Mashalli

Son zamanlar bizim məmurlarımız nəsə tez-tez müsahibələr verməyə başlayıblarr. Elə bil ki, məmurlar arasında müəyyən bir qrafik qurulub. Bir həftə bir nazir danışır, sonra hansısa dövlət şirkətinin rəhbəri, ondan sonra başqa bir nazir çıxış edir və s. Bununla bağlı bir deyim yadıma düşdü: “əgər hökumət çox izah etməyə başlayıbsa, deməli nəsə düzgün getmir”. Nəsə bu çoxluğa görə və işimlə bağlı yükləməyə görə müvafiq müsahibələri vaxtında qulaq asmaq imkanım olmur (təklif edirəm ki, bir az yavaşlasınlar). Bu yaxınlarda bir az imkanım yarandı və kənd təsərrüfatı nazirinin çıxışına qulaq asdım. Müsahibədə bir çox maraqlı məqamlar var. Bu məqamlardan biri əkin sahəsi ilə bağlıdır. Nazirin dediyinə görə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə “fermerlərə təklif olunan torpaqlarda minimal əkin sahəsi hədəfi qoymuşuq, bu, 5 hektardır. Beş hektardan kiçik təsərrüfatın yaradılmasına icazə verilmir”. Qəribə bir söhbətdir. 2025-ci ilin noyabrında elə M. Məmmədov özü qeyd etmişdi ki, Azərbaycanda bir təsərrüfata orta hesabla 1.7 hektar torpaq sahəsi düşür. Azərbaycanın 86% ərazisində bu göstərici 1.7 hektar olduğu halda, əhəmiyyətli hissəsi dağlıq zonada yerləşən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə bu necə 5 hektar ola bilər? Sonra düşündüm ki, bəlkə “Torpaq islahatı haqqında" qanunu mən düzgün oxumamışam deyə bu bənd yadımda deyil. Bəlkə orada belə bir bənd var idi, amma 1996-ci ildən bu yana niyəsə ölkə üzrə yerinə yetirilməmişdi. Amma nə qədər axtardım elə bir bənd tapa bilmədim. Bu azmış kimi nazir qeyd edir ki, bir fermerə bu gün 1,8 parsel sahə düşür. Yəni bir sahə 1.7 hektardan azdır. Başqa sözlə sahələr o qədər kiçikdir ki, orada normal iqtisadi fəaliyyət qurmaq qeyri-mümkündür. Bəs burada işğaldan azad olunmuş ərazilər nə baş verib? Sonra yadıma düşdü ki, orada heç torpaq islahatı hələ də keçirilməyib. Yəni bəlli olmayan səbəblərə görə (yeri gəlmişkən, 5 hektardan fərqli olaraq, işğaldan azad olunmuş torpaqlar “Torpaq islahatı haqqında" qanunda birbaşa qeyd olunur: “işğal altından azad olunan torpaqlarda islahatın aparılması, həmin ərazilərdə iqtisadiyyatın bərpası dövlət proqramı əsasında həyata keçirilir”) müvafiq ərazilərdə torpaq islahatı keçirilmir. Dövlət hətta heç nəyi gözləmədən kəndlilərə məxsus torpaqları 50 illik bu və ya digər aqroholdinqlərə paylayır. Hətta oraya köçürülən insanlara belə torpaq verilmir. Nazir əlavə edir ki, “ona görə də bəzən fermerlər torpaq sahələri az olduğundan birləşərək kooperativlər və ya ailə kəndli təsərrüfatları, fermer təsərrüfatları yaradırlar. Artıq müxtəlif kəndlərdə bir neçə həm kooperativlər, həm ailə kəndli fermer təsərrüfatları yaradılıb və onlara həmin torpaqlar təhkim olunur”. Kolxozların yaradılması gözəl bir işdir. Prinsipcə mən də kollektiv təsərrüfatın tərəfdarıyam. Amma kollektiv təsərrüfat kollektivin qərarına uyğun yaradılmalıdır. Yəni hökumət nəyəsə məcbur edirsə bu artıq “kolxoz” yox, “sovxoz” olur. Bu isə bir qədər fərqli anlayışlardır. Başqa tərəfdən insanlarda mülkiyyət olmaya-olmaya (hətta kolxozlarr yarananda insanların mülkiyyət hüququ var idi və öz mülkiyyətləri ilə daxil olurdular) onlar nəyi birləşdirirlər? Sərəncamlarına verilmiş torpaqları birləşdirirlər? O zaman istehlakçı kooperativi yaratmaq daha məqsədəmüvafiq olardı. Yeri gəlmişkən, nazir də bir nümunəni təsvir edir “Ağalını misal çəkə bilərəm, 32 fermer birləşərək üç kooperativ yaradıb. Onlara 51,6 hektar torpaq təhkim olunub və müqavilələr bağlanıb”. Yəni 32 fermerə hansısa bəlli olmayan qərara görə 51.6 hektar torpaq ayrılıb (yeri gəlmişkən, Azərbaycanda digər rayonlarında olduğu kimi adambaşı 1.6 hektar). Bu torpaq onların mülkiyyətində deyil. Hələ də deyiblər ki, siz hərəniz ayrıca bu torpaqdan istifadə edə bilməyəcəksiniz. Ona görə birləşin. 51.6 hektarlıq ərazidə 3 (!) kollektiv təsərrüfat yaradılıb. Müqayisə üçün, Ağalı kəndinin yaxınlığında yerləşən “Dost Aqropark”ın ərazisi 6 min hektar təşkil edir. Niyə kəndlilərə 50 hektar, hansısa aqroholdinqə 6 min hektar verilib – bunu əlbəttə ki, nazirdən soruşan olmayıb. Ondan ümumiyyətlə müsahibə zamanı nəsə soruşan olmayıb.