የሕያ ኢብኑ ኑህ | Yahya Ibnu Nuhe

​"ምስጋና ለአላህ ይገባው የዓለማት ጌታ ለኾነው፤" (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (ቁርኣን 1፡2) ​ሱረቱል ፋቲሃን በቀን ውስጥ ቢያንስ አስራ ሰባት ጊዜ እንቀራዋለን። ነገር ግን የዚህች ሱራ መክፈቻ የሆነችው "አልሐምዱሊላህ" የሚለው ሐረግ በውስጡ የያዘው ቋንቋዊ፣ ስነ-ልቦናዊ እና ታሪካዊ ሚስጥር እጅግ አስገራሚ ነው። ​1. "ሐምድ" ወይስ "መድሕ"? (የቃላት ምርጫ ጥበብ) ​በዓረብኛ ቋንቋ "ምስጋና" ወይም "ውዳሴ" የሚለውን ሐሳብ ለመግለጽ "መድሕ" (مَدْح) እና "ሐምድ" (حَمْد) የሚሉ ሁለት ቃላት አሉ። ታዲያ ቁርኣን ለምን "አል-መድሑ ሊላህ" አላለም? • ​"መድሕ" (مَدْح) የሚለው ቃል ዝም ብሎ ማድነቅን ያሳያል። ለምሳሌ አንድን ውብ ተፈጥሮ ወይም የሚያምር ዕንቁ ስናይ እናደንቃለን (መድሕ እናደርጋለን)፤ ነገር ግን ያ ዕንቁ ለእኛ ያደረገልን የውለታ ጥቅም የለም። በተጨማሪም "መድሕ" ከፍርሃት ወይም ከግብዝነት (ለማስመሰል) ሊደረግ ይችላል። • ​"ሐምድ" (حَمْد) ግን ከዚህ የተለየ ነው! "ሐምድ" ማለት በፍቅር፣ በክብር፣ እና በአመስጋኝነት ላይ የተመሰረተ ውዳሴ ነው። አንድን አካል "ሐምድ" የምናደርገው ለለራሱ ፍጹምነት እና ለእኛ ላደረገልን ጸጋና ውለታ ነው። ስለዚህ "አልሐምዱሊላህ" ስንል አላህን በፍጹምነቱ እያወደስነው፣ በሰጠን ጸጋ ደግሞ ከልብ እያመሰገነው ነው ማለት ነው። ​2. "አል" (ال) - የስዋስው ታላቅነት ​በ"ሐምድ" መጀመሪያ ላይ የመጣችው "አል" (ال) የተሰኘችው መስተአምር፣ በቋንቋው ህግ "ኢስቲግ-ራቅ" (الاستغراق) ትባላለች፤ ትርጉሙም "ሁለንተናዊነትን ማካተት" ማለት ነው። ይህች አንዲት ፊደል የምትነግረን፣ ከፊል ምስጋና ሳይሆን፣ በዓለም ላይ ያሉ የተሟሉና ፍጹም ምስጋናዎች ሁሉ በጠቅላላ የሚገቡት ለአላህ ብቻ መሆኑን ነው! ​3. የ"ረብ" እና "አል-ዓለሚን" ጥምረት ​"ረብ" (رَبّ) ማለት ፈጣሪ፣ ተንከባካቢ፣ አብልቶ አጠጪ እና ሁሉንም ነገር ከጅምሩ እስከ ፍጻሜው የሚያስተዳድር ማለት ነው። አላህ ለምን ምስጋና እንደሚገባው ሲያብራራ፣ "ምክንያቱም እርሱ የዓለማቱ ሁሉ ረብ ነውና" ይለናል። ​በተጨማሪም ቁርኣን "አል-ዓለሚን" (عَالَمِينَ) በማለት በአንቀጹ መጨረሻ ላይ 'ኢን' (የኑን እና የሚም ድምጽ) በመጠቀም እጅግ ማራኪ የሆነ የድምጽ ሪትም (ፋሲላ) ይፈጥራል። ይህ የድምጽ አወቃቀር አንቀጹን በልብ ለማስታወስ ቀላል እና ጆሮን የሚማርክ ያደርገዋል። ​የ"አልሐምዱሊላህ"ን ክብደት በተመለከተ ታላቁ ነቢይ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) አቡ ማሊክ አል-አሽዐሪይ ባስተላለፉት ትክክለኛ ሐዲስ ላይ እንዲህ ብለዋል፦ ​"ንጽህና የእምነት ግማሽ ነው፤ 'አልሐምዱሊላህ' ደግሞ ሚዛንን ትሞላለች..." (ሶሒሕ ሙስሊም፥ 223) ​አንዲት ቃል፣ በውስጧ በያዘችው ጥልቅ የውዳሴ እና የምስጋና ሚስጥር ምክንያት፣ የቂያማን ቀን የክብደት ሚዛን ሙሉ ለሙሉ መሙላት ትችላለች! አልሐምዱሊላህ!! ​ማጣቀሻዎች፦ ይህ ጹሁፍ ከዚህ በታች የተዘረዘሩትን የተፍሲር ሥራዎች መሠረት በማድረግ የተጠናቀረ ነው፦ • ​መፋቲሑል ገይብ (ተፍሲር አል-ረዚ) - (በተለይም በፋቲሃ ዙሪያ ለሰሩት ጥልቅ የቃላት ትንታኔ) • ​አት-ተሕሪር ወት-ተንዊር - ሙሐመድ አጥ-ጧሂር ኢብኑ አሹር • ​አል-ከሻፍ - በኢማም አዝ-ዘመኽሸሪ የቀደመውን ክፍል ለማንበብ ይህንን ጹሁፍ ይጫኑ