የሕያ ኢብኑ ኑህ | Yahya Ibnu Nuhe

የቁርኣን አንጸባራቂ ቃላት ​"በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩኅ በጣም አዛኝ በኾነው፡፡" (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ) (ቁርኣን 1፡1) ​"ቢስሚላህ" በመጠኑ አጭር ቢመስልም፣ በውስጡ እጅግ ሰፊ ትርጉምን እና ጥልቅ የቋንቋ አወቃቀርን ያዘለ መለኮታዊ ቃል ነው። ይህችን አንቀጽ በቋንቋ፣ በታሪክ እና በተፍሲር መነጽር የተደረጉ እይታዎችን ስንመለከት አእምሮን የሚያስደምም ጥበብ እናገኛለን። ​በዓረብኛ ሰዋስው "ቢ" (بِ) የሚለው ፊደል መስተዋድድ ነው። በቋንቋው ህግ መሰረት፣ ማንኛውም መስተዋድድ ከእርሱ በፊት ወይም በኋላ የሚመጣ "አድራጊ ግስ" ያስፈልገዋል። ነገር ግን ቁርኣን "በአላህ ስም..." አለ እንጂ፣ በአላህ ስም ምን እንደምናደርግ (እበላለሁ፣ አነባለሁ፣ እጓዛለሁ) የሚለውን ግስ አልገለጸም። ይህ ለምን ሆነ? ​የተፍሲር ሊቃውንት ይህንን ሲያብራሩ፤ ግሱ ሆን ተብሎ የተደበቀው ቃሉ ለሁሉም ሁኔታዎች አገልጋይ እንዲሆን ነው ይላሉ። አንባቢው የሚያደርገውን ማንኛውንም በጎ ተግባር በዚያ ባዶ ቦታ ላይ መሙላት ይችላል። በተጨማሪም፣ ሐሳቡን ቀጥታ በ"አላህ ስም" በማስጀመር ሌላ ማንኛውም ነገር ከእርሱ ስም እንዳይቀድም እና በረካው ሙሉ እንዲሆን የተደረገበት እጅግ ውብ የቋንቋ ስልት ነው። ​በአንቀጹ ውስጥ ሶስት ታላላቅ የአላህ ስሞች በተከታታይ መጥተዋል፦ አላህ፣ በመቀጠል አር-ረሕማን፣ ከዚያም አር-ረሒም። ይህ ቅደም ተከተል ድንገተኛ አይደለም። • ​መጀመሪያ "አላህ" (اللَّه) የሚለው የባህሪያቱ ሁሉ ሰብሳቢ የሆነው እና የፈጣሪነት ምንነቱ ተገለጸ። • ​ቀጥሎ "አር-ረሕማን" (الرَّحْمَٰن) የሚለው፣ አላህ ለፍጡራኑ ሁሉ ያካተተውን እጅግ ሰፊ እና አጠቃላይ የሆነውን እዝነቱን የሚያሳየው ስም መጣ። • ​በመጨረሻም "አር-ረሒም" (الرَّحِيم) የሚለው፣ አላህ በተለየ ሁኔታ ዘላቂ፣ ቀጣይነት ያለው እና ለምእመናን የሚያደርገውን ልዩ እዝነት የሚያሳየው ስም ተከተለ። ይህ ከጠቅላላው ወደ ዝርዝሩ፣ ከሰፊው ወደ ቋሚው የሚሄድ ማራኪ የቋንቋ አገላለጽን ይፈጥራል። ​ቁርኣን "ቢስሚላህ"ን ሲገልጽ አዲስ ቃል ተፈጥሮ ሳይሆን፣ ከእርሱ በፊት በነበሩት ነቢያት ሲወርድ የነበረውን መለኮታዊ እውነት ማረጋገጡን እናያለን። • ​ነቢዩ ኑህ (ዐ.ሰ) መርከቢቱን ሲያሽከረክሩ፦ "መሄዷም መቆሟም በአላህ ስም ነው..." (بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا) (ቁርኣን 11፡41) በማለት ተጠቅመውታል። • ​ነቢዩ ሱለይማንም ለንግስት ቢልቂስ በላኩት ደብዳቤ ላይ፦ "እርሱም በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩኅሩኅ በጣም አዛኝ በኾነው፡፡... (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ)" (ቁርኣን 27፡30) በማለት ጀምረዋል። ​ከዚህም ባሻገር፣ ዕብራይስጥ፣ አራማይክ እና ዓረብኛ ሁሉም የሴማዊ ቋንቋ ቤተሰቦች ናቸው። ‹ር-ሕ-ም› (ر ح م) የሚለው የስርወ-ቃል በነዚህ ሁሉ ቋንቋዎች ውስጥ ለፈጣሪ እዝነት መግለጫነት ያገለግላል። ይህም ይህ ቃል በነቢዩ ኢብራሂም (ዐ.ሰ) እና በሌሎችም ነቢያት በኩል ሲወራረስ የመጣ ጥንታዊ እና መለኮታዊ ሀረግ መሆኑን በታሪክ ያረጋግጥልናል። ቢስሚላህ በሐዲስ ​የቢስሚላህን ታላቅነት በተመለከተ ነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) በተለያዩ ሐዲሶቻቸው አስተምረውናል። ከነዚህም ውስጥ የሰው ልጅ ይህንን ቃል ሲጠቀም የሚኖረውን መለኮታዊ ጥበቃ በተመለከተ ጃቢር ኢብኑ አብዲላህ (ረ.ዐ) ባስተላለፉት ሶሒሕ ሐዲስ ነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ ብለዋል፦ ​"አንድ ሰው ወደ ቤቱ ሲገባ እና ምግቡን ሲበላ የአላህን ስም (ቢስሚላህ) ካወሳ፤ ሸይጧን (ለተከታዮቹ)፡- ‹ለእናንተ እዚህ ቤት ማደሪያም ሆነ እራት የላችሁም› ይላቸዋል።" (ሶሒሕ ሙስሊም፥ 2018) ​ይህ የሚያሳየን "ቢስሚላህ" ሸይጧንን ጭምር የሚያግድ ትልቅ ጋሻ መሆኑን ነው! ⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻⁻ https://t.me/Yahyanuhe