متاح الآن! بحث تيليغرام 2025 — أهم رؤى العام 
İbrahim Nebioglu
الذهاب إلى القناة على Telegram
2 530
المشتركون
-524 ساعات
-97 أيام
-1330 أيام
جاري تحميل البيانات...
القنوات المماثلة
سحابة العلامات
لا توجد بيانات
هل تواجه مشاكل؟ يرجى تحديث الصفحة أو الاتصال بمدير الدعم الخاص بنا.
الإشارات الواردة والصادرة
---
---
---
---
---
---
جذب المشتركين
يونيو '26
يونيو '26
+11
في 1 قنوات
مايو '26
+18
في 1 قنوات
Get PRO
أبريل '26
+11
في 3 قنوات
Get PRO
مارس '26
+60
في 4 قنوات
Get PRO
فبراير '26
+35
في 1 قنوات
Get PRO
يناير '26
+39
في 1 قنوات
Get PRO
ديسمبر '25
+17
في 1 قنوات
Get PRO
نوفمبر '25
+28
في 1 قنوات
Get PRO
أكتوبر '25
+17
في 4 قنوات
Get PRO
سبتمبر '25
+38
في 3 قنوات
Get PRO
أغسطس '25
+45
في 4 قنوات
Get PRO
يوليو '25
+39
في 2 قنوات
Get PRO
يونيو '25
+53
في 2 قنوات
Get PRO
مايو '25
+41
في 4 قنوات
Get PRO
أبريل '25
+42
في 4 قنوات
Get PRO
مارس '25
+66
في 4 قنوات
Get PRO
فبراير '25
+45
في 2 قنوات
Get PRO
يناير '25
+61
في 1 قنوات
Get PRO
ديسمبر '24
+63
في 1 قنوات
Get PRO
نوفمبر '24
+58
في 2 قنوات
Get PRO
أكتوبر '24
+97
في 5 قنوات
Get PRO
سبتمبر '24
+58
في 5 قنوات
Get PRO
أغسطس '24
+73
في 2 قنوات
Get PRO
يوليو '24
+75
في 3 قنوات
Get PRO
يونيو '24
+63
في 3 قنوات
Get PRO
مايو '24
+61
في 4 قنوات
Get PRO
أبريل '24
+94
في 4 قنوات
Get PRO
مارس '24
+98
في 4 قنوات
Get PRO
فبراير '24
+58
في 4 قنوات
Get PRO
يناير '24
+80
في 7 قنوات
Get PRO
ديسمبر '23
+73
في 5 قنوات
Get PRO
نوفمبر '23
+71
في 7 قنوات
Get PRO
أكتوبر '23
+82
في 5 قنوات
Get PRO
سبتمبر '23
+113
في 0 قنوات
Get PRO
أغسطس '23
+30
في 0 قنوات
Get PRO
يوليو '23
+28
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '23
+46
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '23
+76
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '23
+106
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '23
+162
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '23
+151
في 0 قنوات
Get PRO
يناير '23
+95
في 0 قنوات
Get PRO
ديسمبر '22
+62
في 0 قنوات
Get PRO
نوفمبر '22
+92
في 0 قنوات
Get PRO
أكتوبر '22
+152
في 0 قنوات
Get PRO
سبتمبر '22
+202
في 0 قنوات
Get PRO
أغسطس '22
+213
في 0 قنوات
Get PRO
يوليو '22
+101
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '22
+76
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '22
+114
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '22
+147
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '22
+350
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '22
+101
في 0 قنوات
Get PRO
يناير '22
+141
في 0 قنوات
Get PRO
ديسمبر '21
+54
في 0 قنوات
Get PRO
نوفمبر '21
+85
في 0 قنوات
Get PRO
أكتوبر '21
+315
في 0 قنوات
Get PRO
سبتمبر '21
+151
في 0 قنوات
Get PRO
أغسطس '21
+242
في 0 قنوات
Get PRO
يوليو '21
+114
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '21
+125
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '21
+125
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '21
+311
في 0 قنوات
| التاريخ | نمو المشتركين | الإشارات | القنوات | |
| 22 يونيو | 0 | |||
| 21 يونيو | 0 | |||
| 20 يونيو | 0 | |||
| 19 يونيو | 0 | |||
| 18 يونيو | 0 | |||
| 17 يونيو | 0 | |||
| 16 يونيو | 0 | |||
| 15 يونيو | 0 | |||
| 14 يونيو | 0 | |||
| 13 يونيو | 0 | |||
| 12 يونيو | 0 | |||
| 11 يونيو | +1 | |||
| 10 يونيو | +1 | |||
| 09 يونيو | 0 | |||
| 08 يونيو | +2 | |||
| 07 يونيو | 0 | |||
| 06 يونيو | +3 | |||
| 05 يونيو | 0 | |||
| 04 يونيو | 0 | |||
| 03 يونيو | +1 | |||
| 02 يونيو | 0 | |||
| 01 يونيو | +3 |
منشورات القناة
Messi yoxsa Ronaldo?
Bu, son zamanlar futbol dünyasının ən çox sorulan suallarından biridir.
Mən Ronaldoçuyam.
Seçimim ehtimal ki, həm də şəxsiyyət tipologiyası ilə bağlıdır. Messini yox, Ronaldonu üstün tutmağımın arxasında çox güman ki, mənim insanın xarakterinə, həyata baxışına və insani dəyərlərinə toxunan çox spesifik səbəblər var.
Məncə, Ronaldonu seçməyinin əsas səbəbləri bunlardır:
1. "Mentalitet" və Mütləq İradə Gücü
Messi insana "Tanrı vergisi" olan bir istedadı xatırladır…Sanki hər şey ona çox asan gəlir, top ayağına yapışır və o, bir təbiət möcüzəsinə çevrilir.
Ronaldo isə insan iradəsinin zəfəridir. Hər şeyə zəhmətlə, nizam-intizamla və inadkarlıqla nail olduğu üçün Ronaldonu bəyənirəm. O, sübut edib ki, dahi doğulmasa belə, hər gün hamıdan çox çalışaraq, hamıdan sürətli oyanaraq və özünü hər gün yenidən inşa edərək zirvəyə çıxıb. Mən onun bu "robotik" iş rejimini və mənəvi gücünü ön plana çıxarıram.
2. Müasir Qladiator və Meydan Oxuma
Messi demək olar ki, bütün karyerasını "Barselona"nın ideal şəkildə onun üçün qurulmuş sistemində keçirib. Ronaldo isə komfort zonasından çıxmaqdan heç vaxt qorxmadı:
– Portuqaliyadan çıxdı, getdi İngiltərəni fəth etdi (Mançester Yunayted);
–İspaniyaya getdi, tarix yazdı (Real Madrid);
–İtaliyada oynadı, çempion oldu (Yuventus).
Onun "hər yerdə və hər şəraitdə qalib gəlmək" xarakterini, yeni meydan oxumalara qaçmasını daha cəlbedici görürəm. O, getdiyi hər komandanın aurasını təkbaşına dəyişə bilən bir liderdir.
3. Emosional Alov və Eqo
Messi daha sakit, içinə qapalı və bəzən meydanda emosiyasızdır.
Ronaldo isə od-alovdur, hər qolu bir teatral tamaşadır, "Siuuu" qışqırığı bir güvən bəyanıdır. Onun bu aşkar özünəinamı və iddialı eqosu bəzilərinə itici gəlsə də, məncə bu, böyük idmançının daxili yanğısıdır. Uduzmağı qəbul etməyən, 39-40 yaşında belə hələ də ac olan bir adamın ehtirası təkcə mənimi heyran edir?
4. Böhran Anlarının Adamı (Clutch Player)
Ronaldonun karyerası "qeyri-mümkün" görünən geri dönüşlərlə doludur. Komanda uduzanda, hər kəsin ümidi kəsiləndə Ronaldo səhnəyə çıxıb het-trik edir və matçı təkbaşına çevirir. Mən onun bu təzyiq altında əzilməyən, əksinə təzyiqlə qidalanan xarakterinə heyranam.
Mən Messinin "sehrini" inkar etmirəm, sadəcə Ronaldonun "özünü yaradan insan" (Self-made man) hekayəsi, onun sarsılmaz fədakarlığı və liderlik xarakteri mənim daxili dünyamla üst-üstə düşür.
| 2 |  لا يوجد نص... | 106 |
| 3 | QÜRBƏTDƏ QÜRUBUN RƏNGİ
Не гріє сонце на чужині...
–Тарас Шевченко
Hər səfər bir ayrılıqla başlayır, hər qayıdış isə özlüyündə yeni bir köçdür. Doğulduğum, uşaqlığımın və gəncliyimin bütün xatirələrini küçələrində qoyduğum Bakıdan ayrılıb, artıq neçə ildir ki, mənə ev olan, taleyimi bağladığım şəhərə – İstanbula qayıdıram. Təyyarənin pəncərəsindən geridə qalan Xəzərin mavi sularına baxarkən, ruhumun bir yarısının Bakı səmaları kimi mavi və sakit qaldığını hiss edirəm. Lakin qarşıda məni gözləyən başqa bir dəniz, başqa bir səmada alovlanan tamamilə fərqli bir duyğu var. İstanbula yaxınlaşdıqca, zehnimin dərinliklərindən qopub gözümün önünə gələn tək bir təsvir var: Ukraynalı rəssam Mixaylo Demtsyunun (ukr. Михайло Демцю) "İstanbul axşamı" tablosu...
Lvovda yaşayan Olena Gavura adlı bir dostum göndərmişdi bu tablonun şəklini. Niyə məhz bu tablo düşdü yadıma? Çünki qürbət, insanın duyğularını rəssamın kətana vurduğu o qalın, ağır impasto boya qatları kimi lay-lay, ağır və relyefli edir. Bakı mənim üçün doğmalıqdırsa, İstanbul mənim qürbətim və eyni zamanda sığınacağımdır. Demtsyunun tablosundakı o alovlu qürub rəngləri – sarının ehtirası, narıncının həsrəti və sağ tərəfi bürüyən o qan qırmızı tonlar – elə bil qürbətdə keçən hər bir axşamın daxili çığırtısıdır. İki şəhər arasında sıxışıb qalan bir insanın ruhundakı o od və yanğın, rəssamın palitra bıçağından tökülən boyalar kimi kətanın üzərində canlanır.
Lakin bu vizual yanğının içində belə, böyük Ukrayna yazıçısı Taras Şevçenkonun o kədərli misrası daxildən sızıldayır: "Qürbətdə Günəş qızdırmır". Demtsyunun kətanı nə qədər qaynar, qürub nə qədər alovlu olsa da qürbətin günəşi insanı üşüdür. Bu sətirləri Bakı-İstanbul təyyarəsinin pəncərəsi önündə, göylə yerin arasında yazıram. Enişə İstanbula günəşin batmağa üz tutduğu o qürub dəqiqələrində keçirik; göy üzündəki o vizual yanğının içinden sıyrılıb, aşağıda bizi gözləyən dənizin və axşamın o rahatladıcı sərininə qovuşuruq.
"Bu kətan – sadəcə bir şəhərin mənzərəsi deyil, zamanın içində əriyən bir anın fəryadı və eyni zamanda sakitliyidir. Mixaylo Demtsyu İstanbulu xətt illüziyalarından azad edərək, onu sırf rəngin, işığın və maddənin dili ilə yenidən qurub. Burada dəniz sadəcə su deyil, göy üzündəki yanğının yerə düşən qəlpələridir".
Tablonun tam mərkəzində, qürubun bənövşəyi kölgəsinə bürünmüş o uzaq minarə siluetləri mənə İstanbulun mistik, sirli və həm də insanı bağrına basan o əbədi çöhrəsini göstərir. O siluetlər göy üzündəki yanğının qarşısında necə məğrur və sakit dayanıbsa, qürbətdə yaşayan insan da hər axşam çökməkdə olan o ağır darıxma hissinin qarşısında eləcə dayanmağa məcburdur. Axşam olanda İstanbulun rəngi dəyişir; səmada alovlanan o qırmızı fəryad aşağıya – Boğazın tünd göy, yaşıl və bənövşəyi sularına sızır. Suyun üzərindəki qırmızı rəng qırıntıları, sanki mənim kimi evindən uzaqda olanların ürəyindən qopub dənizə tökülən həsrət qəlpələridir.
Aşağıda, dalğaların qoynunda titrəyən o yaşıl, qırmızı, sarı qayıqlar isə həyatın özüdür. Bütün bu emosional xaosun, bu ağır qürub rənglərinin içində sığınacaq axtaran, dalğalarla mübarizə aparan insan taleləridir. İstanbul məni məhz bu rənglərlə qarşılayır: həm ağrılı bir həsrətlə, həm də heyranedici bir gözəlliklə. İndi mən doğulduğum şəhərdən yaşadığım şəhərə qayıtdıqca, bu qürubun rəngində həm Bakının bu iyun günlərindəki o ağır, bürkülü və qızmar havasını, həm də İstanbulun alovlu ehtirasını daşıyıram. Qürbətdə qürub, sadəcə günün bitməsi deyil, rənglərin dili ilə ruhun yenidən yazılmasıdır.
21 iyun 2026,
Bakı-İstanbul təyyarəsi | 214 |
| 4 |  لا يوجد نص... | 181 |
| 5 | Bu, bir ənənə halını alıb. Hər dəfə Bakıdan gedəndə mən mütləq “şarj” olunmalıyam – xəngəl yeməliyəm. Çünki,
Xəngəl genetik kodlardır;
Xəngəl sazdır, “İncəgülüdür”;
Xəngəl qımqımadır, nənələrin laylayı, bayatılarıdır;
Xəngəl dastanlardır;
Xəngəl qıpçaqlardır, qaçaqlıqdır, mərdlikdir, əfəndilikdir, asilikdir.
“Ənənə” isə ciddi məsələdir…
Dostlar, əzizlər,
Artıq 23 iyun tarixindən etibarən yeni kitabım – “Oxumaq və unutmaq paradoksu” satışa çıxır. 8 fəsildən ibarət kitabın 2-ci fəsli “Yaddaşın dadı” adlanır. Düşünürəm ki,
Yaddaş həm də qoxudur, daddır.
Bir evin içi,
bir süfrənin buxarı,
samovar tüstüsünün qoxusu…
bir vaxtlar birlikdə yeyilən yeməklər.
***
Kitabda xəngəldən də yazmışam. Həm də sadəcə bizim xəngəldən yox, italyanların Pappardelle xəngəlindən də…
PAPPARDELLE
İtalyan günəşi və buğdanın dili
Mən bir neçə dəfə pappardelle yemişəm.
Çox da bəyənmişəm.
Elə bil Qazax xəngəlidir yediyin.
İtalyanların Appenin yarımadasına babalarımın yaşadıqları torpaqlardan köçdüyünü iddia etmirəm.
Amma…
Tarix boyu xalqlar yeni kəşflər, yeni yurd yerləri üçün hər zaman Şərqdən Qərbə hərəkət etmişlər. Hərəkət edərkən də özləri ilə apardıqları nəsnələr içində kulinariya nümunələri, qastronomiya ənənələri də olmuşdur. Ortaya yeni bir iddia atmaq kimi bir niyyətim yoxdur.
Amma…
[Yazının davamını artıq kitabdan oxumağınızı arzu edirəm. Əminəm ki, bu kitabım da bir əvvəlki kimi satış rekordları qıraraq qısa müddət ərzində alınaraq tükənəcək…]
Sağ olun, salamat qalın!.. | 212 |
| 6 |  لا يوجد نص... | 185 |
| 7 | Bu gün Vitgenşteynin təsiri analitik fəlsəfədə, dil fəlsəfəsində, müasir dilçilikdə, formal sistemlər nəzəriyyəsində və hətta süni intellekt müzakirələrində hiss olunur. Çünki onun əsas sualı dəyişməyib: mənanın təbiəti nədir? Söz nə vaxt mənalı olur? İnsan dilin içində necə düşünür? Bu suallar indi yalnız fəlsəfənin deyil, texnologiyanın da mərkəzində dayanır. Süni intellekt modellərinin “başa düşməsi”, semantik strukturlar, formal qaydalar, istifadə konteksti – bütün bunlar Vitgenşteynin açdığı problemlərlə qohum mövzulardır.
Vitgenşteyn düşüncəyə rahatlıq gətirən filosof deyil. O, düşüncəni təmizləyir, amma bunu edərkən əvvəlcə onu sarsıdır. Məhz buna görə o, bu gün də vacibdir. Çünki müasir insanın böhranı çox vaxt bilik çatışmazlığından yox, sözlərin, mənaların və sualların qarışmasından doğur. Vitgenşteyn isə bizi o qarışıqlığın mənbəyinə — dilin özünə qaytarır.
Və bəlkə də onun fəlsəfəsindən çıxan ən sərt nəticə budur:
İnsanın dünyası onun dilindən böyük ola bilməz.
@ibrahim_nebioglu | 193 |
| 8 | Buradan Vitgenşteynin ən mühüm nəticələrindən biri çıxır: bir çox fəlsəfi problem əslində real problem deyil, dilin yanlış istifadəsinin nəticəsidir. Başqa sözlə, fəlsəfə bəzən yeni həqiqətlər kəşf etməkdən çox, sözlərin bizi saldığı qarışıqlığı təmizləmək işinə çevrilir. Məhz buna görə Vitgenşteyn fəlsəfəni nəzəriyyə qurmaq sahəsi kimi yox, düşüncənin düyünlərini açmaq üsulu kimi başa düşürdü. Bu yanaşma sadə görünə bilər, lakin nəticəsi olduqca radikaldır: əgər problem dilin yanlış istifadəsindən doğursa, onda fəlsəfənin vəzifəsi də yeni sistem qurmaq deyil, zehni qarışıqlığı aradan qaldırmaqdır.
Bu nöqtədə onun digər məşhur fikri yada düşür: “Danışmaq mümkün olmayan haqqında susmaq lazımdır”. Bu cümlə çox vaxt mistik və ya həddindən artıq qapalı görünür. Əslində isə burada epistemoloji təvazökarlıq var. Vitgenşteyn demək istəyirdi ki, dilin sərhədlərindən kənara çıxmağa çalışan düşüncə tez-tez saxta problemlər və saxta dərinlik yaradır. Bu, bilikdən qaçmaq deyil; düşüncənin dürüstlüyüdür. İnsan hər şey haqqında danışa bilməz. Bəzən susmaq düşüncənin zəifliyi yox, gücüdür.
Vitgenşteynin nəzəri gücü onun həyatından ayrı düşünülə bilməz. O, 1889-cu ildə Vyanada, Avropanın ən zəngin və mədəni ailələrindən birində doğulmuşdu. Atası Karl Vitgenşteyn sənaye maqnatı idi, ailənin evi isə dövrün böyük musiqiçilərinin və intellektuallarının toplaşdığı məkana çevrilmişdi. Amma bu parlaq mədəni mühitin altında dərin ailə faciələri də vardı. Ailədə bir neçə intiharın baş verməsi onun daxili sərtliyinə və mənəvi tələbkarlığına ciddi təsir göstərmişdi. Vitgenşteynin həyatını oxuyanda hiss olunur ki, o, rahat və harmonik həyat üçün yaranmış adam deyildi. Onun intellektual həyatı da, şəxsi həyatı da daimi daxili mübarizə ilə səciyyələnirdi.
Onun fəlsəfəyə gəlişi də asan olmamışdı. Əvvəl mühəndisliklə məşğul oldu, Mançesterdə aeronavtika sahısində çalışdı. Daha sonra riyaziyyatın əsasları ilə maraqlanmağa başladı və bu maraq onu məntiqə, oradan da fəlsəfəyə gətirdi. Gottlob Frege ilə tanışlıq həlledici dönüş nöqtəsi oldu. Frege onu Kembricə, Bertran Rasselin yanına göndərdi. Rassel qısa müddətdə anladı ki, qarşısındakı adi tələbə deyil. Onun Vitgenşteyni “dahilərin dahisi” adlandırması tərifdən çox, saf məntiqə əsaslanan həqiqət idi.
Bununla belə, Vitgenşteyn klassik akademik yüksəliş hekayəsi yaşamır. O, Birinci Dünya müharibəsində könüllü olaraq cəbhəyə gedir. Səngərdə yazır, düşünür və ən mühüm əsərlərindən biri olan Tractatus da məhz bu savaş şəraitində yazılır. Sonra fəlsəfəni tərk etdiyini düşünür, kənd müəllimi olur, bağban kimi çalışır, memarlıqla meyl salır, sonra yenidən Kembricə qayıdır, professor olur. Bu keçidlər zahiri qəribəlik deyildi, onun xarakterindəki ifrat intizamın təzahürüdür. O, düşüncəni sadəcə nəzəri sahədə deyil, həyatın içində sınamaq istəyirdi.
Vitgenşteynin şəxsiyyəti də tələbkar və narahatedici idi. O, insanları rahat buraxmırdı. Tələbələrindən biliklərini nümayişi etdirmələrini yox, intellektual dürüstlük tələb edirdi. Onunla ünsiyyət quran bir çoxları eyni şeyi deyirdi: Vitgenşteynin yanında olmaq insanı öz düşüncəsi ilə üz-üzə qoyurdu. O, insanlara filosof kimi yox, düşüncənin vicdanı kimi təsir edirdi. Vitgenşteyn sözün ən ciddi mənasında insanı öz dediyi ilə, düşündüyü ilə və demədiyi ilə qarşılaşdırırdı.
Onun bioqrafiyasında mübahisəli bir detal da tez-tez xatırlanır: Linz məktəbində oxuduğu illərdə Adolf Hitlerlə eyni məktəbdə olduğu iddiası. Lakin bu məsələ elmi baxımdan qəti təsdiqlənmiş fakt deyil və daha çox mifoloji çalara malikdir. Burada vacib olan, bəlkə də, faktın özündən çox onun yaratdığı simvolik qarşıdurmadır: biri dili manipulyasiyanın silahına çevirdi, o biri isə dilin düşüncəni necə formalaşdırdığını və harada bizi aldatdığını analiz etdi. Bu simvolik kontrast Vitgenşteynin niyə bu qədər aktual qaldığını anlamağa kömək edir. | 160 |
| 9 | DİLİN SƏRHƏDLƏRİ, DÜNYANIN SƏRHƏDLƏRİ
Lüdviq Vitgenşteyn niyə hələ də bizi narahat edir?
Dostum, filosof Rasim Müzəffərliyə
XX əsr fəlsəfəsində elə fiqurlar var ki, onlar yeni sistem qurduqları üçün yox, köhnə düşünmə vərdişlərini dağıtdıqları üçün böyük sayılırlar. Lüdviq Vitgenşteyn məhz belə mütəfəkkirlərdəndir. O, fəlsəfəyə çoxlu cavablar vermədi; əksinə, bir çox hallarda sualların özünü dəyişdirdi. Bu isə bəzən cavab verməkdən daha radikal addımdır. Onun fəlsəfəsi bizi dünyadan çox, dünyanı necə ifadə etdiyimiz barədə düşünməyə məcbur edir. Bu səbəbdən də Vitgenşteyn yalnız fəlsəfə tarixinin bir adı deyil; o, düşüncənin özünü necə işlətməli olduğumuz barədə davam edən bir narahatlıqdır.
Vitgenşteynin adını eşidənlərin çoxu ilk növbədə onun məşhur cümləsini xatırlayır: “Dilimin sərhədləri dünyamın sərhədlərini müəyyən edir”. Bu ifadə həm qısa, həm də sarsıdıcıdır. İlk baxışda sadəcə aforizm kimi görünür. Lakin əslində burada dil, düşüncə və reallıq arasındakı münasibətə dair çox ciddi iddia var.
Vitgenşteyn “dünya” deyəndə sadəcə fiziki reallığı nəzərdə tutmur. Onun üçün dünya insanın mənalandıra bildiyi reallıqdır. İnsanın dünyası onun görə, fərqləndirə və əlaqələndirə bildiyi qədərdir. Bu imkanların hamısı isə dildən keçir.
Buradakı əsas fikir budur: dil sadəcə ünsiyyət aləti deyil. Dil düşüncənin formasıdır. İnsan reallığı birbaşa, “xam” şəkildə qavramır; onu anlayışlara bölür, adlandırır, təsnif edir. Adlandıra bildiyi şey onun üçün müəyyənləşir. Adlandıra bilmədiyi isə çox vaxt ya görünməz qalır, ya da yalnız dumanlı hiss səviyyəsində mövcud olur. Bu baxımdan dilin sərhədləri, əslində, insanın görmə, düşünmə və anlama sərhədləridir. Dilin kasadlığı dünyanı daraldır, dilin genişliyi isə dünyanı böyüdür.
Bu fikir niyə bu qədər vacibdir? Çünki o, çox yayğın bir rahatlığı dağıdır: guya biz dünyanı olduğu kimi görürük. Vitgenşteyn isə əksinə deyir: biz dünyanı dilimizin bizə imkan verdiyi qədər görürük. Dil hansı fərqləri qurursa, düşüncə də həmin fərqlərlə işləyir. Dil hansı əlaqələri yaradırsa, şüur da o əlaqələr daxilində hərəkət edir. Bu baxımdan dil yalnız dünyanı təsvir etmir; müəyyən mənada onu bizim üçün qurur. Bu fikir müasir dilçilikdən tutmuş semiotikaya, idrak elmlərinə və hətta süni intellekt nəzəriyyələrinə qədər geniş təsir göstərmişdir.
Vitgenşteynin fəlsəfəsinin birinci mərhələsi əsasən bu yanaşma ilə bağlıdır. Onun ilk böyük əsəri olan “Məntiqi-Fəlsəfi Traktat” (Tractatus Logico-Philosophicus) XX əsr analitik fəlsəfəsinin ən təsirli mətnlərindən biri hesab olunur. Burada o, dünyanı “faktların cəmi” kimi təsvir edirək dilin bu faktların məntiqi “şəkli” olduğunu iddia edir. Bu nəzəriyyəyə görə, dil o zaman mənalıdır ki, reallığın strukturunu müəyyən şəkildə əks etdirsin. Yəni cümlə ilə dünya arasında formal uyğunluq olmalıdır. Bu yanaşma son dərəcə kəskin və sistemlidir. O qədər kəskin ki, Vitgenşteyn bir müddət fəlsəfənin əsas problemlərini həll etdiyini düşündü.
Ancaq Vitgenşteynin əsl böyüklüyü yalnız sistem qurmaqda deyil, onu dağıtmaq cəsarətində idi. Sonrakı mərhələdə, xüsusilə “Fəlsəfi Tədqiqatlar” (Philosophical Investigations) əsərində o, əvvəlki sərt mövqeyini tənqid etdi və dilə fərqli baxmağa başladı. Burada “dil oyunları” anlayışı meydana çıxır. Bu anlayışa görə dil vahid, yekcins və hər yerdə eyni qaydada işləyən bir sistem deyil. Elmi dil, dini dil, gündəlik danışıq, hüquqi terminologiya, əmr, zarafat, dua, sual – bunların hamısı fərqli dil oyunlarıdır və hər birinin öz qaydaları var. Fəlsəfi qarışıqlıq isə çox vaxt bu oyunların qaydalarını bir-birinə qarışdıranda yaranır. | 170 |
| 10 |  لا يوجد نص... | 186 |
| 11 | Aydın Süleymanlıdan tarixi qələbə: Maqnus Karlsen ardıcıl dördüncü dəfə məğlub oldu
Azərbaycanın gənc qrossmeysteri Aydın Süleymanlı FIDE Dünya Komandalarının Rapid Çempionatında dünya şahmatının canlı əfsanəsi Magnus Carlsen üzərində parlaq qələbə qazanıb.
Honq-Konqda keçirilən turnirin 10-cu turunda Süleymanlı Karlseni məğlub edərək onun ardıcıl dördüncü məğlubiyyətinə səbəb olub. Bu nəticə şahmat aləmində böyük rezonans doğurub, çünki Karlsenin peşəkar karyerasında ardıcıl dörd oyunda uduzması son dərəcə nadir hadisə hesab olunur.
Turnir boyu Karlsen əvvəlcə Hindistanlı Arjun Eriqaisi, daha sonra Şant Sarqsyan və Cəvoxir Sindarova uduzub. Məğlubiyyət seriyasının son nöqtəsini isə 21 yaşlı Azərbaycan təmsilçisi Aydın Süleymanlı qoyub.
Şahmat mütəxəssisləri bu qələbəni Aydın Süleymanlının karyerasının ən mühüm uğurlarından biri kimi qiymətləndirirlər. Dünyanın bir nömrəli şahmatçısına qarşı qazanılan bu nəticə Azərbaycan şahmat məktəbinin növbəti böyük nailiyyəti kimi tarixə düşüb. | 199 |
| 12 |  13 iyun 2026
Mars səthinin inanılmaz mənzərəsi.
Çəkilişi seyr edərkən sanki orada durubsan, ayaqlarınızın altındakı qumun səpələnməsi, sonsuz bir səssizlik, daha əvvəl heç bir canlı tərəfindən ziyaret edilməmiş bir səthdə yerimənin verdiyi o fantastik hiss.
Bu görüntü Marsın Jezero kraterində "Perseverance" maşını tərəfindən çəkilb. Fotoğrafın çəkildiyi sırada temperatur –21 dərəcə idi.
Credit: NASA/JPL-Caltech/ASU/PaulByrne
@ibrahim_nebioglu | 1 219 |
| 13 | Beşinci peşmanlıq: "Kaş ki, özümə daha çox mutlu olmaq icazəsi versəydim".
Müəllif vurğulayır ki, bir çox insan mutluluğun əslində bir seçim olduğunu çox gec dərk edir. Köhnə vərdişlər, dəyişiklik qorxusu və "başqaları nə deyər" xofunun yaratdığı o qəfəsin tamamilə süni olduğunu yalnız ölümün kölgəsi bəlli edir. O kölgə düşəndə qorxu birdən-birə əhəmiyyətsizləşir.
Bu beş peşmanlığı bütöv bir mənzərə kimi oxuyanda bir şey adamın gözünə batır: onların heç biri maddi olaraq əldə edilə bilməyənlərin təəssüfü deyil. Heç kim "kaş ki, daha böyük ev alsaydım" yaxud "o vəzifəyə yetişsəydim" deyə köks ötürmür. Bütün peşmanlıqlar yaşanmayan bir ömrə aiddir – deyilməmiş sözlərə, qırılmış tellərə, insanın özünə qıymadığı o kiçik icazələrə.
Bu, sadə bir həqiqəti göstərir: insan ölüm anında hesab çəkmir, əksinə, xatirə toplayır. Və o xatirələrin içindən gələcəyə yalnız sevgidən, səmimiyyətdən doğanlar keçə bilir.
Mən o yataqların kənarından hər dəfə ayrılarkən bunu daxilən bilirdim. Amma sadəcə bilmək ilə o bildiyini yaşamaq arasında dərin bir uçurum var. Bronni Verin kitabı da elə o uçurumun kənarından boylanır.
18 İyun 2026 | 294 |
| 14 | SON PEŞMANLIĞIN ANATOMİYASI
Mən o çarpayıların başında çox dayandım.
Dirilərlə ölülər arasındakı o görünməz xətt… İnsan onu bir cümlə ilə keçə bilməz, ona heç bir izah gətirə bilməzsən. Sadəcə orada dayanıb, iki dünyanın eyni anda necə çökdüyünü seyr edirsən. Yataqda uzanan ruh bədənin ağırlığından qurtulub naməlum bir sahilə doğru çəkilərkən, onun əlindən bərk-bərk yapışan yaxınının içindən bütöv bir fırtına qopur; hər sönən nəfəslə keçmişin bir parçasının, hələ yaşanmamış gələcəyin uçub getdiyini hiss edirsən. Biri fiziki varlığın sonuna yetir, o biri isə açılacaq amansız boşluğun mənəvi yükü altında əzilir. Orada zaman dayanır; hər baxış, hər səssiz hıçqırıq bir insanın digərində buraxdığı silinməz izə çevrilir.
"Ölənlə ölmək olmaz" deyirlər. Amma ölünür.
Ani ölümlər qəfil qırılan simin kəskin səsini xatırladırdısa, xəstə yatağındakı o uzun gözləyişlər ruhun öz qəfəsini yavaş-yavaş tərk etməsi, bədənin torpaqla barışma məqamı idi. Zamanın qum saatı kimi deyil, hər nəfəslə içəri çəkilən gümüşü bir duman kimi tükəndiyi anlar… O astanada dayanan insanların gözlərindən oxuyurdum hər şeyi: dünya öz hay-küyü, iddiaları və qorxuları ilə geri çəkildikdə, geriyə yalnız amansız bir səssizlik çökürdü. O səssizliyin daxilində insan öz keçmişiylə, qazandıqları və ən çox da itirdikləri ilə təkbətək qalırdı.
Avstraliyalı tibb bacısı Bronni Verin şahidlik etdiyi də məhz bu sükut idi. O, illərlə sağalmaz xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanlara ömürlərinin son həftələrində, aylarında doğma evlərində həmdəm oldu. Onların qorxularını, sevinclərini, ən çox da ötən günlərə boylanarkən hiss etdiklərini dinlədi. Bu müşahidələr sonradan, 2011-ci ildə işıq üzü görən "The Top Five Regrets of the Dying" ("Ölüm ayağındakı insanların beş peşmanlığı") kitabına sığdı və son mənzilə hazırlaşanların ən çox dilə gətirdiyi beş böyük etirafı dünyaya elan etdi.
Lakin bu etiraflar haqqında yazmaq üçün xüsusi bir cəsarət lazımdır. Çünki onlar nə uzaq bir tibbi statistika, nə də başqasının uydurduğu nağıldır. Onlar birbaşa üzümüzə tutulan güzgüdür…
Birinci peşmanlıq: "Kaş ki, başqalarının məndən gözlədiyi həyatı deyil, özüm üçün yaşamaq cəsarətim olaydı".
Bu, bəlkə də hər şeyin bünövrəsidir. Cümləni oxuyanda insan bir anlıq ayaq saxlayır. Sonra anlayırsan ki, bu sözlər heç də ölüm yatağında doğulmur; onlar ömür boyu içimizdə gizlənib boy atır, sadəcə, biz onları yalnız zamanın bitdiyi yerdə etiraf edə bilirik. Çünki o an sosial maskalar yırtılıb düşür, ailə mutluluğunu qoruma instinkti susur, cəmiyyətin o süni mükafat-cəza mexanizmi artıq işləmir. Geriyə yalnız saf, çılpaq bir dürüstlük və reallaşmamış arzuların sızıltısı qalır.
İkinci peşmanlıq: "Kaş ki, bu qədər çox işləməsəydim".
Ağır etirafdır. Bronni Ver qeyd edir ki, bu sözlər xüsusilə həyatını karyera qurmağa qurban vermiş insanların dilindən tökülürdü. Övladlarının necə böyüdüyünü görmədilər, ömür-gün yoldaşlarına kifayət qədər vaxt ayıra bilmədilər. Maddi qazanc və status yarışının ölüm anında heç bir məna kəsb etmədiyini anlamaq isə çox ağırdır. Buradakı əsl paradoks fərqlidir: bu insanlar, böyük ehtimalla, elə öz doğmaları üçün çarpışırdılar. Yaşatmaq istədikləri həyatı qurarkən, o həyatın içindən keçib gitdilər – ömrü yaşamadan ötürdülər.
Üçüncü peşmanlıq: "Kaş ki, duyğularımı ifadə etmək cəsarətim olaydı".
Bir çoxumuz münasibətləri qorumaq, münaqişədən qaçmaq, yaxud zəif görünməmək üçün daxilimizdəki tufanları boğuruq. Vaxtında deyilməmiş "səni sevirəm", "məni incitdin", "sənə qəzəbliyəm" kəlmələri insanın öz daxilindəki bir otağın qapısını kilidləməsi deməkdir. İllər keçir, o bağlı otaqlar çoxalır və ölüm anında insan məhz o qıfıllı qapıların qarşısında çarəsizcə dayandırılır.
Dördüncü peşmanlıq: "Kaş ki, dostlarımla əlaqəni kəsməsəydim".
İş, uşaqlar, bitməyən qayğılar və sonsuz yorğunluqlar köhnə dostluqları elə tədricən, elə səssizcə aşındırır ki, insan bunu hiss bəli etmir. Ölüm yatağında isə qədim bir dostun qədr-qiyməti tamam başqa bir işıqda görünür. Təəssüf ki, o an o sadiq adamları tapmaq artıq imkansızlaşır. | 269 |
| 15 | https://fuyuzat.az/taninmis-jurnalist-ibrahim-nebioglu-ile-literada-metbuat-dialoqu/ | 281 |
| 16 |  Oxuduqlarımızın hamısını xatırlamırıq. Amma onların hamısı bizi dəyişdirir.
Yeni kitabım “Oxumaq və Unutmaq Paradoksu” tezliklə oxucularla görüşəcək.
📖 Tezliklə LIBRAFF mağazalarında. | 310 |
| 17 |  +1لا يوجد نص... | 294 |
| 18 | PORTRETDƏKİ VƏ TARİXDƏKİ OBAMA
Barak və Mişel Obamalar birlikdə çəkilmiş ilk rəsmi portretlərini təqdim etdilər.
Əsərin müəllifi Nigeriya əsilli məşhur rəssam, hazırda Los-Ancelesdə yaşayan Njideka Akunyili Krosbidir.
Əsər "The Obamas: Springing Forth" (Obamalar: Çiçəklənərək irəli) adlanır. Tablo 2026-cı ildə açılmış Obama Prezident Mərkəzində nümayiş etdirilir.
Portret adi ailə şəkli deyil. Akunyili Krosbi əsərə ailə albomlarından görüntülər, tarixi simvollar, şəxsi xatirələr və mədəni istinadlar daxil edib. Rəsmdə Mişel Obamanın uşaqlıq evi, Ağ Evdəki Martin Lüter Kinq büstü, hətta Obamaların toy rəqsini müşayiət edən Stivi Vonder albomuna işarələr də yer alır.
Məncə, bu portretin ən maraqlı cəhəti onun klassik siyasi portret olmamasıdır. Ənənəvi siyasi portretlər adətən hakimiyyəti və nüfuzu nümayiş etdirməyə çalışır. Akunyili Krosbi isə diqqəti hakimiyyətdən daha çox yaddaşa, ailəyə və insanın həyat hekayəsinə yönəldir. Bu baxımdan əsər daha çox vizual bioqrafiya təsiri bağışlayır.
Portret keçmiş prezidentin ictimai irsini xatırladır. Bu irsə yalnız simvolik uğurlar deyil, həm də bu günə qədər müzakirə olunan siyasi qərarlar daxildir.
Bu mədəni hadisə haqqında xəbəri oxuyarkən mənim yadıma Barak Obamanın prezidentliyi dövründə ən çox tənqid olunan qərarları və uğursuz hesab edilən siyasətləri düşdü.
Onlardan bəziləri bunlardır:
– Suriya siyasəti və ölkədəki vətəndaş müharibəsinin qarşısını ala bilməməsi;
– Liviya müdaxiləsindən sonra ölkənin uzunmüddətli qeyri-sabitlik və xaosa sürüklənməsi;
– Yaxın Şərqdə ABŞ təsirinin zəifləməsi;
– ABŞ dövlət borcunun əhəmiyyətli dərəcədə artması;
– İrqi münasibətlər sahəsində böyük gözləntilərin tam reallaşmaması və bəzi hallarda gərginliyin daha görünən hala gəlməsi;
– Rusiya ilə münasibətlərdə buraxılan strateji səhvlər və uğursuz nəticələr.
Bir sözlə, Obama ABŞ tarixinin ən güclü natiqlərindən və ən simvolik prezidentlərindən biri kimi yadda qaldı. Onun dövründə iqtisadiyyatın bərpası və səhiyyə sahəsində mühüm islahatlar həyata keçirilsə də, Yaxın Şərq siyasəti, Rusiya ilə münasibətlər və Amerika cəmiyyətində siyasi qütbləşmənin dərinləşməsi prezidentliyinin ən çox tənqid olunan tərəfləri olaraq qalır.
@ibrahim_nebioglu | 298 |
| 19 |  +1“Bilmək inanmaqdan daha vacibdir”, – Karl Saqan deyirdi…
kitab da bizi məhz bilməyə aparır.
Çünki kitab oxuyan insan daha çətin aldanır, daha gec fanatikləşir, daha tez düşünür.
Çünki kitab təkcə cavab vermir, düzgün sual verməyi də öyrədir.
Hər kitab bir insan ömrünün sıxılmış formasıdır; siz bir neçə saata başqa bir beynin illərlə topladığı təcrübəni alırsınız. Bu, bəşəriyyətin ən böyük “vaxt qazandıran texnologiyası”dır.
Məncə, kitab oxumaq keçmişlə söhbət, bu günlə hesablaşma, gələcəklə müqavilə imzalamaqdır…
Bü gün Zahid Xəlilov küçəsindən keçərkən “Litera books and coffee” adlı sakit və səliqəli bir məkanda kitab dostu bir dostumla – Ürfan … kitab və kitab sevgisi haqda xeyli söhbətləşdik…
@ibrahim_nebioglu | 283 |
| 20 | 2003-cü ilin aprel ayının son günləri idi.
Hidayət Orucov zəng vurdu: “Səni ürəkdən təbrik edirəm”, – dedi.
Duruxdum, yavaşca “Nə münasibətilə?” deyə soruşdum.
“Necə yəni nə münasibətilə, İstanbula Baş konsul təyin olunmağın münasibətilə”, – söylədi.
Milli siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri idi o tarixdə. “Prezidentin fərmanı bir aydır imzalanıb” deməyi doğru bulmadım. Pauzanı Hidayət müəllim özü pozdu: “Bilirsənmi, mən sevdiyim insanları adətən hadisədən bir müddət sonra təbrik edirəm. Hadisə günü yüzlərlə adam zəng edir, çiçək göndərir, teleqram çəkir və sonra çoxunu unudursan. Bax, mən səni martda təbrik etsəydim, sən unudacaqdın. Amma bunu unutmayacaqsan”.
Zaman göstərdi ki, Hidayət Orucov haqlıdır, onun təbrikini heç vaxt unutmayacağam…
***
Bu sabah Hidayət müəllimin vəfat xəbərini oxudum.
Onunla bağlı xatirələrimdən nədənsə ilk yada düşən məhz həmin telefon zəngidir. Təbrikin özündən çox, onun arxasındakı incə düşüncə yaddaşıma həkk olunub. İnsanları sevindirməyin də bir mədəniyyəti var; Hidayət müəllim bunu bilən nadir adamlardan idi.
İllər keçdi. Dövlət vəzifələri dəyişdi, zaman dəyişdi, insanlar gəldi-getdi. Amma o telefon danışığı yaddaşımda qaldı. Çünki həmin söhbətdə Hidayət müəllimin xarakteri vardı: diqqət, nəzakət, insanı unutdurmayan münasibət.
Allah rəhmət eləsin.
Ailəsinə, doğmalarına, dostlarına və onu tanıyan hər kəsə dərin hüznlə başsağlığı verirəm. | 315 |
