Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Беларуская мова, чаму без яе нічога не атрымаецца? Колькі разоў аб абаронцаў расейшчыны, у тым ліку расейскай мовы вы чулі, што "какая разница" ды увогуле "посмотрите" на Швейцарыю, Ірляндыю або Аўстрыю? Вось толькі акрамя пустых лозугаў не ішоў аналізм, у тым ліку ўсведамленне, што няма швейцарскай ці аўстрыйскай моў, а беларуская ёсць, яшчэ. За выключэннямі, "мова адпавядае краіне - агульнае еўрапейскае правіла". Гісторык, этнолаг і культурны антраполаг Павал Церашковіч тлумачыць, чаму беларуская мова неабходная для незалежнасці Беларусі, асабліва чаму свая мова істотная пры суседстве з Расіяй, якая навязвае сваю расейскую мову. Усё інтэрв'ю

Выйшла кніга Ігара Случака “Палітычная гісторыя беларускай мовы да 1996 г.” “Кніга разглядае палітычную гісторыю беларускай мовы ад Х ст., часоў з’яўлення першай беларускай дзяржавы — Полацкага княства, да 1996 г., калі на беларускую дзяржаву чарговы раз пачала наступ расейская мова, намагаючыся такім чынам зноў знішчыць рукамі ворагаў і здраднікаў беларускую дзяржаўнасць і беларускі народ”, – паведамляе праваабарончая ініцыятыва «Права на мову». Больш на: https://racyja.com/by/kultura/pabacyla-svet-kniha-palitycnaja-historyja-belaruskaj-movy/

📖 Пераасэнсаванне міжэтнічных адносін у Балтыйскім рэгіёне У адкрытым доступе выйшла новая кніга Ethnic Relations in the Baltic Reconsidered, выдадзеная CEU Press. Укладальнікі выдання — Bradley Woodworth, а таксама Darius Staliūnas і Violeta Davoliūtė. Кніга прапануе шырокі погляд на Балтыйскі рэгіён праз гісторыю міжэтнічных адносін ад сярэдзіны ХІХ стагоддзя да сёння. Аўтары адыходзяць ад вузкіх нацыянальных наратываў і разглядаюць рэгіён праз катэгорыі ідэнтычнасці, улады, імперскай спадчыны і гвалту. Асобная ўвага надаецца таму, як змены межаў і палітычных рэжымаў разбуралі «стабільныя» ідэнтычнасці, спрыялі з’яўленню новых формаў самавызначэння і адначасова ўзмацнялі канфлікты. У кнізе таксама аналізуюцца гістарычныя траўмы, досвед супрацоўніцтва і супрацьстаяння. 🔗 Выданне выкладзена ў адкрыты доступ

Як 25‑гадовы Алесь уратаваў ад знікнення калекцыю беларускіх экспанатаў. Ён нарадзіўся і вырас у Германіі, але гаворыць па-беларуску Уратаваная калекцыя — беларускія экспанаты, сабраныя пасля вайны Юр'ем Попкам, эмігрантам тамтой хвалі. https://nashaniva.com/391631 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391631

🤷‍♂️У Беларусі памаліліся за забойцу паўстанцаў З нагоды "дня яднання" берасцейскі святар Яўген Казук асвяціў надмагілле вайскоўца, які ў складзе расейскіх войскаў падаўляў паўстанне на тэрыторыі Беларусі ў 1830-1831 гадах. Падчас цырымоніі з удзелам  расейскага консула і беларускага мытніка гучалі словы аб "доўгім працэсе інтэграцыі Беларусі і Расіі", а таксама аб неабходнасці захоўваць памяць аб людзях, якія "не змаглі застацца ў баку, калі Радзіму неабходна было абараніць" і "служылі ў імя дзяржавы". Магіла генерал-маёра царскай арміі Паўла Пхеідзэ знаходзіцца на мяжы з Польшчай, побач з пунктам мытнага афармлення «Варшаўскі мост». Доўгі час помнік знаходзіўся ў занядбаным стане, але да "дня яднання" Беларусі і Расіі яго аднавіла Берасцейская мытня. ☝️

«О, женщина из рода Рогволода!»: Вялікі тэатр абвесціў конкурс на рускамоўную оперу-балет пра полацкіх князёў «Наша Ніва» звярнула ўвагу на конкурс Вялікага тэатра на новую оперу-балет «Паданне пра князёў полацкіх». Музыку прапануюць пісаць на ўжо гатовае лібрэта Дзяніса Дука — доктара гістарычных навук, былога рэктара Магілёўскага ўніверсітэта, а цяпер рэктара Акадэміі кіравання. Сам тэкст для «нацыянальнай» пастаноўкі напісаны па-руску, але пытанне не толькі ў мове. Як адзначае выданне, у лібрэта выразна бачная оптыка «рускага свету»: у цэнтры апынаецца не полацкая перспектыва і не трагедыя Рагнеды пасля захопу Полацка, а сюжэт пра «хрышчэнне Русі» і гістарычную місію Уладзіміра. Рагнеда ж паказаная не як гордая полацкая князёўна і пачынальніца асобнай полацкай дынастыі, а найперш як пакрыўджаная жонка, якая ўмольвае князя не пакідаць яе.

Пад Віцебскам знайшлі крыж XVII ст.: каму ён быў пастаўлены? 30 сакавіка ў вёсцы Кароўка знайшлі каменны крыж. Гісторык Дзяніс Лісейчыкаў піша: «Асноўны тэкст чытаецца ўпэўнена: «[Сеи?] крыжъ стоить [за] небощыкомъ славное памети Гарасимомъ Игнатовичомъ Ушаковичомъ Коровчинскимъ року 1639»… Ушаковічы-Кароўчынскія – род панцырных баяр, які фіксуюць крыніцы 16-17 ст. Пад 1630 г. маецца цікавы дакумент – ліст суражскага падстаросты Яна Стахоўскага «бояромъ Коровчаномъ» аб размежаванні іх земляў з землямі лемніцкіх сялян... Продак Ушаковічаў Іван Ушак атрымаў тут зямлю ад віцебскага ваяводы (1555 - 1564) Стэфана Збаражскага. У Івана Ушака былі сыны Васька, Ігнат, Іван, Андрэй і Юрка, якія і валодалі навакольнымі землямі. У Ігната Ушаковіча быў сын Гарасім. Гарасіма Ігнатавіча таксама можна сустрэць у дакументах Віцебскага земскага суда з 1618 па канец 1630-х гг. У канцы 1630-х гэты заслужаны чалавек памёр і ягоныя сыны Антон і Зміцер паставілі па ім гэты цудоўны каменны помнік, які захаваўся да нашага часу».

«Гісторыя поўная нечаканасцей, і не ўсе яны непрыемныя». Крысціна Сабаляўскайце – пра ВКЛ, Беларусь і Расію Літоўская інтэлектуалка і пісьменніца Крысціна Сабаляўскайце ў шчырым інтэрв'ю «Салідарнасці» распавяла пра смешную сітуацыю падчас прэзентацыі раманаў «Silva rerum» па-беларуску, любімыя месцы ў Вільні і прычыны нелюбові да Расіі. Чытайце на сайце Без VPN

Ксёндз з Лагойска змог расшыфраваць лісты, якія раскрываюць гісторыю знакамітай краязнаўчай працы графа Тышкевіча пра Беларусь і Літву Супрацоўнікі Лагойскага гісторыка-краязнаўчага музея адшукалі ў архівах невядомае ліставанне ўдавы графа Канстанціна Тышкевіча. Каб прачытаць дакументы, напісаныя заблытаным почыркам, спатрэбілася дапамога мясцовага каталіцкага святара. Знойдзеныя лісты раскрылі, што фундаментальная праца «Вілія і яе берагі» магла не пабачыць свет праз аферыстаў. https://nashaniva.com/391754 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391754

🧐 «Няма пана на ўлана», альбо Што падарылі свету беларускія татары Галоўным унёскам беларуска-літоўскіх татар у сусветную гісторыю і культуру стала тое, што яны — заснавальні асобнага віда кавалерыі Новага часу — уланаў, а іх этнічныя рагатыя шапкі — уланкі — былі правобразам сусветнай моды на галаўны ўбор, які палякі назавуць рагатыўкай, а амерыканцы — канфедэраткай. 🗡 У XVII стагоддзі ўланы сталі ўзорам стылю. Капіравалі не толькі тактыку іх злучэнняў і тэхніку верхавой язды, але і іх знешні выгляд. Татарская мода пашырылася па ўсёй Еўропе. Чаму так сталася, і чаму ўланы сталі такімі папулярнымі, распавядаем у артыкуле па спасылцы. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

Лойка і Акудовіч. Дзе была б Беларусь без 30 год з Расеяй 2 красавіка спаўняецца 30 гадоў з пачатку беларуска-расейскай інтэграцыі. Рэжым Лукашэнкі разглядае гэты час як посьпех і імпульс для разьвіцьця краіны, а апанэнты ўлады — праз прызму залежнасьці і страчаных магчымасьцяў. ❓Што гэты саюз даў беларускай эканоміцы і палітычнай сыстэме? Як ён адбіўся на культуры, мове і ідэнтычнасьці? Госьці «ПіКа Свабоды» — рэдактарка праекту «Plan B» Вольга Лойка і гісторык Цімох Акудовіч. ГЛЯДЗЕЦЬ: https://www.youtube.com/watch?v=bnicZQJG5Rc

📕Кніга пра перліны беларускай архітэктуры выйшла на 4 мовах. У выдавецтве “Беларусь” пабачыла свет выданне пра скарбы беларускай старажытнай архітэктуры “Замкі Беларусі. Таямніцы мінулых стагоддзяў”. Багата ілюстраванае падарункавае выданне выйшла на чатырох мовах: беларускай, ангельскай, расейскай і кітайскай. Падрабязней ⬅️ Чытаць без VPN 🔗

Як знайсці сваіх продкаў у лічбавую эпоху? Многія лічаць, што генеалогія — гэта пыльныя тэчкі і бясконцыя запыты ў архівы. Насамрэч велізарны пласт інфармацыі ўжо даступны анлайн, трэба толькі ведаць, дзе і як шукаць. Запрашаем вас на бясплатны варкшоп «Генеалогія без архіваў: адкрытыя крыніцы для пошуку гісторыі сям'і». Вядоўца сустрэчы — Ігар Станкевіч, журналіст і даследчык гісторыі сталінскіх рэпрэсій з амаль 30-гадовым досведам, аўтар кнігі «Гісторыя сям'і Каменскіх». Ігар ужо не першы год дапамагае людзям знаходзіць інфармацыю пра сваіх рэпрэсаваных сваякоў і вяртае да жыцця гісторыі цэлых сем'яў. Гэты варкшоп будзе карысны тым, хто: 👉🏻 хоча ведаць свае карані, але не разумее, з чаго пачаць пошукі; 👉🏻 ужо спрабаваў шукаць, але зайшоў у тупік і не ведае, куды рухацца далей; 👉🏻 адчувае важнасць сувязі пакаленняў і хоча знайсці сляды сваіх продкаў — нават без доступу да закрытых архіваў. Што вы забераце з сабой: 👉🏻 спіс адкрытых анлайн-баз, пра якія мала хто ведае; 👉🏻 інструменты для сістэматызацыі даных (каб пошук не ператварыўся ў хаос); 👉🏻 разуменне, як па крупінках сабраць гісторыю сям'і з адкрытых крыніц. 📅 Калі: 2 красавіка (чацвер) ⏰ Час: 18:30–19:30 (па Варшаве) Як патрапіць на варкшоп? Занятак пройдзе ў Zoom па папярэдняй рэгістрацыі. Месцы на такія сустрэчы звычайна разлятаюцца хутка, таму не адкладайце «на потым». 🔗 Рэгіструйцеся проста зараз па спасылцы Да сустрэчы ў Нацыі Лідараў! 🚨 Нацыя Лідараў прызнана экстрэмісцкім фарміраваннем на тэрыторыі Беларусі. Калі ласка, паклапаціцеся аб сваёй бяспецы і беражыце сябе! #Радавод Поддержать проект 🔥 Сайт | ТГ | Чат | Бот | Youtube | Insta |FB | Soundcloud

Пад Віцебскам капалі водаправод, а дасталі каменны крыж Гарасіма Ігнатавіча, якому 400 гадоў Звычайныя земляныя працы мясцовых камунальнікаў прынеслі цікавую знаходку. У невялікай вёсцы Кароўка Віцебскага раёна з зямлі дасталі каменны крыж, які праляжаў там каля чатырох стагоддзяў. Зараз ён будзе захоўвацца ў Віцебскай ратушы. https://nashaniva.com/391764 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391764

🌀 125 год з дня нараджэння ўраджэнца Брэстчыны — самага вядомага авантурніка родам з нашых зямель. 🔫 1 красавіка 1901 года ў мястэчку 🏯 Ляхавічы (сёння Брэсцкая вобласць) нарадзіўся пісьменнік Сяргей Пясецкі. Нарадзіўся ў сям'і беларускі і зрусіфікаванага паляка. Падчас Першай сусветнай вайны сям’я эвакуіравалася ва Уладзімір (Расія). У сёмым класе гімназіі Пясецкі апынуўся ў турме пасля канфлікту з інспектарам, з якой уцёк. Падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года ён быў у Маскве, дзе стаў антыкамуністам. У 1918 годзе вярнуўся ў Мінск, а потым далучыўся да партызанскіх атрадаў і польскай арміі. У 1921 годзе Пясецкі пераехаў у Ракаў і заняўся кантрабандай, адначасова працуючы польскім разведчыкам. У 1927 годзе польскі суд асудзіў яго на 15 гадоў турмы. У зняволенні Пясецкі адкрыў свой літаратурны талент, пачаў пісаць, а яго першая кніга, «Каханак Вялікай Мядзведзіцы», мела вялікі поспех. Падчас Другой сусветнай вайны Пясецкі быў у шэрагах Арміі Краёвай, кіруючы аддзелам па выкананні смяротных прысудаў. У 1946 годзе эміграваў на Захад, дзе працягваў займацца літаратурнай дзейнасцю. 💫 Памёр 12 верасня 1964 года ад рака ва Уэльсе, пахаваны ў Гасцінгсе, Вялікабрытанія. На яго надмагіллі высечанае сузор'е Вялікай Мядзведзіцы, якім карысталіся кантрабандысты, пераходзячы савецка-польскую мяжу пад Ракавам.

Перапахаваем Івана Луцкевіча? Ці прынамсі дакладна вызначым месца яго пахавання? Гісторыя Івана Луцкевіча — гэта гісторыя таго, як адзін чалавек можа зрушыць гару. Адначасова гэта і напамін пра тое, якая гэта асалода — служыць беларускай справе і распаўсюджваць беларускасць. Апошняй яго марай было вяртанне ў Вільню. https://nashaniva.com/391641 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391641

Забыты этнограф Аляксандр Шлюбскі: асаблівасці яго лёсу У зборніку «“Новым імкненням даць новыя формы”. Вацлаў Ластоўскі і культурны дыскурс 1920-х гадоў» Сцяпан Захаркевіч піша пра лёс Аляксандра Ануфрэевіча Шлюбскага (1897 - 1942 гг.). Пладавітаму даследніку (за дзесяцігоддзе пакінуў больш за 20 навуковых артыкулаў, а таксама зборнік фальклорных матэрыялаў Віцебшчыны) працяглы час перашкаджаў уласны характар (імпульсіўны і схільны да эмацыйных рашэнняў), палітычныя погляды і нацыянальная свядомасць. Росквіт навуковай дзейнасці Шлюбскага прыйшоўся на 1927 - 1929 гг. Аднак у 1930 г. ён быў арыштаваны і высланы з Беларусі на пяць гадоў. Назад Шлюбскі ўжо не вярнуўся і ў 1935 г. быў ізноў арыштаваны. У 1941 г. быў мабілізаваны ў войска і ў 1942 г. загінуў у баях. Навуковыя артыкулы Шлюбскага вылучаліся беларускацэнтрычнасцю, імкненнем выйсці за межы расійскага і польскага дыскурсаў. Можна толькі шкадаваць, што рэпрэсіі 1920 - 1930-х гадоў перапынілі працу этнографа, а яго імя надоўга аказалася забытым.

Новы выпуск «Вусоў Скарыны» пра жыццё Клаўдзія Дуж-Душэўскага Мы ведаем яго, як чалавека, які прыдумаў бел-чырвона-белы сцяг. Але гэта толькі маленькі эпізод з ягонага жыцця. Клаўдзій Дуж-Душэўскі быў дыпламатам, актыўным дзеячам беларускага руху, ратаваў людзей падчас вайны і паспеў пасядзець у турмах усіх палітычных рэжымаў. Ягоная біяграфія выглядае, як гатовы сцэнар для гістарычнага серыялу.

Не любіў Парыж, апісаў беларускую мару, ратаваў людзей ад НКВД. Тлумачым у пяці пунктах, якім быў гэты класік на самой справе. https://zerkalo-16feb.space/news/cellar/121642.html?tg=5&requestedLang=bel Вы можете прочитать этот текст на русском. 👉 Не працуе спасылка? Паспрабуйце гэтую, з Беларусі — з VPN. 📲 Скачайте наше приложение для Android или iOS.

Ужо сёньня: 30 сакавіка 1918 году Народны Сакратарыят БНР прыняў пастанову пра дзяржаўнасьць беларускай мовы Адно зь першых рашэньняў ураду БНР — „абвешчаньне беларускае мовы дзяржаўнаю і абавязковаю моваю Рэспублікі“. Статус беларускае мовы фіксавалі і раней: у Статуце ВКЛ 1566 году, у інструкцыі фэльдмаршала Гіндэнбурга 16 студзеня 1916 году. Але першым рашэньнем аб беларускай мове як адзінай дзяржаўнай, адпаведным сучасным дзяржаўна‑праўным нормам і прынятым самімі беларусамі, была пастанова Народнага Сакратарыяту БНР ад 30 сакавіка, апублікаваная 3 красавіка. Гэта быў няпросты крок, бо беларуская мова толькі вярталася ў грамадзкае жыцьцё. БНР дынамічна стварала сыстэму беларускамоўнай адукацыі. Дзяржаўнасьць беларускае мовы ў ХХ стагодзьдзі — заваёва менавіта Беларускае Народнае Рэспублікі. Пра іншыя падзеі ў Беларусі і сьвеце з датай 30 сакавіка - у публікацыі Ужо сёньня.