Philosophy Cafe ♨️

🗯 [فوکو هم توی کتاب «تولد پزشکی بالینی» و هم توی کتاب «الفاظ و اشیا» از چیزی حرف زده تحت عنوان «انسان‌شناسی». منظور فوکو از «انسان‌شناسی» اون رشته‌ای نیست که به مطالعۀ فرهنگ‌های دیگه می‌پردازه، بلکه یک ساختار فلسفیه که توسط اون، ما خودمون رو به عنوان یه موجود مشخص تعریف کردیم. مثلاً وقتی فوکو توی «تولد پزشکی بالینی» از «انسان‌شناسی» حرف می‌زنه، منظورش بررسی اینه که پزشکی چطور بدن انسان رو به یه موضوعِ قابل مطالعه و کنترل تبدیل کرد. پزشکی بالینی، انسان رو از یه «شخص» (دارای روح، داستان زندگی و احساسات) به یه «موضوع زیستی» تبدیل کرد. توی «الفاظ و اشیا» فوکو حتی ادعایی تکان‌دهنده‌تر می‌کنه. اون میگه «انسان» (به عنوان یه موضوع علمی و فلسفی) چیزی نیست که همیشه وجود داشته، بلکه اخیراً توسط علوم انسانی اختراع شده. «انسان» در قرن نوزدهم و با ظهور زیست‌شناسی، اقتصاد و زبان‌شناسی متولد شد. قطعۀ زیر از فوکو رو ببینیم:] 🖋 در طول عصر کلاسیک [از میانۀ قرن هفدهم تا آغاز قرن نوزدهم] میان نظریۀ بازنمایی و نظریۀ زبان، نظم موجودات طبیعی، ثروت و ارزش هماهنگی وجود داشته است. این پیکربندی از قرن نوزدهم به کلی تغییر کرد: نظریۀ بازنمایی به منزلۀ بنیاد عام همۀ نظم‌های موجود از بین رفت؛ زبان به منزلۀ نمودار خودجوش و خانه‌بندی اولیۀ اشیا، به منزلۀ حلقۀ واسط لازم میان بازنمایی و موجودات، محو شد؛ تاریخیتی عمیق به قلب اشیا رخنه کرد، اشیا را مجزا ساخت و هر یک را با انسجام خاص خود تعریف و به آن‌ها صورت‌های نظمی را تحمیل کرد که از پیوستگی و تداوم زبان ناشی می‌شدند؛ تحلیل مبادلات و پول جای خود را به بررسی تولید داد و تحلیل ارگانیسم جایگزین تحقیق در باب خصیصه‌های رده‌شناختی شد؛ و مهم‌تر از همه زبان جایگاه ممتاز خود را از دست داد و با گذشتۀ ضخیم خود به یکی از اشکال تاریخ منسجم بدل شد. 🖋 اما همچنانکه اشیا در خود می‌پیچند و مبنای معقولیتشان را فقط در صیرورت خود می‌جویند و فضای بازنمایی را رها می‌کنند، انسان نیز برای نخستین بار به میدان دانش مغرب‌زمین قدم می‌گذارد. عجیب آن که انسان -که به چشم ساده‌نگر به قدمت سقراط و قدیمی‌ترین موضوع تحقیق می‌نماید- احتمالاً چیزی بیش از نوعی گسیختگی در نظم اشیا نیست؛ در هر حال پیکربندی‌ای است حاصل ترتیب جدیدی که نظم اشیا اخیراً در دانش کسب کرده است. همۀ اوهام انسان‌گرایی‌های جدید، همۀ راه‌حل‌های سهل و آسان «انسان‌شناسی»، در معنای یک اندیشۀ عام نیمه‌اثباتی-نیمه‌فلسفی دربارۀ انسان، از اینجا زاده شدند. با این حال، این فکر آرامش‌بخش است و عمیقاً مایۀ تسلی که انسان صرفاً ابداعی جدید است، چهره‌ای که عمر آن به دو قرن هم نمی‌رسد، تاخوردگیِ صِرف در دانش ما، که به محض آن که دانش صورتی جدید بگیرد ناپدید خواهد شد. 📚 از کتاب «الفاظ و اشیا»، نوشتۀ میشل فوکو، ترجمۀ فاطمه ولیانی 📚 @philosophycafe