İbrahim Nebioglu
前往频道在 Telegram
2 511
订阅者
-324 小时
-107 天
-3430 天
数据加载中...
吸引订阅者
七月 '26
七月 '26
+1
在0个频道中
六月 '26
+14
在1个频道中
Get PRO
五月 '26
+18
在1个频道中
Get PRO
四月 '26
+11
在3个频道中
Get PRO
三月 '26
+60
在4个频道中
Get PRO
二月 '26
+35
在1个频道中
Get PRO
一月 '26
+39
在1个频道中
Get PRO
十二月 '25
+17
在1个频道中
Get PRO
十一月 '25
+28
在1个频道中
Get PRO
十月 '25
+17
在4个频道中
Get PRO
九月 '25
+38
在3个频道中
Get PRO
八月 '25
+45
在4个频道中
Get PRO
七月 '25
+39
在2个频道中
Get PRO
六月 '25
+53
在2个频道中
Get PRO
五月 '25
+41
在4个频道中
Get PRO
四月 '25
+42
在4个频道中
Get PRO
三月 '25
+66
在4个频道中
Get PRO
二月 '25
+45
在2个频道中
Get PRO
一月 '25
+61
在1个频道中
Get PRO
十二月 '24
+63
在1个频道中
Get PRO
十一月 '24
+58
在2个频道中
Get PRO
十月 '24
+97
在5个频道中
Get PRO
九月 '24
+58
在5个频道中
Get PRO
八月 '24
+73
在2个频道中
Get PRO
七月 '24
+75
在3个频道中
Get PRO
六月 '24
+63
在3个频道中
Get PRO
五月 '24
+61
在4个频道中
Get PRO
四月 '24
+94
在4个频道中
Get PRO
三月 '24
+98
在4个频道中
Get PRO
二月 '24
+58
在4个频道中
Get PRO
一月 '24
+80
在7个频道中
Get PRO
十二月 '23
+73
在5个频道中
Get PRO
十一月 '23
+71
在7个频道中
Get PRO
十月 '23
+82
在5个频道中
Get PRO
九月 '23
+113
在0个频道中
Get PRO
八月 '23
+30
在0个频道中
Get PRO
七月 '23
+28
在0个频道中
Get PRO
六月 '23
+46
在0个频道中
Get PRO
五月 '23
+76
在0个频道中
Get PRO
四月 '23
+106
在0个频道中
Get PRO
三月 '23
+162
在0个频道中
Get PRO
二月 '23
+151
在0个频道中
Get PRO
一月 '23
+95
在0个频道中
Get PRO
十二月 '22
+62
在0个频道中
Get PRO
十一月 '22
+92
在0个频道中
Get PRO
十月 '22
+152
在0个频道中
Get PRO
九月 '22
+202
在0个频道中
Get PRO
八月 '22
+213
在0个频道中
Get PRO
七月 '22
+101
在0个频道中
Get PRO
六月 '22
+76
在0个频道中
Get PRO
五月 '22
+114
在0个频道中
Get PRO
四月 '22
+147
在0个频道中
Get PRO
三月 '22
+350
在0个频道中
Get PRO
二月 '22
+101
在0个频道中
Get PRO
一月 '22
+141
在0个频道中
Get PRO
十二月 '21
+54
在0个频道中
Get PRO
十一月 '21
+85
在0个频道中
Get PRO
十月 '21
+315
在0个频道中
Get PRO
九月 '21
+151
在0个频道中
Get PRO
八月 '21
+242
在0个频道中
Get PRO
七月 '21
+114
在0个频道中
Get PRO
六月 '21
+125
在0个频道中
Get PRO
五月 '21
+125
在0个频道中
Get PRO
四月 '21
+311
在0个频道中
| 日期 | 订阅者增长 | 提及 | 频道 | |
| 08 七月 | 0 | |||
| 07 七月 | 0 | |||
| 06 七月 | 0 | |||
| 05 七月 | 0 | |||
| 04 七月 | 0 | |||
| 03 七月 | 0 | |||
| 02 七月 | +1 | |||
| 01 七月 | 0 |
频道帖子
Ankarada "Böyük Sövdələşmə" və Rusiyanın Logistik Ölümü:
Tramp-Zelenski Görüşünün Pərdəarxası
Ankarada keçirilən tarixi NATO sammitindən elə bir xəbəri gəldi ki, bu, sadəcə cəbhənin deyil, qlobal hərbi balansın gələcəyini dəyişir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ankarada ukraynalı həmkarı Volodimir Zelenski ilə görüşündə Kiyev üçün "əsrə bərabər" bir hərbi-strateji güzəşt elan etdi:
❗️ABŞ rəsmi olaraq Ukraynaya dünyanın ən güclü hava hücumundan müdafiə sistemi olan "Patriot" raketlərini yerli olaraq istehsal etmək üçün lisenziya verir! Trampın dili ilə desək: "Onlara Patriot istehsal etmək hüququ verəcəyik, necə edəcəklərini göstərəcəyik və bunu çox sürətlə bacaracaqlar."
Bu, sadəcə növbəti bir silah yardımı paketi deyil; bu, Ukraynanın müdafiə sənayesini birbaşa super güc səviyyəsinə qaldıran qərardır. Bununla paralel olaraq, NATO müttəfiqləri Ukraynaya 70 milyard avroluq yeni hərbi dəstək paketini rəsmiləşdirdi.
Bu qərarlar Rusiyanın vəziyyətini necə "cəhənnəmə" çevirir?
1️⃣Ballistik Üstünlüyün Sonu: Kremlin Ukrayna şəhərlərini qorxu içində saxlamaq üçün istifadə etdiyi sonuncu və ən böyük rıçaq – ballistik raket üstünlüyü idi. Ukraynanın öz daxilində kütləvi şəkildə "Patriot" istehsal etməyə başlaması Rusiyanın raket arsenalını tamamilə sıfırlayır və "effektsiz metal yığınına" çevirir.
2️⃣"Tramp Ukraynanı satacaq" mifinin çökməsi: Moskva aylardır Trampın hakimiyyətə gəlişi ilə Kiyevə yardımların kəsiləcəyinə ümid edirdi. Lakin rəsmi Vaşinqtonun bu həmləsi göstərdi ki, ABŞ Ukraynanı sadəcə qorumur, onu Rusiyanın qarşısında keçilməz hərbi qalaya çevirir. Trampın Zelenski haqqında "Heyranedici bir iş görüb, çox effektivdir" sözləri Kremlin son diplomatik ümidlərini də basdırdı.
3️⃣Maliyyə və Logistik Tələ: Ukrayna PUA-larının Sibirə (Omsk neft emalı zavoduna) qədər uzanan zərbələri nəticəsində Rusiya daxildə ağır benzin böhranı, 50 regionda yanacaq rasionu yaşayır. Daxildə benzini bitən, iqtisadiyyatı iflic olan bir işğalçı ordu, indi qarşısında NATO-nun 70 milyard avroluq büdcəsini və yerli olaraq istehsal edilən Amerika "Patriot"larını tapacaq.
✅Rusiya yanacaqdoldurma məntəqələrində benzin növbələrində çürüyərkən, Ukrayna gələcək hərbi arxitekturasını ABŞ lisenziyaları ilə birbaşa imperiyanın burnunun ucunda qurur. Savaşın gedişatı rəsmən dəyişdi!
#AnkaraSummit #TrumpZelensky #PatriotLicense #RussiaFuelCrisis #StandWithUkraine
@ibrahim_nebioglu
| 2 |  没有文字... | 135 |
| 3 |  Trampın "Merhaba Asker" deməsindən cəmi 5 saniyə sonra (!!!) "Türk Ulduzları" akrobatik uçuşlarına necə başladılar?
Bu, inanılmazdır, elə deyilmi?
@ibrahim_nebioglu | 214 |
| 4 |  Galatasarayın 2026/27 sezonu üçün formaları | 209 |
| 5 | Ukrayna cəbhəsində "müharibənin yanacağı" bitir: Rusiyanın daxili iflici və Ankara Külliyəsində qurulan yeni dünya nizamı.
Son 24 saatın ən kritik xəbərləri Rusiyanın iqtisadi və logistik mərkəzinin artıq tamamilə çökdüyünü göstərir. Ukraynanın uzaqmənzilli PUA-ları coğrafi sərhədləri darmadağın edərək cəbhədən 2400 km uzaqlıqdakı Sibirin nəhəng Omsk neft emalı zavodunu vurdu. Nəticə: Dünyanın ən böyük neft ixracatçılarından biri olan Rusiya hazırda tarixinin ən ağır benzin böhranını yaşayır. 50-dən çox regionda yanacaq rasiona bağlanıb, kilometrlərlə növbələr uzanır, Kreml Qazaxıstan və Belarusdan təcili benzin idxal etmək üçün yollar axtarır. İşğal mexanizmi daxildən çürüyür və bu, sadəcə iqtisadi problem deyil, təcavüzkarın cəbhədəki logistik ölümüdür.
Məhz bu dramatik fonda qlobal təhlükəsizliyin ürəyi bu gün Ankarada döyünür. Türkiyə paytaxtı tarixi bir hadisəyə — 36-cı NATO Liderlər Zirvəsinə ev sahibliyi edir. Ağ Evin sahibi Donald Tramp "Air Force One" ilə Ankaraya enib və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Külliyədə qarşılanıb. Bu zirvə sadəcə diplomatik görüş deyil, Qərbin Tramp administrasiyasını hərbi büdcələrin artırılması və yeni müdafiə müqavilələri ilə razı salmaq, alyansın birliyini sınaqdan keçirmək meydanıdır.
Ankara Zirvəsinin yekununda nələr gözlənilir?
Ukraynaya Silah Dəstəyi və Maliyyə Paketi: Kiyev bombalar altında dözərkən, Prezident Volodimir Zelenski də Ankaradadır. Alyansın Trampın skeptisizmini qırmaq üçün milyardlarla dollarlıq yeni silah və müdafiə sənayesi müqavilələri açıqlayacağı gözlənilir.
Türkiyənin Geosiyasi Çəkisi: Ankaranın həm NATO müttəfiqi, həm də regional güc kimi rolu artır. Ərdoğan-Tramp görüşündə Ukrayna ilə yanaşı, Suriya (xüsusilə Suriya rəhbərliyi ilə bağlı proseslər) və Yaxın Şərq masadadır.
Müdafiə Büdcələrinin Artırılması: Trampın təzyiqi ilə Avropa müttəfiqlərinin ÜDM-in minimum 2%-dən çoxunu hərbi xərclərə ayırması barədə kəskin öhdəliklər rəsmiləşə bilər.
Rusiya daxildə benzinsizlikdən iflic olub çökməkdə ikən, Ankara Külliyəsində yeni dünya nizamının və kollektiv təhlükəsizliyin növbəti onillik xəritəsi cızılır. Dünya tarixi günlərini yaşayır.
#NATOSummitAnkara #AnkaraZirvesi #RussiaFuelCrisis #DonaldTrump #Geopolitics | 261 |
| 6 |  没有文字... | 230 |
| 7 |  Zelenski NATO zirvəsi üçün Ankarada! | 244 |
| 8 |  Yazılarımda o qədər dedim ki, Rusiya Avropanın benzokolonkasıdır, axırda özləri benzinsiz qaldılar. İndi heç özəlirini də təmin edə bilmirlər. Ukrayna raketlərinin (ruslar 12 raketdən ancaq birini zərərsizləşdiriblər) ötən gecə Omsk NEZ-ni (Rusiyanın ən böyük neft emalı zavodudur) vurması ilə Ural və Uraldan o tərəfə iflic vəziyyətə düşüb...
#hələbuharasıdır
@ibrahim_nebioglu | 257 |
| 9 |  没有文字... | 276 |
| 10 |  ☀️Günəş.
Marsdan görünüş.
Günəş buradan baxanda daha kiçik görünür.
Niyə?
Çünki Günəş Yer kürəsindən təxminən 1,5 dəfə uzaqdadır.
Yerdən Günəşə 149.6 milyon kim,
Marsdan Günəşə isə 228 milyon km-dir.
@ibrahim_nebioglu | 433 |
| 11 |  +2没有文字... | 432 |
| 12 | GECƏ YARISI FİZİKA DƏRSİ:
VÜSALƏ KAİNATI NECƏ XİLAS ETDİ?
Yeni kitabımın da texniki redaktoru Vüsalə Babayevadır.
“Kitabların nəfəsi, sözün səssiz redaktoru” adlandırdığım, hamının sevimlisi Vüsalə.
Bir dəfə onun haqqında belə yazmışdım:
“Bəzi insanlar kitab oxuyur, bəziləri kitab yazır, amma çox az adam var ki, kitabların içində yaşayır”.
Mayın əvvəlində “Oxumaq və unutmaq paradoksu” kitabımın redaktoru, dəyərli Famil Cəfərli işini bitirib Vüsalə xanıma göndərdi. Dərin bir nəfəs aldım, finişə – kitabın çapa getməsinə günlər qalırdı.
Ancaaaq…çap nədir?
Öncəki kitabda olduğu kimi, yenə Ərəbzəngi tək başımın üstünü kəsdi.Bir mesaj aldım: “47 sualım və bəzi iradlarım var. Nə zaman danışa bilərik?”…
Cin başıma vurdu.
İki-üç dəfə dərindən nəfəs aldım, özümü toplayıb zəng etdim.
Gecə 23:45 idi…
Ertəsi gün sakit keçdi, “Bu iş bitdi” deyə şükr edəcəkdim ki…
“Kinematika düsturunda səhv var” deyə bir mesaj atdı.
“İndi də fizikaya girişib bu qız” dedim öz-özümə.
Əsəbləşmişdim.
Yazdım ki, yatıram, sabah müzakirə edərik.
“Başlanğıc sürəti ilə son sürəti qarışdırıbsız?” deyə mesaj gəldi.
Qalxıb üzümə soyuq su vurdum.
Saat gecə 00:30-du.
Zəng elədim, mülayim, dostanə bir səslə iltifatı iltifat dalınca düzdüm.
Yalvarışlı bir səslə “Olarmı kinematikaya sabah baxaq?” söylədim.
“Olmaz, sabah kitabınızı təhvil verməliyəm” dedi…
Səsi o qədər qətiyyətli, o qədər əmin idi ki, etiraz etməyin mənası olmadığını anladım. Kompüteri açıb düstura yenidən baxdıq.
Haqlı idi.
Kinematikada yerdəyişmə düsturu yazılarkən yox, başlanğıc sürəti ifadə edən hərfi ilə
(və ya ) yazılmalı idi.
Balaca bir hərf bütöv bir fizika qanununu və kitabın elmi çəkisini tərəziyə qoymuşdu.
Bir hərfin dəyişməsi ilə Vüsalə fizikanı xilas etdi, düsturlar da, mənim gərginliyim də yerinə oturdu…
İndi "New Horizons" adlanan 6-cı fəslin o möhtəşəm titul səhifəsinə kosmosun dərinliklərinə doğru şığıyan zondun və onun ətrafındakı düsturların bəzədiyi o səhifəyə hər baxanda Kainatın sonsuzluğundan daha çox, gecə yarısı o düsturların arasında gizlənən bir hərfin arxasınca düşən redaktorumun fədakarlığını xatırlayıram…
#Libraff #TEASPress #3alma #bestseller #yeni #books #ibrahimnəbioğlu | 386 |
| 13 |  Cəmi doqquz gün...
Yeni kitabım “Oxumaq və unutmaq paradoksu”nun Libraff rəflərində yerini almasından cəmi doqquz gün keçir. Amma bu qısa zaman kəsiyində o, artıq ən çox oxunan yerli müəlliflərin kitabları arasında 3-cü sıraya yüksəlib. İyul ayının bizə daha böyük ümidlər və yeni oxucular qazandıracağına inanıram.
Bu sevinci və qüruru mənə bəxş edən hər bir oxucuma ürəkdən təşəkkür edirəm.
Çox sağ olun, var olun. Həmişə kitabla qalın!
#Libraff #TEASPress #3alma #bestseller #yeni #books #ibrahimnəbioğlu | 317 |
| 14 | 1. Zülfü Livaneli – Bekle Beni
2. Ayfer Tunç – Annemin Uyurgezer Geceleri
3. Georgi Gospodinov – Bahçıvan ve Ölüm
4. Prof. Dr. İlber Ortaylı – Annem Şefika
5. Elif Şafak – Gökyüzünde Nehirler Var
6. Alice Feeney – Taş Kâğıt Makas
7. Daniel Keyes – Algernon'a Çiçekler
8. Şermin Yaşar – Altı Harfli Bir Tatlı
9. Miraç Çağrı Aktaş – Kendimden Özür Dilerim
10. Yu Hua – Yaşamak
İstər qlobal miqyasda olsun, istərsə də regional bazarda, bu ilin əsərləri sanki bir şeyi pıçıldayır: insan ruhu nə qədər modernləşsə də, texnologiya həyatımızı nə qədər rəqəmsallaşdırsa da, onun keçmişlə, yaddaşla və köklərlə olan daxili savaşı dəyişmir. Ədəbiyyat sadəcə bir qaçış deyil, reallığın üzünə çırpılan ən sərt güzgüdür.
Bəs siz ilin bu ilk yarısında hansı kitabları kəşf etdiniz? Siyahınızda bu əsərlərdən hansıları var və növbəti altı ay üçün hansı kitabların yolunu gözləyirsiniz? Şərhlərdə bölüşün, birlikdə müzakirə edək.
İlin ən çox səs salan araşdırmalarından biri olan smartfon dalğasının gənclər üzərindəki təsirini müəllifin öz dilindən dinləmək üçün [Jonathan Haidt ilə "The Anxious Generation" müsahibəsi](https://www.youtube.com/watch?v=DB2bhXCd34U) videosuna baxa bilərsiniz; bu video kitabda bəhs edilən rəqəmsal yorğunluğun sosioloji miqyasını daha yaxşı anlamağa kömək edir. | 348 |
| 15 | Kağızın İntibahı, "Tradwife" Satirası və Unutmağın Ağır Yükü:
2026-cı İlin İlk Yarısında Nə Oxuduq?
Dostlar, zamanın necə sürətlə axdığını, ilin tən yarısını necə geridə qoyduğumuzu ən çox kitabların səhifələrində hiss edirik. 2026-cı ilin ilk altı ayını tamamladıq və qlobal nəşriyyat dünyasından gələn statistik rəqəmlər kifayət qədər maraqlı bir mənzərə ortaya qoyur. Məsələn, rəqəmsal transformasiyanın kəskin diktəsinə baxmayaraq, audio-kitab satışlarında qlobal miqyasda %18-lik bir artım var. Üstəlik, süni intellekt texnologiyaları artıq müəlliflərin öz səslərini klonlayaraq çoxdilli audio layihələr təqdim edir. Amma bütün bu texnoloji səs-küyün ortasında ədəbiyyatın mərkəzində yenə də insan, onun daxili böhranları və sosial şəbəkə illüziyalarına qarşı üsyanı dayanır.
İlin ilk altı ayında kitab bazarında üç böyük tektonik sürüşmə müşahidə olundu:
"Tradwife" və Sosial Media Satirası: Sosial medianın həyatımızı manipulyasiya etməsinə, o süni "təbii həyata qayıdış" illüziyalarına qarşı ədəbi reaksiya pik həddə çatıb.
Bədii Ədəbiyyatda Mistika və Kosmik Vəhşət: Distopiya və alt-western janrlarına maraq yenidən alovlanıb.
Yaddaş və Travma Arxeologiyası: Həm qlobalda, həm də regionumuzda müəlliflər insanın keçmişlə, ailə kökləri ilə daxili savaşına fokuslanıblar.
🌍 Qlobal Top 10: Dünyada Ən Çox Səs Salanlar
Bu il dünya bazarına damğa vuran, The New York Times bestseller siyahısının zirvəsinə yüksələn Caro Claire Burke-nin "Yesteryear" romanı tam bir sosial media satirasıdır. Müasir bir fenomenin birdən-birə özünü 1855-ci ilin sərt reallığında tapmasını anladan bu əsər göstərir ki, dünya rəqəmsal parıltıdan yorulub. Digər tərəfdən, Jonathan Haidt-in rəqəmsal nəsillərin depressiya göstəricilərini fundamental datalarla sübut edən və artıq 111 həftədir NYT siyahısından düşməyən sosioloji şahəsəri "The Anxious Generation" hələ də aktuallığını qoruyur. İlin ilk yarısında qlobal miqyasda ən çox danışılan 10 kitab isə belə formalaşdı:
1. Matt Haig – The Midnight Train (Zaman və peşmançılıq mövzusunu araşdıran yeni vizyon).
2. Patrick Radden Keefe – London Falling (Londonun gizli kriminal dünyasını faş edən araşdırma-bədii şahəsər).
3. Caro Claire Burke – Yesteryear (Sosial media parıltısına qarşı sərt reallıq satirası).
4. Ann Patchett – Whistler (Keçmiş və bu günün ailə dramı paralellərində ustadca təhlili).
5. Jonathan Haidt – The Anxious Generation (Smartfon nəsillərinin psixoloji böhranı).
6. Belle Burden – Strangers: A Memoir of Marriage (Nikahın anatomiyasına dair dürüst bir memuar).
7. Maggie O'Farrell – Land (1865-ci il İrlandiyası fonunda insan travmalarının dərin kəşfi).
8. George Saunders – Vigil (Ölümlə yaşam arasındakı o keçid anını Saunders ironiyası ilə anladan hekayə).
9. Neil deGrasse Tyson – Take Me to Your Leader (Yadplanetlilərlə ilk təmas ssenarilərinə elmi baxış).
10. Álvaro Enrigue – Now I Surrender (Meksika-ABŞ sərhəd müharibələrinə alt-western janrında epik toxunuş).
🇹🇷 Türkiyə Top 10: Regional Ədəbi Nəbz
Türkiyə tərəfinə nəzər saldıqda isə mənzərə daha dərindir. İlin ilk yarısında yerli ustadların çəkisi dərhal hiss olunur. Zülfü Livaneli "Bekle Beni" ilə Türkiyənin son əlli ilinin ictimai-siyasi mənzərəsinə bir akademikin gözüylə baxarkən, Ayfer Tunç "Annemin Uyurgezer Geceleri"** romanı ilə fərdin yaddaşı ilə cəmiyyətin unutmaq istədikləri arasındakı o ağır, sıxıcı savaşı elə bir ustadlıqla işləyir ki, təsirlənməmək qeyri-mümkündür. Unutmaq və xatırlamaq arasındakı o qaçılmaz paradoks bu il həm oxucuların, həm də tənqidçilərin əsas mövzusuna çevrilib. Siyahıda həmçinin Elif Şafakın suyun yaddaşı üzərindən Asurdan modern Londona körpü salan romanı və Georgi Gospodinovun böyük bir yas, hüzün botandikasını işləyən yeni kitabı diqqət çəkir: | 285 |
| 16 |  +2没有文字... | 300 |
| 17 |  Qərbin hədəfli zərbələri Rusiyanın neft emalı sənayesini iflic etmək üzrədir. Bu şəraitdə Lukaşenkonun Pekinə uçması və yoldaş Siyə sığınmaq cəhdləri Kremlin geosiyasi çətinliyinin ən bariz göstəricisidir.
Məntiq deyir ki, Rusiyanın çöküşü Çinə sərf etmir, çünki növbəti hədəf Pekin olacaq. Amma Çinin praqmatik və ehtiyatlı xarici siyasəti Moskvaya gözlənilən açıq hərbi və ya böyük iqtisadi qalxanı verməyə bilər. Əgər Pekin geri çəkilərsə, Rusiyanın Qərb qarşısında müqavimət gücü tamamilə qırılacaq.
Proseslərin bu ssenari ilə getməsi təkcə Rusiyanın daxili sabitliyini deyil, bütün Avrasiya məkanındakı güc balansını kökündən sarsıdacaq. Neft sənayesi çökmüş bir Rusiya nələrlə üzləşəcək? Biz bəlkə də tarixin ən böyük geosiyasi qırılma nöqtələrindən birini canlı izləyirik.
#Rusiya #Çin #NATO #UkraynaMüharibəsi #Geosiyasət | 1 075 |
| 18 | Ürəyim Yaponiya deyir,
dilim Braziliya | 334 |
| 19 | İtalyan Ancelotti Braziliyanın himnini oxuyurdu, gördünüzmü?
Azərbaycan millisini türlü-türrü xaricilər çalışdırdı.
Bir dənəsi himnimizin bircə misrasını söyləyibmi heç?
Yox, təbii ki.
Niyə təbii ki?
Çünki çörəyimizin duzu yoxdur.
@ibrahim_nebioglu | 332 |
| 20 | 29 iyun 1927-ci ildə məşhur Solvay Konfransının hazırlıqları gedirdi – o konfrans ki, Albert Eynşteyn və Nils Bor kvant fizikasının, yəni kainatın təsadüflərdən ibarət olub-olmamasının fəlsəfi davasını aparırdılar.
Zərlərin Fəlsəfəsi: Eynşteyn, Bor və Alqoritmlər
Tam 99 il əvvəl bu günlərdə fizika dünyası tarixinin ən böyük intellektual böhranını yaşayırdı. Tezliklə Brüsseldə bir araya gələcək dahi beyinlər kainatın fundamentini müzakirə edəcəkdilər. Albert Eynşteyn kvant mexanikasının gətirdiyi qeyri-müəyyənliyə qətiyyətlə etiraz edib o məşhur cümləsini qururdu: "Tanrı kainatla zər oynamır". Nils Borun cavabı isə eyni dərəcədə kəsərli idi: "Eynşteyn, Tanrıya nə edəcəyini diktə etməyi dayandır".
Eynşteyn kainatın tam bir riyazi nizam və determinizm (səbəb-nəticə əlaqəsi) içində olduğuna inanırdı; hər şey hesablana bilən olmalı idi. Bu gün biz eyni davanı tamam başqa bir cəbhədə yaşayırıq: Süni İntellekt əsrində.
Alqoritmlər bizim üçün hər şeyi proqnozlaşdırmağa, insan davranışını riyazi qəliblərə salmağa çalışır. Onlar bizə Eynşteynin xəyal etdiyi o qüsursuz, hesablana bilən dünyanı vəd edirlər. Amma insan ruhu Nils Borun kvant dünyası kimidir – təsadüflərlə, gözlənilməz hisslərlə və heç bir riyazi düstura sığmayan intuisiyalarla doludur. Bizi rəqəmsal maşınlardan ayıran şey də məhz bu hesablana bilməyən tərəfimizdir. Çünki həyat alqoritmlərin yazdığı düzxətli ssenari deyil, Borun dediyi kimi, o ecazkar və sirli təsadüflərin özüdür.
Bu foto sadəcə alimlərin yan-yana dayandığı sıradan bir qrup şəkli deyil. Diqqətlə baxanda fotonun daxili dramaturgiyasını oxumaq olur:
Mərkəzdəki Cəbhə: Albert Eynşteyn düz ortada əyləşib. Onun oturuşunda və baxışlarında o dövr kvant fizikasının gətirdiyi "təsadüflər" ideyasına qarşı daxili bir etiraz, təmkinli bir narahatlıq hiss olunur.
İntellektual Sızma: Nils Bor isə bir az daha arxa sırada, sanki hər an Eynşteynin o determinist dünyagörüşünü sarsıtmağa hazır bir intellektual enerji ilə dayanıb.
Kvantın Doğuluşu: Fotodakı 29 alimdən 17-si artıq Nobel mükafatı almışdı (və ya sonradan alacaqdı). Mariya Küri, Maks Plank, Verner Heyzenberq... Hamısı oradadır.
@ibrahim_nebioglu | 364 |
