arkady Kubickiego (wejście od ul. Grodzkiej) ⏰ 27 лістапада 15:00–15:50 📚 У рамках Кірмашу гістарычнай кнігі ў Варшаве.

«Самыя ўразлівыя перад фальсіфікацыяй гісторыі ў Беларусі – дзеці» Belsat пагутарыў з кіраўніком Прадстаўніцтва па нацыянальным адраджэнні Паўлам Баркоўскім пра ініцыятыву «Месяц сапраўднай гісторыі»: хто і як фальсіфікуе мінулае ў сённяшняй Беларусі, чаму найбольш трапляюць пад уплыў дзеці, і што можна зрабіць, каб супрацьстаяць прапагандзе. Таксама — ці рэальна «вярнуць праўдзівую гісторыю» за адзін месяц. 🔗 Цалкам тэкст на Белсат

Вяртаемся да размоваў пра мінуўшчыну! ☕️ Усё, што вы хацелі ведаць пра выбары ў Вялікім Княстве Літоўскім — цяпер можна спытаць у прафесійных гісторыкаў. Запрашаем на круглы стол: "Выбары ў ВКЛ". Нашы суразмоўцы: Андрэй Радаман, Аляксандр Груша, Андрэй Мацук. Вы даведаецеся пра: - з’езды і соймы шляхты Вялікага Княства Літоўскага да і пасля Люблінскай ўніі: традыцыю і эвалюцыю палітычнага прадстаўніцтва. - тое, як шляхта дабілася права ўдзельнічаць у кіраванні краінай; - тое, як яны абіралі паслоў, праводзілі свае рашэнні, лічылі галасы; - тое, як тады баранілі свой выбар. 📅 29 лістапада, 14:00 📍 Музей Вольнай Беларусі ul. Foksal 11

У часопісе Акадэміі навук напісалі, што Канстытуцыйны суд у першыя гады кіравання Лукашэнкі прыняў «шэраг спрэчных рашэнняў» У часопісе «Весці НАН» выйшаў тэкст да 85-годдзя Валера Ціхіні, старшыні Канстутыцыйнага суда ў 1994 - 1996 гг. Рыгор Васілевіч, які быў у той час чальцом суда і актыўна падтрымліваў Лукашэнку, адзначыў: «Разварочваліся вельмі жорсткія, мякка кажучы, «баталіі» ў працэсе абмеркавання і прыняцця рашэнняў. Канстытуцыйны суд у гэты перыяд мог бы адыграць больш канструктыўную ролю… Быў прыняты шэраг… вельмі спрэчных рашэнняў, якія маюць непасрэднае дачыненне да сістэмы стрымак і проціваг». Васілевіч, які змяніў Ціхіню на пасадзе старшыні суда, верагодна такім чынам пакрытыкаваў былога кіраўніка, аднак яго думку можна прачытаць зусім па-іншаму. А менавіта: Ціхіне не хапіла мужнасці падтрымаць імпічмент Лукашэнку ў 1996-м, у выніку чаго была зламана сістэма стрымак і проціваг. Былы дэпутат Вярхоўнага Савета Лябедзька выказваў думку, што Лукашэнка зламаў Ціхіню з дапамогай кампрамату.

Беларускія аўтары вяртаюцца на Кірмаш гістарычнай кнігі ў Варшаве! 📚📖 Сёлета Цэнтр Беларускай Салідарнасці зноў арганізуе беларускі стэнд, каб нашыя выдаўцы, аўтары і чытачы занялі сваё пачэснае месца на адным з найважнейшых літаратурных мерапрыемстваў Польшчы. 🌾Гэта магчымасць для беларусаў у Варшаве ўбачыць новыя выданні, набыць кнігі на роднай мове і сустрэцца з тымі, хто працуе дзеля захавання айчыннай гісторыі і культуры. На Scenie Forum выступяць вядомыя даследчыкі беларускай гісторыі: 📆 27 лістапада (чацвер), 15:00–15:50 «Сталінскія рэпрэсіі: не пражытая старонка гісторыі» Сустрэча з Ігарам Станкевічам, дырэктарам Беларускага інстытута публічнай гісторыі. 📆 28 лістапада (пятніца), 15:00–15:50 «Пачаткі незалежнай Беларусі» Размова з прафесарам Даротай Міхалюк пра кнігу «Беларуская Народная Рэспубліка 1918–1920». Вядучы — Яраслаў Іванюк. 📆 28 лістапада (пятніца), 16:00–16:50 «За нашу і вашую волю. Беларусы ў польска-бальшавіцкай вайне» Дыскусія з удзелам прафесара Юрыя Гжэбоўскага і прафесара Гжэгажа Новіка. 👋Таксама будуць сустрэчы з аўтарамі на самім беларускім стэндзе № 75: ➡️28 лістапада, 16:00–17:00 — Дарота Міхалюк ➡️29 лістапада, 11:00–12:00 — Дарота Міхалюк ➡️30 лістапада, 12:00–13:00 і 14:00–15:00 — Уладзімір Арлоў Там вы зможаце паразмаўляць з аўтарамі і падпісаць у іх кнігі 📚📖 👣Прыходзьце, каб падтрымаць беларускую кнігу, убачыць навінкі, пазнаёміцца з аўтарамі і паказаць, што беларуская культура жыве — і ў Варшаве таксама. Гэта месца, дзе кожная кніга мае значэнне, а кожны чытач — каштоўнасць. ‼️Увага! Уваход на Кірмаш толькі з боку вуліцы Grodzkiej (адваротная частка замка). Пасля таго як вы зойдзеце на Кірмаш, неабходна ісці да беларускага стэнду №75. 📸 Белсат

🎬 1795. Імперыі супраць Рэспублікі. Рэч Паспалітая на краі прорвы Стужка Цімафея Акудовіча тлумачыць, як 25 лістапада 1795-га Рэч Паспалітая знікла з мапы: рэспубліка апынулася ў палітычнай пастцы паміж імперыямі Расіі, Прусіі і Аўстрыі і марна спрабавала выратавацца Праз ключавыя моманты — «нямы сойм» 1717-га, грамадзянскія канфлікты, ролю Пятра I, Чартарыйскіх, Кацярыны II і Станіслава Аўгуста Панятоўскага паказана, чаму ўтрымаць баланс не атрымалася. Экспертамі ў фільме выступілі вядомыя гісторыкі: Андрэй Мацук, Рычард Батэрўік-Паўлікоўскі, Зоф’я Зеліньска і Рамуне Шмігяльскіце-Стукіене. Іх каментары збіраюць сюжэт у цэласную карціну, дапамагаюць аддзяліць міфы ад фактаў і пабачыць падзеі ў еўрапейскім кантэксце.