现已上线！2025 年 Telegram 研究 — 年度关键洞察 
İbrahim Nebioglu
前往频道在 Telegram
2 538
订阅者
无数据24 小时
-87 天
-1230 天
数据加载中...
吸引订阅者
六月 '26
六月 '26
+11
在1个频道中
五月 '26
+18
在1个频道中
Get PRO
四月 '26
+11
在3个频道中
Get PRO
三月 '26
+60
在4个频道中
Get PRO
二月 '26
+35
在1个频道中
Get PRO
一月 '26
+39
在1个频道中
Get PRO
十二月 '25
+17
在1个频道中
Get PRO
十一月 '25
+28
在1个频道中
Get PRO
十月 '25
+17
在4个频道中
Get PRO
九月 '25
+38
在3个频道中
Get PRO
八月 '25
+45
在4个频道中
Get PRO
七月 '25
+39
在2个频道中
Get PRO
六月 '25
+53
在2个频道中
Get PRO
五月 '25
+41
在4个频道中
Get PRO
四月 '25
+42
在4个频道中
Get PRO
三月 '25
+66
在4个频道中
Get PRO
二月 '25
+45
在2个频道中
Get PRO
一月 '25
+61
在1个频道中
Get PRO
十二月 '24
+63
在1个频道中
Get PRO
十一月 '24
+58
在2个频道中
Get PRO
十月 '24
+97
在5个频道中
Get PRO
九月 '24
+58
在5个频道中
Get PRO
八月 '24
+73
在2个频道中
Get PRO
七月 '24
+75
在3个频道中
Get PRO
六月 '24
+63
在3个频道中
Get PRO
五月 '24
+61
在4个频道中
Get PRO
四月 '24
+94
在4个频道中
Get PRO
三月 '24
+98
在4个频道中
Get PRO
二月 '24
+58
在4个频道中
Get PRO
一月 '24
+80
在7个频道中
Get PRO
十二月 '23
+73
在5个频道中
Get PRO
十一月 '23
+71
在7个频道中
Get PRO
十月 '23
+82
在5个频道中
Get PRO
九月 '23
+113
在0个频道中
Get PRO
八月 '23
+30
在0个频道中
Get PRO
七月 '23
+28
在0个频道中
Get PRO
六月 '23
+46
在0个频道中
Get PRO
五月 '23
+76
在0个频道中
Get PRO
四月 '23
+106
在0个频道中
Get PRO
三月 '23
+162
在0个频道中
Get PRO
二月 '23
+151
在0个频道中
Get PRO
一月 '23
+95
在0个频道中
Get PRO
十二月 '22
+62
在0个频道中
Get PRO
十一月 '22
+92
在0个频道中
Get PRO
十月 '22
+152
在0个频道中
Get PRO
九月 '22
+202
在0个频道中
Get PRO
八月 '22
+213
在0个频道中
Get PRO
七月 '22
+101
在0个频道中
Get PRO
六月 '22
+76
在0个频道中
Get PRO
五月 '22
+114
在0个频道中
Get PRO
四月 '22
+147
在0个频道中
Get PRO
三月 '22
+350
在0个频道中
Get PRO
二月 '22
+101
在0个频道中
Get PRO
一月 '22
+141
在0个频道中
Get PRO
十二月 '21
+54
在0个频道中
Get PRO
十一月 '21
+85
在0个频道中
Get PRO
十月 '21
+315
在0个频道中
Get PRO
九月 '21
+151
在0个频道中
Get PRO
八月 '21
+242
在0个频道中
Get PRO
七月 '21
+114
在0个频道中
Get PRO
六月 '21
+125
在0个频道中
Get PRO
五月 '21
+125
在0个频道中
Get PRO
四月 '21
+311
在0个频道中
| 日期 | 订阅者增长 | 提及 | 频道 | |
| 18 六月 | 0 | |||
| 17 六月 | 0 | |||
| 16 六月 | 0 | |||
| 15 六月 | 0 | |||
| 14 六月 | 0 | |||
| 13 六月 | 0 | |||
| 12 六月 | 0 | |||
| 11 六月 | +1 | |||
| 10 六月 | +1 | |||
| 09 六月 | 0 | |||
| 08 六月 | +2 | |||
| 07 六月 | 0 | |||
| 06 六月 | +3 | |||
| 05 六月 | 0 | |||
| 04 六月 | 0 | |||
| 03 六月 | +1 | |||
| 02 六月 | 0 | |||
| 01 六月 | +3 |
频道帖子
13 iyun 2026
Mars səthinin inanılmaz mənzərəsi.
Çəkilişi seyr edərkən sanki orada durubsan, ayaqlarınızın altındakı qumun səpələnməsi, sonsuz bir səssizlik, daha əvvəl heç bir canlı tərəfindən ziyaret edilməmiş bir səthdə yerimənin verdiyi o fantastik hiss.
Bu görüntü Marsın Jezero kraterində "Perseverance" maşını tərəfindən çəkilb. Fotoğrafın çəkildiyi sırada temperatur –21 dərəcə idi.
Credit: NASA/JPL-Caltech/ASU/PaulByrne
@ibrahim_nebioglu
| 2 | Beşinci peşmanlıq: "Kaş ki, özümə daha çox mutlu olmaq icazəsi versəydim".
Müəllif vurğulayır ki, bir çox insan mutluluğun əslində bir seçim olduğunu çox gec dərk edir. Köhnə vərdişlər, dəyişiklik qorxusu və "başqaları nə deyər" xofunun yaratdığı o qəfəsin tamamilə süni olduğunu yalnız ölümün kölgəsi bəlli edir. O kölgə düşəndə qorxu birdən-birə əhəmiyyətsizləşir.
Bu beş peşmanlığı bütöv bir mənzərə kimi oxuyanda bir şey adamın gözünə batır: onların heç biri maddi olaraq əldə edilə bilməyənlərin təəssüfü deyil. Heç kim "kaş ki, daha böyük ev alsaydım" yaxud "o vəzifəyə yetişsəydim" deyə köks ötürmür. Bütün peşmanlıqlar yaşanmayan bir ömrə aiddir – deyilməmiş sözlərə, qırılmış tellərə, insanın özünə qıymadığı o kiçik icazələrə.
Bu, sadə bir həqiqəti göstərir: insan ölüm anında hesab çəkmir, əksinə, xatirə toplayır. Və o xatirələrin içindən gələcəyə yalnız sevgidən, səmimiyyətdən doğanlar keçə bilir.
Mən o yataqların kənarından hər dəfə ayrılarkən bunu daxilən bilirdim. Amma sadəcə bilmək ilə o bildiyini yaşamaq arasında dərin bir uçurum var. Bronni Verin kitabı da elə o uçurumun kənarından boylanır.
18 İyun 2026 | 122 |
| 3 | SON PEŞMANLIĞIN ANATOMİYASI
Mən o çarpayıların başında çox dayandım.
Dirilərlə ölülər arasındakı o görünməz xətt… İnsan onu bir cümlə ilə keçə bilməz, ona heç bir izah gətirə bilməzsən. Sadəcə orada dayanıb, iki dünyanın eyni anda necə çökdüyünü seyr edirsən. Yataqda uzanan ruh bədənin ağırlığından qurtulub naməlum bir sahilə doğru çəkilərkən, onun əlindən bərk-bərk yapışan yaxınının içindən bütöv bir fırtına qopur; hər sönən nəfəslə keçmişin bir parçasının, hələ yaşanmamış gələcəyin uçub getdiyini hiss edirsən. Biri fiziki varlığın sonuna yetir, o biri isə açılacaq amansız boşluğun mənəvi yükü altında əzilir. Orada zaman dayanır; hər baxış, hər səssiz hıçqırıq bir insanın digərində buraxdığı silinməz izə çevrilir.
"Ölənlə ölmək olmaz" deyirlər. Amma ölünür.
Ani ölümlər qəfil qırılan simin kəskin səsini xatırladırdısa, xəstə yatağındakı o uzun gözləyişlər ruhun öz qəfəsini yavaş-yavaş tərk etməsi, bədənin torpaqla barışma məqamı idi. Zamanın qum saatı kimi deyil, hər nəfəslə içəri çəkilən gümüşü bir duman kimi tükəndiyi anlar… O astanada dayanan insanların gözlərindən oxuyurdum hər şeyi: dünya öz hay-küyü, iddiaları və qorxuları ilə geri çəkildikdə, geriyə yalnız amansız bir səssizlik çökürdü. O səssizliyin daxilində insan öz keçmişiylə, qazandıqları və ən çox da itirdikləri ilə təkbətək qalırdı.
Avstraliyalı tibb bacısı Bronni Verin şahidlik etdiyi də məhz bu sükut idi. O, illərlə sağalmaz xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanlara ömürlərinin son həftələrində, aylarında doğma evlərində həmdəm oldu. Onların qorxularını, sevinclərini, ən çox da ötən günlərə boylanarkən hiss etdiklərini dinlədi. Bu müşahidələr sonradan, 2011-ci ildə işıq üzü görən "The Top Five Regrets of the Dying" ("Ölüm ayağındakı insanların beş peşmanlığı") kitabına sığdı və son mənzilə hazırlaşanların ən çox dilə gətirdiyi beş böyük etirafı dünyaya elan etdi.
Lakin bu etiraflar haqqında yazmaq üçün xüsusi bir cəsarət lazımdır. Çünki onlar nə uzaq bir tibbi statistika, nə də başqasının uydurduğu nağıldır. Onlar birbaşa üzümüzə tutulan güzgüdür…
Birinci peşmanlıq: "Kaş ki, başqalarının məndən gözlədiyi həyatı deyil, özüm üçün yaşamaq cəsarətim olaydı".
Bu, bəlkə də hər şeyin bünövrəsidir. Cümləni oxuyanda insan bir anlıq ayaq saxlayır. Sonra anlayırsan ki, bu sözlər heç də ölüm yatağında doğulmur; onlar ömür boyu içimizdə gizlənib boy atır, sadəcə, biz onları yalnız zamanın bitdiyi yerdə etiraf edə bilirik. Çünki o an sosial maskalar yırtılıb düşür, ailə mutluluğunu qoruma instinkti susur, cəmiyyətin o süni mükafat-cəza mexanizmi artıq işləmir. Geriyə yalnız saf, çılpaq bir dürüstlük və reallaşmamış arzuların sızıltısı qalır.
İkinci peşmanlıq: "Kaş ki, bu qədər çox işləməsəydim".
Ağır etirafdır. Bronni Ver qeyd edir ki, bu sözlər xüsusilə həyatını karyera qurmağa qurban vermiş insanların dilindən tökülürdü. Övladlarının necə böyüdüyünü görmədilər, ömür-gün yoldaşlarına kifayət qədər vaxt ayıra bilmədilər. Maddi qazanc və status yarışının ölüm anında heç bir məna kəsb etmədiyini anlamaq isə çox ağırdır. Buradakı əsl paradoks fərqlidir: bu insanlar, böyük ehtimalla, elə öz doğmaları üçün çarpışırdılar. Yaşatmaq istədikləri həyatı qurarkən, o həyatın içindən keçib gitdilər – ömrü yaşamadan ötürdülər.
Üçüncü peşmanlıq: "Kaş ki, duyğularımı ifadə etmək cəsarətim olaydı".
Bir çoxumuz münasibətləri qorumaq, münaqişədən qaçmaq, yaxud zəif görünməmək üçün daxilimizdəki tufanları boğuruq. Vaxtında deyilməmiş "səni sevirəm", "məni incitdin", "sənə qəzəbliyəm" kəlmələri insanın öz daxilindəki bir otağın qapısını kilidləməsi deməkdir. İllər keçir, o bağlı otaqlar çoxalır və ölüm anında insan məhz o qıfıllı qapıların qarşısında çarəsizcə dayandırılır.
Dördüncü peşmanlıq: "Kaş ki, dostlarımla əlaqəni kəsməsəydim".
İş, uşaqlar, bitməyən qayğılar və sonsuz yorğunluqlar köhnə dostluqları elə tədricən, elə səssizcə aşındırır ki, insan bunu hiss bəli etmir. Ölüm yatağında isə qədim bir dostun qədr-qiyməti tamam başqa bir işıqda görünür. Təəssüf ki, o an o sadiq adamları tapmaq artıq imkansızlaşır. | 118 |
| 4 | https://fuyuzat.az/taninmis-jurnalist-ibrahim-nebioglu-ile-literada-metbuat-dialoqu/ | 206 |
| 5 |  Oxuduqlarımızın hamısını xatırlamırıq. Amma onların hamısı bizi dəyişdirir.
Yeni kitabım “Oxumaq və Unutmaq Paradoksu” tezliklə oxucularla görüşəcək.
📖 Tezliklə LIBRAFF mağazalarında. | 209 |
| 6 |  +1没有文字... | 187 |
| 7 | PORTRETDƏKİ VƏ TARİXDƏKİ OBAMA
Barak və Mişel Obamalar birlikdə çəkilmiş ilk rəsmi portretlərini təqdim etdilər.
Əsərin müəllifi Nigeriya əsilli məşhur rəssam, hazırda Los-Ancelesdə yaşayan Njideka Akunyili Krosbidir.
Əsər "The Obamas: Springing Forth" (Obamalar: Çiçəklənərək irəli) adlanır. Tablo 2026-cı ildə açılmış Obama Prezident Mərkəzində nümayiş etdirilir.
Portret adi ailə şəkli deyil. Akunyili Krosbi əsərə ailə albomlarından görüntülər, tarixi simvollar, şəxsi xatirələr və mədəni istinadlar daxil edib. Rəsmdə Mişel Obamanın uşaqlıq evi, Ağ Evdəki Martin Lüter Kinq büstü, hətta Obamaların toy rəqsini müşayiət edən Stivi Vonder albomuna işarələr də yer alır.
Məncə, bu portretin ən maraqlı cəhəti onun klassik siyasi portret olmamasıdır. Ənənəvi siyasi portretlər adətən hakimiyyəti və nüfuzu nümayiş etdirməyə çalışır. Akunyili Krosbi isə diqqəti hakimiyyətdən daha çox yaddaşa, ailəyə və insanın həyat hekayəsinə yönəldir. Bu baxımdan əsər daha çox vizual bioqrafiya təsiri bağışlayır.
Portret keçmiş prezidentin ictimai irsini xatırladır. Bu irsə yalnız simvolik uğurlar deyil, həm də bu günə qədər müzakirə olunan siyasi qərarlar daxildir.
Bu mədəni hadisə haqqında xəbəri oxuyarkən mənim yadıma Barak Obamanın prezidentliyi dövründə ən çox tənqid olunan qərarları və uğursuz hesab edilən siyasətləri düşdü.
Onlardan bəziləri bunlardır:
– Suriya siyasəti və ölkədəki vətəndaş müharibəsinin qarşısını ala bilməməsi;
– Liviya müdaxiləsindən sonra ölkənin uzunmüddətli qeyri-sabitlik və xaosa sürüklənməsi;
– Yaxın Şərqdə ABŞ təsirinin zəifləməsi;
– ABŞ dövlət borcunun əhəmiyyətli dərəcədə artması;
– İrqi münasibətlər sahəsində böyük gözləntilərin tam reallaşmaması və bəzi hallarda gərginliyin daha görünən hala gəlməsi;
– Rusiya ilə münasibətlərdə buraxılan strateji səhvlər və uğursuz nəticələr.
Bir sözlə, Obama ABŞ tarixinin ən güclü natiqlərindən və ən simvolik prezidentlərindən biri kimi yadda qaldı. Onun dövründə iqtisadiyyatın bərpası və səhiyyə sahəsində mühüm islahatlar həyata keçirilsə də, Yaxın Şərq siyasəti, Rusiya ilə münasibətlər və Amerika cəmiyyətində siyasi qütbləşmənin dərinləşməsi prezidentliyinin ən çox tənqid olunan tərəfləri olaraq qalır.
@ibrahim_nebioglu | 189 |
| 8 |  +1“Bilmək inanmaqdan daha vacibdir”, – Karl Saqan deyirdi…
kitab da bizi məhz bilməyə aparır.
Çünki kitab oxuyan insan daha çətin aldanır, daha gec fanatikləşir, daha tez düşünür.
Çünki kitab təkcə cavab vermir, düzgün sual verməyi də öyrədir.
Hər kitab bir insan ömrünün sıxılmış formasıdır; siz bir neçə saata başqa bir beynin illərlə topladığı təcrübəni alırsınız. Bu, bəşəriyyətin ən böyük “vaxt qazandıran texnologiyası”dır.
Məncə, kitab oxumaq keçmişlə söhbət, bu günlə hesablaşma, gələcəklə müqavilə imzalamaqdır…
Bü gün Zahid Xəlilov küçəsindən keçərkən “Litera books and coffee” adlı sakit və səliqəli bir məkanda kitab dostu bir dostumla – Ürfan … kitab və kitab sevgisi haqda xeyli söhbətləşdik…
@ibrahim_nebioglu | 200 |
| 9 | 2003-cü ilin aprel ayının son günləri idi.
Hidayət Orucov zəng vurdu: “Səni ürəkdən təbrik edirəm”, – dedi.
Duruxdum, yavaşca “Nə münasibətilə?” deyə soruşdum.
“Necə yəni nə münasibətilə, İstanbula Baş konsul təyin olunmağın münasibətilə”, – söylədi.
Milli siyasət məsələləri üzrə Dövlət müşaviri idi o tarixdə. “Prezidentin fərmanı bir aydır imzalanıb” deməyi doğru bulmadım. Pauzanı Hidayət müəllim özü pozdu: “Bilirsənmi, mən sevdiyim insanları adətən hadisədən bir müddət sonra təbrik edirəm. Hadisə günü yüzlərlə adam zəng edir, çiçək göndərir, teleqram çəkir və sonra çoxunu unudursan. Bax, mən səni martda təbrik etsəydim, sən unudacaqdın. Amma bunu unutmayacaqsan”.
Zaman göstərdi ki, Hidayət Orucov haqlıdır, onun təbrikini heç vaxt unutmayacağam…
***
Bu sabah Hidayət müəllimin vəfat xəbərini oxudum.
Onunla bağlı xatirələrimdən nədənsə ilk yada düşən məhz həmin telefon zəngidir. Təbrikin özündən çox, onun arxasındakı incə düşüncə yaddaşıma həkk olunub. İnsanları sevindirməyin də bir mədəniyyəti var; Hidayət müəllim bunu bilən nadir adamlardan idi.
İllər keçdi. Dövlət vəzifələri dəyişdi, zaman dəyişdi, insanlar gəldi-getdi. Amma o telefon danışığı yaddaşımda qaldı. Çünki həmin söhbətdə Hidayət müəllimin xarakteri vardı: diqqət, nəzakət, insanı unutdurmayan münasibət.
Allah rəhmət eləsin.
Ailəsinə, doğmalarına, dostlarına və onu tanıyan hər kəsə dərin hüznlə başsağlığı verirəm. | 272 |
| 10 |  没有文字... | 250 |
| 11 |  İncir ağacının südü qızıldan daha bahadır...
@ibrahim_nebioglu | 270 |
| 12 | Avstriyanın Zalsburq şəhərində qış insanı ilk növbədə sakitliyi ilə qarşılayır. Dekabr və yanvar aylarında şəhər qar örtüyü altında tamam başqa simaya bürünür. Alp dağlarından enən soyuq hava küçələri və parkları bürüsə də, həyat dayanıb qalmır.
Səhər tezdən Salzach çayı boyunca addımlayarkən insan ilk növbədə səssizliyi hiss edir. Qar səsi udur, şəhərin ritmini yavaşıdır və ətrafda qəribə bir sakitlik yaradır. Mirabell bağlarının ağappaq mənzərəsi, uzaqda görünən Hohensalzburg qalası və qarla örtülmüş damlar qışın sərtliyini deyil, onun gözəlliyini göstərir.
İlk dəqiqələrdə soyuq özünü hiss etdirsə də, addımlar sürətləndikcə bədən isinməyə başlayır. İnsan anlayır ki, hərəkət üçün ideal hava şəraiti gözləməyə ehtiyac yoxdur. Əksinə, qış bəzən iradəni və davamlılığı daha çox sınağa çəkir. Zalsburq mənə öyrətdi ki, sağlam həyat yalnız əlverişli günlərin deyil, bütün fəsillərin vərdişidir.
BAKIDA YAY
Münhenin baharını, Praqanın payızını və Zalsburqun qışını xatırlayarkən istər-istəməz Bakını düşünürəm. Çünki insan nə qədər uzaqlara getsə də, addımlarının həqiqi mənasını sonda öz şəhərində axtarmağa başlayır.
Bakının yay səhərləri tamam başqa xarakter daşıyır. Dədə Qorqud parkında yürüşə çıxanda insanı ilk qarşılayan şey Xəzərin rütubətli nəfəsi olur. Baxmayaraq ki, Dədə Qorqud parkənən yeni, 2-ci fazası olduqca gözəl və təqdirə layiqdir. Hava bədənə yapışır, nəfəs almağı ağırlaşdırır, hər addımı bir qədər çətinləşdirir. Münhenin sərin baharı, Praqanın rahat payızı və ya Zalsburqun təmiz qışı burada yoxdur.
Ancaq bunun öz üstünlüyü də var. Bakıda yay səhərində yürümək müəyyən mənada iradə məşqidir. Burada insan yalnız məsafə qət etmir, eyni zamanda iqlimlə mübarizə aparır. Alından süzülən hər damla tər bədənin uyğunlaşma prosesinin bir hissəsinə çevrilir. Hər addım bir qədər artıq enerji tələb edir və bəlkə də buna görə daha qiymətli görünür.
Bununla belə, Bakının əsas problemi hava deyil. Əsas problem infrastruktur məsələsidir. Dənizkənarı Bulvar şəhərin ən böyük üstünlüklərindən biridir. Lakin sürətlə böyüyən paytaxt üçün tək bir böyük məkan kifayət deyil. Şəhərin müxtəlif hissələrində uzun məsafəli yürüş və qaçış üçün nəzərdə tutulmuş geniş yaşıl zonalara, xüsusi örtüklü qaçış cığırlarına və nəqliyyatdan təcrid olunmuş park komplekslərinə ehtiyac var…
Münhenin İngilis Bağı, Praqanın parkları və ya Zalsburqun sahil marşrutları sadəcə istirahət məkanı deyil. Onlar ictimai sağlamlıq layihələridir. Belə məkanlar insanların daha çox hərəkət etməsinə, daha sağlam yaşamasına və nəticədə səhiyyə sisteminin yükünün azalmasına xidmət edir. Şəhər planlaşdırılması ilə insan sağlamlığı arasında görünməz, lakin son dərəcə güclü əlaqə mövcuddur.
Bu gün uzunömürlülük ətrafında böyük bir sənaye formalaşıb. İnsanlara yüzlərlə əlavələr, pəhriz proqramları, müxtəlif testlər və metodlar təklif olunur. Bəzən elə təəssürat yaranır ki, sağlam yaşamağın sirri yalnız bahalı məhsullarda gizlənib.
Halbuki elmin gəldiyi nəticələr daha sadədir. İnsan bədəni hərəkət etdikcə güclənir. Hərəkətsiz qaldıqca zəifləyir. Uzunömürlülüyün ən etibarlı yollarından biri hər gün müəyyən məsafə qət etmək, ürəyi işlətmək, ağciyərləri havalandırmaq və əzələləri fəaliyyətdə saxlamaqdır.
Bəlkə də ömrü uzatmağın sirri hansısa laboratoriyada hazırlanmış möcüzəvi formulda deyil. Bəlkə də bu sirr hər səhər ayaqqabıları geyinib qapıdan çıxmaqda gizlənir.
İnsan qocalacaq. Bunun qarşısını almaq mümkün deyil. Ancaq necə qocalacağı, son illərini hansı keyfiyyətdə yaşayacağı böyük ölçüdə bu gündən atdığı addımlardan asılıdır.
Münhenin baharında, Praqanın payızında, Zalsburqun qışında və Bakının yayında atılan addımlar eyni həqiqəti xatırladır: keyfiyyətli yaşlanma gələcəkdə əldə ediləcək bir mükafat deyil. O, bu gün seçdiyimiz həyat tərzinin nəticəsidir.
Uzunömürlülüyün cazibəsi illərin sayında yox, son nəfəsə qədər həyatın içində qala bilməkdədir.
13 yanvar 2026 | 322 |
| 13 | RANKEYŞN
Keyfiyyətli Yaşlanma Fəlsəfəsi
Uzunömürlülük insanlığın ən qədim arzularından biridir. Qədim kimyagərlər həyat eliksirinin ardınca düşüb, hökmdarlar ölümsüzlüyün sirrini tapmağa çalışıb, dastan qəhrəmanları dirilik suyu axtarıblar. Min illər keçsə də, bu arzu dəyişməyib. Dəyişən yalnız ona baxışımız olub.
Müasir elm isə bu gün fərqli bir həqiqəti ön plana çıxarır. Məsələ sadəcə uzun yaşamaqda deyil. Məsələ necə yaşamaqdadır. İnsan ömrünün uzunluğu ilə həmin ömrün keyfiyyəti eyni şey deyil. Hərəkət qabiliyyətini və sağlamlığını itirmiş və daimi yardıma ehtiyac duyan bir insanın çox yaşaması əksər hallarda arzu olunan gələcək sayılmır.
Günümüzdə gerontoloqların və həkimlərin diqqəti daha çox başqa bir göstəriciyə yönəlib: insan neçə yaşına qədər müstəqil qala bilir, öz həyatını özü idarə edir və sərbəst hərəkət qabiliyyətini qoruyub saxlayır?
Araşdırmalar göstərir ki, sağlam yaşlanmanın ən vacib şərtlərindən biri fiziki aktivliyin qorunmasıdır. Yaş artdıqca əzələ kütləsi azalır, ürək-damar sistemi zəifləyir, tarazlıq hissi pozulur. Hərəkətsizlik isə bu prosesi daha da sürətləndirir. Buna görə də uzunömürlülük elmi son illərdə bahalı preparatlardan və möcüzəvi reseptlərdən daha çox gündəlik hərəkətin əhəmiyyətindən danışır.
Məhz bu ehtiyacla səyahət həvəsinin qovuşmasından yeni bir həyat tərzi formalaşıb. İngilis dilindəki “run” və “vacation” sözlərinin birləşməsindən yaranan “Runcation” anlayışı getdikcə daha geniş yayılır. Bu anlayışın mahiyyəti sadədir: yeni şəhərləri avtobus pəncərəsindən deyil, öz addımlarınla tanımaq, yeni coğrafiyaları turist kimi deyil, hərəkətdə olan insan kimi hiss etmək.
Son illərdə iş və ya istirahət məqsədilə getdiyim şəhərlərdə özüm üçün kiçik bir qayda formalaşdırmışam. Hara gedirəmsə gedim, səhərin erkən saatlarında mütləq bir yürüş və ya qaçış marşrutu tapmağa çalışıram. Çünki bir şəhəri tanımağın ən yaxşı yollarından biri onun səhərini görməkdir. Gün tam başlamamış, küçələr izdihamla dolmamış şəhər öz həqiqi simasını göstərir.
MÜNHENDƏ BAHAR
Almaniyanın Münhen şəhərində yerləşən İngilis Bağı Avropanın ən məşhur şəhər parklarından biridir. Baharın ilk günlərində burada yürüş etmək insana təbiətin yenidən oyandığını hiss etdirir. Ağaclar yeni tumurcuqlayır, çəmənliklər yaşıllaşır, quş səsləri parkın hər tərəfinə yayılır. Hava hələ yay qədər isti deyil, qış qədər sərt də deyil. İnsan hər nəfəsində baharın təzəliyini hiss edir.
Parkın cığırları boyunca irəlilədikcə sörf edən gənclər, velosiped sürən ailələr və qaçan insanlar görünür. Burada diqqəti cəlb edən əsas məqam yaş fərqlərinin aradan qalxmasıdır. Gənclər də qaçır, yaşlılar da. Yetmiş yaşını keçmiş insanların eyni həvəslə hərəkət etdiyini görəndə anlayırsan ki, aktiv həyat yalnız gənclik dövrünün imtiyazı deyil.
Münhen mənə bir həqiqəti xatırlatdı: sağlam yaşlanma qocalıqda başlayan proses deyil. O, gənclikdə verilən qərarların nəticəsidir. Bahar necə ilin başlanğıcıdırsa, sağlam həyat da ilk addımla başlayır.
PRAQADA PAYIZ
Praqada payız başqa cür gəlir. Burada mövsüm sadəcə ağacların rəngini dəyişmir, şəhərin öz simasını da dəyişir. Oktyabr səhərlərində Petrin təpəsinə və ya Letna parkına qalxanda insan sanki qızılı rəngə boyanmış bir şəhərə baxır. Qırmızı damlar, saralmış ağaclar və uzaqda axan Vltava çayı eyni mənzərənin hissəsinə çevrilir.
Səhər yürüşü zamanı ayaqlar altında xışıldayan yarpaqlar addımların ritminə qarışır. Hava artıq yaydakı kimi isti deyil, qışdakı kimi sərt də deyil. Bədən üçün ən rahat, nəfəs üçün ən əlverişli dövrlərdən biridir. Elə buna görə də bir çox qaçış həvəskarları payızı ilin ən gözəl fəslindən biri hesab edirlər.
Praqa insana tələsməməyi öyrədir. Bu şəhərdə insan yalnız hərəkət etmir, həm də düşünür. Bəlkə də buna görə payız burada sadəcə təbiət hadisəsi deyil. O, həyatın yetkinlik dövrünü xatırladır. İnsan anlayır ki, sağlam yaşlanmaq zamana qarşı mübarizə aparmaq deyil, zamanla birlikdə dəyişməyi öyrənməkdir.
ZALSBURQDA QIŞ | 293 |
| 14 | Bununla belə, Bakının əsas problemi hava deyil. Əsas problem infrastruktur məsələsidir. Dənizkənarı Bulvar şəhərin ən böyük üstünlüklərindən biridir. Lakin sürətlə böyüyən paytaxt üçün tək bir böyük məkan kifayət deyil. Şəhərin müxtəlif hissələrində uzun məsafəli yürüş və qaçış üçün nəzərdə tutulmuş geniş yaşıl zonalara, xüsusi örtüklü qaçış cığırlarına və nəqliyyatdan təcrid olunmuş park komplekslərinə ehtiyac var…
Münhenin İngilis Bağı, Praqanın parkları və ya Zalsburqun sahil marşrutları sadəcə istirahət məkanı deyil. Onlar ictimai sağlamlıq layihələridir. Belə məkanlar insanların daha çox hərəkət etməsinə, daha sağlam yaşamasına və nəticədə səhiyyə sisteminin yükünün azalmasına xidmət edir. Şəhər planlaşdırılması ilə insan sağlamlığı arasında görünməz, lakin son dərəcə güclü əlaqə mövcuddur.
Bu gün uzunömürlülük ətrafında böyük bir sənaye formalaşıb. İnsanlara yüzlərlə əlavələr, pəhriz proqramları, müxtəlif testlər və metodlar təklif olunur. Bəzən elə təəssürat yaranır ki, sağlam yaşamağın sirri yalnız bahalı məhsullarda gizlənib.
Halbuki elmin gəldiyi nəticələr daha sadədir. İnsan bədəni hərəkət etdikcə güclənir. Hərəkətsiz qaldıqca zəifləyir. Uzunömürlülüyün ən etibarlı yollarından biri hər gün müəyyən məsafə qət etmək, ürəyi işlətmək, ağciyərləri havalandırmaq və əzələləri fəaliyyətdə saxlamaqdır.
Bəlkə də ömrü uzatmağın sirri hansısa laboratoriyada hazırlanmış möcüzəvi formulda deyil. Bəlkə də bu sirr hər səhər ayaqqabıları geyinib qapıdan çıxmaqda gizlənir.
İnsan qocalacaq. Bunun qarşısını almaq mümkün deyil. Ancaq necə qocalacağı, son illərini hansı keyfiyyətdə yaşayacağı böyük ölçüdə bu gündən atdığı addımlardan asılıdır.
Münhenin baharında, Praqanın payızında, Zalsburqun qışında və Bakının yayında atılan addımlar eyni həqiqəti xatırladır: keyfiyyətli yaşlanma gələcəkdə əldə ediləcək bir mükafat deyil. O, bu gün seçdiyimiz həyat tərzinin nəticəsidir.
Uzunömürlülüyün cazibəsi illərin sayında yox, son nəfəsə qədər həyatın içində qala bilməkdədir.
13 yanvar 2026 | 1 |
| 15 | MÜNHENDƏ BAHAR
Almaniyanın Münhen şəhərində yerləşən İngilis Bağı Avropanın ən məşhur şəhər parklarından biridir. Baharın ilk günlərində burada yürüş etmək insana təbiətin yenidən oyandığını hiss etdirir. Ağaclar yeni tumurcuqlayır, çəmənliklər yaşıllaşır, quş səsləri parkın hər tərəfinə yayılır. Hava hələ yay qədər isti deyil, qış qədər sərt də deyil. İnsan hər nəfəsində baharın təzəliyini hiss edir.
Parkın cığırları boyunca irəlilədikcə sörf edən gənclər, velosiped sürən ailələr və qaçan insanlar görünür. Burada diqqəti cəlb edən əsas məqam yaş fərqlərinin aradan qalxmasıdır. Gənclər də qaçır, yaşlılar da. Yetmiş yaşını keçmiş insanların eyni həvəslə hərəkət etdiyini görəndə anlayırsan ki, aktiv həyat yalnız gənclik dövrünün imtiyazı deyil.
Münhen mənə bir həqiqəti xatırlatdı: sağlam yaşlanma qocalıqda başlayan proses deyil. O, gənclikdə verilən qərarların nəticəsidir. Bahar necə ilin başlanğıcıdırsa, sağlam həyat da ilk addımla başlayır.
PRAQADA PAYIZ
Praqada payız başqa cür gəlir. Burada mövsüm sadəcə ağacların rəngini dəyişmir, şəhərin öz simasını da dəyişir. Oktyabr səhərlərində Petrin təpəsinə və ya Letna parkına qalxanda insan sanki qızılı rəngə boyanmış bir şəhərə baxır. Qırmızı damlar, saralmış ağaclar və uzaqda axan Vltava çayı eyni mənzərənin hissəsinə çevrilir.
Səhər yürüşü zamanı ayaqlar altında xışıldayan yarpaqlar addımların ritminə qarışır. Hava artıq yaydakı kimi isti deyil, qışdakı kimi sərt də deyil. Bədən üçün ən rahat, nəfəs üçün ən əlverişli dövrlərdən biridir. Elə buna görə də bir çox qaçış həvəskarları payızı ilin ən gözəl fəslindən biri hesab edirlər.
Praqa insana tələsməməyi öyrədir. Bu şəhərdə insan yalnız hərəkət etmir, həm də düşünür. Bəlkə də buna görə payız burada sadəcə təbiət hadisəsi deyil. O, həyatın yetkinlik dövrünü xatırladır. İnsan anlayır ki, sağlam yaşlanmaq zamana qarşı mübarizə aparmaq deyil, zamanla birlikdə dəyişməyi öyrənməkdir.
ZALSBURQDA QIŞ
Avstriyanın Zalsburq şəhərində qış insanı ilk növbədə sakitliyi ilə qarşılayır. Dekabr və yanvar aylarında şəhər qar örtüyü altında tamam başqa simaya bürünür. Alp dağlarından enən soyuq hava küçələri və parkları bürüsə də, həyat dayanıb qalmır.
Səhər tezdən Salzach çayı boyunca addımlayarkən insan ilk növbədə səssizliyi hiss edir. Qar səsi udur, şəhərin ritmini yavaşıdır və ətrafda qəribə bir sakitlik yaradır. Mirabell bağlarının ağappaq mənzərəsi, uzaqda görünən Hohensalzburg qalası və qarla örtülmüş damlar qışın sərtliyini deyil, onun gözəlliyini göstərir.
İlk dəqiqələrdə soyuq özünü hiss etdirsə də, addımlar sürətləndikcə bədən isinməyə başlayır. İnsan anlayır ki, hərəkət üçün ideal hava şəraiti gözləməyə ehtiyac yoxdur. Əksinə, qış bəzən iradəni və davamlılığı daha çox sınağa çəkir. Zalsburq mənə öyrətdi ki, sağlam həyat yalnız əlverişli günlərin deyil, bütün fəsillərin vərdişidir.
BAKIDA YAY
Münhenin baharını, Praqanın payızını və Zalsburqun qışını xatırlayarkən istər-istəməz Bakını düşünürəm. Çünki insan nə qədər uzaqlara getsə də, addımlarının həqiqi mənasını sonda öz şəhərində axtarmağa başlayır.
Bakının yay səhərləri tamam başqa xarakter daşıyır. Dədə Qorqud parkında yürüşə çıxanda insanı ilk qarşılayan şey Xəzərin rütubətli nəfəsi olur. Baxmayaraq ki, Dədə Qorqud parkənən yeni, 2-ci fazası olduqca gözəl və təqdirə layiqdir. Hava bədənə yapışır, nəfəs almağı ağırlaşdırır, hər addımı bir qədər çətinləşdirir. Münhenin sərin baharı, Praqanın rahat payızı və ya Zalsburqun təmiz qışı burada yoxdur.
Ancaq bunun öz üstünlüyü də var. Bakıda yay səhərində yürümək müəyyən mənada iradə məşqidir. Burada insan yalnız məsafə qət etmir, eyni zamanda iqlimlə mübarizə aparır. Alından süzülən hər damla tər bədənin uyğunlaşma prosesinin bir hissəsinə çevrilir. Hər addım bir qədər artıq enerji tələb edir və bəlkə də buna görə daha qiymətli görünür. | 3 |
| 16 |  没有文字... | 251 |
| 17 |  没有文字... | 385 |
| 18 | NEYROTEXNOLOGİYADA YENİ ERA:
Çin Maskın Monopoliyasına Son Qoyur?
Pekində keçirilən Zhongguancun Forumunda təqdim edilən "Neucyber" adlı beyin-kompüter interfeysi (BCI) qlobal texnologiya arenasında kartların yenidən paylanmasına səbəb olub. “Beijing Xinzhida Neurotechnology” tərəfindən tamamilə yerli imkanlarla hazırlanan bu implant meymunlar üzərində uğurla sınaqdan keçirilərək, heyvanın düşüncə gücü ilə robot qolunu hərəkət etdirməsini təmin edib. Bu hadisə neyrotexnologiya sahəsində ABŞ-ın və xüsusilə İlon Maskın Neuralink şirkətinin mütləq liderliyini ciddi şəkildə sual altına qoyur. Ekspertləri düşündürən ən böyük sual isə budur: Çin bu yarışda Maskı geridə qoya bilərmi?
Hazırkı mərhələdə İlon Maskın Neuralink layihəsi praktiki tətbiq baxımından hələ də bir addım öndə hesab olunur. Belə ki, Neuralink artıq insan sınaqlarına başlayıb və ilk pasiyent Noland Arbo beyninə yerləşdirilən çip vasitəsilə düşüncə gücü ilə kompüter siçanını idarə edir, virtual şahmat oynayır. Çinin "Neucyber" layihəsi isə hələlik laboratoriya şəraitində, primatlar üzərində sınaqdan keçirilir və insan üzərində sınaqlar üçün tənzimləyici icazələrin alınması mərhələsindədir.
Buna baxmayaraq, texnoloji göstəricilər baxımından Çin aradakı uçurumu demək olar ki, tamamilə qapadıb. "Neucyber" 1000 kanallı yüksək ötürücülü siqnal oxuma qabiliyyətinə və beynə zərər verməyən unikal çevik mikro-ipliklərə malikdir. Bu göstəricilər onun həm qəbul etdiyi məlumatın həcmi, həm də bioloji uyğunluq baxımından Neuralink ilə tam eyni liqada yarışdığını süfr edir.
Çinin bu amansız yarışda Maskı qabaqlamaq imkanlarını qiymətləndirərkən üç kritik faktoru nəzərə almaq lazımdır: bürokratik çeviklik, qlobal istehsalat gücü və dövlət resursları.
İlk növbədə, ABŞ-da fəaliyyət göstərən Neuralink layihəsi FDA (Qida və Dərman İdarəsi) kimi olduqca sərt və uzunmüddətli kliniki sınaq protokolları ilə mübarizə aparmaq məcburiyyətindədir. Bu tənzimləyici maneələr Maskın innovasiya sürətini əhəmiyyətli dərəcədə ləngidir. Çində isə beyin-kompüter interfeysləri birbaşa Sənaye və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi tərəfindən "gələcəyin kritik milli texnologiyası" elan edildiyi üçün tibbi və texnoloji sınaqlar dövlət səviyyəsində sürətləndirilmiş yaşıl dəhlizlərlə təmin olunur. Bu bürokratik sərbəstlik Çinə insan sınaqları mərhələsinə keçdikdən sonra çox qısa zamanda kütləvi klinik məlumat toplamaq üstünlüyü qazandıracaq.
İkinci mühüm faktor Çinin unikal istehsalat ekosistemidir. Mask mikroçiplərin, sensorların və implantasiya robotlarının kütləvi istehsalı zamanı qlobal tədarük zənciri böhranları və yüksək xərclərlə qarşılaşa bildiyi halda, Çin dünyanın əsas istehsal mərkəzi kimi bu komponentləri daxili bazarda həm daha ucuz, həm də ağlasığmaz dərəcədə sürətlə istehsal etmək gücünə malikdir. Texnologiya tibbi tətbiq üçün tam təsdiqləndiyi an, Çin onu bir neçə ay ərzində minlərlə xəstəxanaya çatdıra bilər.
Nəhayət, maliyyə və strateji planlaşdırma baxımından Neuralink özəl investorlardan və Maskın şəxsi kapitalından asılı olan bir startap modelidir. Çinin neyrotexnologiya proqramı responds isə Pekin bələdiyyəsinin nəhəng fondları, dövlət elmi institutları və universitetlərin sinergiyası ilə limitsiz şəkildə maliyyələşdirilir. Bu, layihənin iqtisadi böhranlardan və ya birjalardakı dalğalanmalardan təsirlənmədən uzunmüddətli inkişafını təmin edir.
Hərçənd ki İlon Mask insan üzərində uğurlu sınaqlarla hələ ki birinciliyi əlində saxlayır, Çinin nümayiş etdirdiyi bu dövlət səviyyəli mobilizasiya neyrotexnologiya sahəsində ABŞ monopoliyasının sonuna yaxınlaşdığımızı göstərir. Qarşıdakı illərdə kiber-tibb və beyin-kompüter interfeysləri sahəsində Şərq və Qərb arasında reallaşacaq rəqabət, təkcə iflic xəstələrinin müalicəsində deyil, həm də süni intellektlə insan beyninin simbiozunda yeni bir mərhələnin başlanğıcı olacaq.
@ibrahim_nebioglu | 390 |
| 19 |  🤖 "Süni intellekt düşmən deyil. Düşmən – ona atəş açmağı əmr edən insanlardır".
Google-un keçmiş innovasiya rəhbəri Mo Qavdatdan şok proqnozlar! O deyir ki, 2038-ci ilə qədər sağ qalsaq, hər şey super olacaq – tam bir bolluq utopiyası. Amma o ilə qədər olan 10 il qorxulu keçəcək. Why? Çünki:
💸 Müharibə ucuzlaşıb: İndi bir ölümcül zərbə cəmi $20,000-dır. Kütləvi qətllərin qiyməti düşüb.
📉 İşsizlik dalğası: 2028-ə qədər bəzi sahələrdə iş yerlərinin 30%-i silinəcək.
👁️ Gizli izləmə: OpenAI insanları güdmək üçün 500 milyon dollarlıq müqavilə bağlayıb, Anthropic isə etikaya görə imtina edib.
Bəs biz nə edək? 3 qızıl qaydanı unutmayaq:
1️⃣ Sİ-dən qorxmayaq, onu özümüzə köməkçi edək.
2️⃣ Eşitdiyimiz səsə, gördüyümüz hər videoya dərhal inanmamayaq (Deepfake dövrüdür!).
3️⃣ İnsani münasibətləri və empatiyanı inkişaf etdirək, çünki robotlar bunu bacarmır.
@ibrahim_nebioglu | 1 382 |
| 20 | https://ayna.az/qorxunun-yeni-uzu | 424 |
