سایت خبری-تحلیلی کلمه

🔴 به جای تهران، در مهران ✍ مرضیه حاجی هاشمی یک سفر فوری یک روزه به اصفهان پیش آمد که برای بازگشت فقط توانستم یک بلیط اتوبوس برای ظهر شنبه به مقصد تهران پیدا و خریداری کنم، کمتر از یک ساعت به زمان حرکت، در حالی که از منزل خارج شده بودم، با من تماس گرفتند و گفتند همه سفرهای اتوبوس به مقصد تهران لغو شده است و به آنها دستور داده اند، همه اتوبوس‌ها برای انتقال زائران اربعین به مهران بروند نه تهران! با خودم گفتم وقتی بلیط را تهیه می کردم، فقط ۴ ظرفیت خالی به مقصد تهران باقی مانده بود، این تعداد مسافر و لغو این همه سفر بدون اطلاع قبلی، می تواند چه حجم از بی نظمی، خشم، انزجار و ... را در بدنه جامعه تزریق کند؟ وقتی دولت که کارکرد سامان بخشی و نظم دهی را برای تمام جامعه و همه عموم مردم دارد، به چنین بی نظمی بزرگ و عمومی برای تسهیلگری خدمات به بخشی از این جامعه مبادرت می ورزد، چه پیامی را منتشر می کند؟ آیا جز این است که آشکارا این تلقی را ایجاد می کند که یا من دولت نیستم یا مردم از نظر من فقط بخش خاصی از مردم نیستند؟ چنانچه قبلا نیز اشاره شد، در نظریه دولت مدرن، دولت پیش از هر چیز نهادی جهت تأمین «کالای عمومی» برای عموم جامعه است؛ یعنی امنیت، آموزش، حمل‌ونقل، بهداشت و سایر خدماتی که همه شهروندان، فارغ از عقیده، مذهب، گرایش سیاسی یا سبک زندگی، به طور برابر از آن برخوردارند. مشروعیت دولت نیز تا حد زیادی از همین توانایی در ارائه خدمات عمومی و رعایت حقوق برابر شهروندان سرچشمه می‌گیرد. تصمیماتی که به جامعه و شهروندان، سلسله‌مراتب و  اولویت‌ می دهد، بیشتر تصمیماتی در خدمت یک ایدئولوژی است تا تصمیماتی در خدمت یک نیاز جامعه. نیازهایی که به دلیل پیوندشان با آن ایدئولوژی، بر نیازهای روزمره دیگران تقدم داده می شوند. حمایت ایدئولوژیک با حمایت از بخشی از جامعه که مشغول یک مناسک مذهبی خاص هستند، کاملا متفاوت است و نشانه این تفاوت آن است در خدمت به هر بخش از جامعه نباید حقوق دیگر شهروندان نادیده گرفته شود. وقتی هزاران نفر بلیت خریده‌اند، برای سفر، درمان، کار، دانشگاه یا دیدار خانواده برنامه‌ریزی کرده‌اند و ناگهان، بدون اطلاع قبلی، امکان جابه‌جایی خود را از دست می‌دهند، فقط یک برنامه سفر به هم نخورده است. آنچه به  طور جدی به هم می خورد، می تواند باور آنها به این باشد که دولتی مشروع در حال خدمت رسانی به عموم جامعه است و پیامد آن عدم اعتماد شهروند به نظم عمومی است. دولتی که باید نظم دهنده باشد، هرج و مرج ایجاد می کند و گویی تلنگری به ذهنیت جامعه می زند که در شکلی از فروپاشی نظم، می توان هر نظمی را شکست. از سویی شهروند از خود می‌پرسد، آیا من نیز در شمار کسانی هستم که دولت خود را موظف به خدمت‌رسانی به آنها می‌داند؟ این پرسش، از خودِ لغو سفر مهم‌تر است؛ زیرا رابطه شهروند و دولت، فقط بر قانون استوار نیست بر «ادراک» نیز استوار است. شهروند باید احساس کند که دولت، او را می‌بیند، حقوق او را به رسمیت می‌شناسد و در تصمیم‌های خود، منافع عمومی را بر منافع گروهی مقدم می‌دارد. هرگاه این ادراک آسیب ببیند، مشروعیت نیز، حتی اگر ساختارهای قانونی تغییری نکرده باشند، به تدریج فرسوده می‌شود. میان «دولت ملی» و «دولت ایدئولوژیک» تفاوت مهمی وجود دارد. دولت ملی، مشروعیت خود را از خدمت به همه شهروندان می‌گیرد؛ اما هرگاه دولتی، رسالتی فراتر از اداره زندگی روزمره شهروندان برای خود تعریف کند، این خطر پدید می‌آید که بخشی از منابع عمومی، نه بر اساس نیازهای عمومی؛ بلکه بر اساس اولویت‌های آن رسالت تخصیص یابد. در چنین وضعیتی، شهروند احساس می کند که جایگاه او نه به عنوان «شهروند»، بلکه بر اساس میزان نزدیکی‌اش به آن رسالت تعریف می‌شود. این احساس از نظر کنشگری جمعی اهمیت دارد زیرا در این کنشگری بلکه ادراک از عدالت و برابری اهمیت فراوان دارد. لغو ناگهانی سفرها شاید برای مسئولان فقط جابه‌جایی چند ده اتوبوس باشد؛ اما برای کسی که ساعت‌ها در ترمینال سرگردان مانده، بیماری که باید به درمان برسد، دانشجویی که امتحان دارد یا خانواده‌ای که برای بازگشت برنامه‌ریزی کرده، این تصمیم معنایی فراتر پیدا می‌کند. او احساس می‌کند که قربانی یک سلسله مراتب ایدئولوژیک قرار گرفته که در آن شهروند و حقوق شهروندی دیگر مفهومی ندارد؛ بلکه حامی ایدئولوژیک یا حداقل هم راستایی با آن، محور اصلی بهره مندی  از حقوق اجتماعی است. هیچ دولتی تنها با ابزارهای قانونی و با قانون بی قانونی کردن پایدار نمی‌ماند، آنچه دوام می‌آورد، اعتماد شهروندانی است که احساس کنند دولت، پیش از هر چیز، دولتِ همه آنهاست؛ نه تنها دولت آنهایی که پیاده رویِ مطلوب یک ایدئولوژی اند و به جای تهران، در مهران به آنها خدمت رسانی می شود. منبع: کانال تلگرام نگارنده @Kaleme