Беларускі інстытут публічнай гісторыі

⚔️ Алесь Кіркевіч: Гісторыя не навука. Яна — забівае За крытыку гіпотэзы Пуанкарэ вас ніхто не пасадзіць у СІЗА і не выпіша штраф. Спрачацца ў сацыяльных сетках з Дарвінам ці Эйнштэйнам — бяспечна. Нават калі вы напішаце, што «2+2=5», ніхто не адрэагуе. Дзяржава і грамадства пройдуць міма. Іншая справа — гісторыя...

Паспрабуйце напісаць, што абарона Берасця ў 1941 годзе цягнулася не 32 дні, а 8 ці 3. Напішыце, што тая абарона не мела істотнага вайсковага значэння або — нагадайце, што сам горад, Берасце, быў цалкам падкантрольны Вермахту ўжо праз паўдні пасля нападу на СССР. Калі Вы ў Беларусі, не раю спрабаваць. Калі па-за Беларуссю — паспрабуйце. Заадно пакіньце сабе пару вольных дзён на спрэчкі і праклёны ў анлайне.

Працяг па спасылцы. ✔️Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

«За нашу і вашу свабоду»: у Кіеве адкрылася беларуская выстава 19 верасня ў Нацыянальным музеі гісторыі Украіны ў Другой сусветнай вайне адкрылася выстава «За нашу і вашу свабоду», прымеркаваная да 35-годдзя зацвярджэння бел-чырвона-белага сцяга і «Пагоні» ў якасці дзяржаўных сімвалаў Беларусі. Экспазіцыя праводзіць праз розныя эпохі беларускай гісторыі — ад Полацкай дзяржавы і ВКЛ праз БНР, Слуцкі збройны чын і беларускія вайсковыя фармаванні ХХ стагоддзя да сучаснасці. Прадстаўленыя гістарычныя і сучасныя сцягі, праекты дзяржаўнай сімволікі, узнагароды, праект пашпарта вольнай Беларусі, а таксама сімволіка і форма будучага беларускага войска. На адкрыцці выступілі старшыня Геральдычнай рады «Пагоня», беларускі добраахвотнік Мікіта Забуга і сябра рады Алесь Чайчыц, які таксама правёў лекцыю пра гісторыю беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі. Памяць беларускіх добраахвотнікаў, якія загінулі, абараняючы Украіну, ушанавалі хвілінай маўчання.

Ужо сёньня. 90 гадоў Сямёну Шарэцкаму — апошняму старшыні Вярхоўнага Савету → https://smarturl.click/mqw58G Улетку 1996 году Лукашэнка заявіў пра намер правесьці рэфэрэндум пра пашырэньне ягоных паўнамоцтваў. У адказ 11 верасьня Шарэцкі выступіў са зваротам да беларускага народу:

«Людзі, будзьце пільныя! У рэспубліцы запахла фашызмам!»

19 лістапада ў Канстытуцыйны суд былі перададзеныя 73 дэпутацкія подпісы за імпічмэнт Лукашэнку. Але ўначы на 22 лістапада Шарэцкі пад ціскам высокапастаўленай дэлегацыі з Расеі паставіў подпіс пад пагадненьнем, якое сарвала імпічмэнт. 📕 Пра тыя лёсавызначальныя для Беларусі падзеі падрабязна расказаў Сяргей Навумчык у дакумэнтальнай кнізе «Дзевяноста шосты». Пра іншыя гістарычныя падзеі 23 верасьня чытайце на сайце Свабоды.

Як (не) працавала савецкая прававая сістэма На YouTube-канале Праваабарончага цэнтра «Вясна» выйшаў новы выпуск праекта «Прававыя летапісы» — пра тое, як былі ўладкаваныя суды, пракуратура і іншыя прававыя інстытуты ў СССР і чаму фармальныя гарантыі правоў часта саступалі інтарэсам дзяржавы. У выпуску расказваюць, як у сталінскі час судовыя працэдуры суседнічалі з пазасудовымі рэпрэсіўнымі органамі — «тройкамі» і «асобымі нарадамі», а таксама пра сфабрыкаваныя палітычныя справы ў БССР, у тым ліку «Саюз вызвалення Беларусі» і рэпрэсіі супраць беларускай інтэлігенцыі. Асобная ўвага — карнай псіхіятрыі, палітычным працэсам познесавецкага часу і таму, як Канстытуцыя 1977 года суіснавала з практыкамі нагляду КДБ, абмежаваннямі свабоды слова і пераследам іншадумцаў. ▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/w6YZjZj1A8w?si=JBSf-jz4PYihvcnl

📌 25 верасня ў Вільні адбудзецца канферэнцыя «Культурная спадчына Алаізы Пашкевіч-Цёткі — прастора літоўска-беларускага дыялогу». 🔻 Яна пройдзе ў Музеі Марыі і Юргіса Шлапялісаў. 🔻 Удзельнікі канферэнцыі абмяркуюць ролю Цёткі ў беларускім і літоўскім нацыянальным адраджэнні, яе літаратурную і грамадскую дзейнасць, а таксама значэнне творчасці пісьменніцы для сучаснай беларускай культуры. Канферэнцыя будзе весціся на беларускай і літоўскай мовах. https://racyja.com/by/kultura/u-vilni-projdze-kanferencyja-prysvecanaja-spadcyne-cetki/

Кастусь Каліноўскі — наш супергерой. Якім атрымаўся першы савецкі фільм пра яго? Расказвае кінакрытык Тарас Тарналіцкі. Рэвалюцыянер Кастусь Каліноўскі ў нямым фільме рэжысёра Уладзіміра Гардзіна становіцца не проста гістарычнай асобай, а сімвалам народа. Ён гаворыць ад імя сялян, заклікае да свабоды і звяртаецца менавіта да Беларусі. Яго фінальны зварот “Чуеш, Беларусь!” нагадвае дэвіз “Жыве Беларусь!”, актуальны і сёння. Пра зняты ў 1928 годзе першы савецкі фільм пра Кастуся Каліноўскага расказвае кінакрытык Тарас Тарналіцкі — вядоўца "Нашага кіно" на Belarus Tomorrow: https://youtu.be/YEBCpfC4RHY

Ужо сёння! Восеньскае раўнадзенства ў беларускім традыцыйным календары Адкрытая лекцыя Алены Ляшкевіч – 22 верасня а 20:00 па Мінску на YouTube-канале Годна. Пагаворым пра святы і традыцыі, якія адзначаліся блізка да восеньскага раўнадзенства, і сімволіку замыкання Зямлі на зіму. Гэтая адкрытая лекцыя стане ўводзінамі да новага аўтарскага курса Алены Ляшкевіч пра беларускі традыцыйны каляндар.

«Там, дзе мяне няма»: у Вільні прэзентуюць кнігу ўспамінаў Галіны Войцік 25 верасня ў Віленскім беларускім музеі імя Івана Луцкевіча адбудзецца прэзентацыя кнігі Галіны Войцік «Там, дзе мяне няма». Галіна Войцік (1927–2007) — беларуская дзяячка і публіцыстка, вучаніца Віленскай беларускай гімназіі, германістка, перакладчыца і аўтарка шматлікіх успамінаў пра віленскіх беларусаў. Яе кніга — пра Вільню і яе людзей, сямейныя і гарадскія традыцыі. Раней гэтыя ўспаміны друкаваліся ў газетах, а цяпер упершыню сабраныя пад адной вокладкай. Кнігай «Там, дзе мяне няма» выдавецтва Skaryna Press адкрывае «Віленскую серыю». У ёй таксама рыхтуюцца творы Францішка Умястоўскага, Макара Краўцова, Уладзіслава Паўлюкоўскага, Янкі Багдановіча, Алены Цэпрынскай ды іншых аўтараў, чый лёс звязаны з Вільняй. Фрагмент успамінаў Галіны Войцік можна прачытаць на сайце Skaryna Press 📅 25 верасня, 18:00 📍 Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча, Віленская, 20

Руіны Беларусі — выявы разбуранага мінулага Чаму на старых сямейных фотаздымках беларусы так часта пазіруюць на фоне разбураных замкаў, касцёлаў, сядзібаў і іншых помнікаў? І што гэтыя здымкі могуць расказаць пра стаўленне беларусаў да ўласнай гісторыі і памяці? Праект VEHA «Руіны Беларусі» збірае такія фотаздымкі з прыватных архіваў. У кнігу ўвайшлі выявы з розных рэгіёнаў краіны — ад Навагрудскага і Крэўскага замкаў да разбураных святыняў Магілёва, Віцебска і іншых мясцін. Гэта не проста фотакніга, але і даследаванне таго, як войны, савецкая палітыка, змена межаў і сучасныя працэсы трансфармавалі культурны ландшафт Беларусі. У інтэрв’ю дekoder куратарка VEHA Леся Пчолка расказвае, як ствараўся праект, чаму тэма руін звязаная не толькі з архітэктурай, але і з перарванай гістарычнай памяццю, і чаму сувязь беларусаў з канкрэтнымі месцамі становіцца ўсё больш крохкай. 📖 Чытаць інтэрв’ю і глядзець падборку архіўных фотаздымкаў

Чаму беларускія сімвалы падзяляюць грамадства і што рабіць з імі пасля Лукашэнкі? Бел-чырвона-белы сцяг і Пагоня, чырвона-зялёны сцяг і дзяржаўны герб — за апошнія дзесяцігоддзі беларускія сімвалы сталі не толькі знакамі дзяржаўнай і нацыянальнай ідэнтычнасці, але і часткай палітычнага супрацьстаяння. Чаму так адбылося? Наколькі гістарычна абгрунтаваныя аргументы супраць БЧБ-сцяга і Пагоні? Што змяніў 2020 год у стаўленні беларусаў да нацыянальнай сімволікі? Ці павінны гістарычныя сімвалы аўтаматычна вярнуцца пасля дэмакратычных перамен — і што тады рабіць з чырвона-зялёным сцягам і гербам? Пра гэта — вялікая размова з Паўлам Баркоўскім, філосафам, прадстаўніком па нацыянальным адраджэнні Аб’яднанага Пераходнага Кабінета і сябрам Беларускага інстытута публічнай гісторыі. Інтэрв’ю было падрыхтавана для «Белсату» і апублікавана там у скарочаным выглядзе. Цяпер публікуем поўную версію размовы — без скарачэнняў. 👉 Чытаць інтэрв’ю цалкам

«Падарожжы з Жыгамонтам»: новы выпуск пра вёску ў Гродзенскай вобласці Гісторыя вёскі Болтуп, што ў Ашмянскім раёне, звязана з прафесарам Віленскага ўніверсітэту Анджэем Снядэцкім і яго дачкой Людвікай. Яна была першым каханнем паэта Юльюша Славацкага. Ён часта наведваў Болтуп, але дзяўчына не адказала яму ўзаемнасцю. Пазней Людвіка апынулася ў Стамбуле, дзе выйшла замуж за Міхала Чайкоўскага. Славуты паэт Адам Міцкевіч памёр у іх доме — на руках у Міхала і Людвікі. ▶️ https://youtu.be/w7e-vm17JuU

🇱🇹 «Жывыя Росы» ў Музеі Вільні 🔻 Экспазіцыя прапануе шматэтнічны погляд на гісторыю некропаля, у якім точыцца памяць літоўцаў, палякаў і беларусаў.  Больш на сайце: https://racyja.com/by/kultura/zyvyja-rosy-u-muzei-vilni/

Школе ў Наваградку прысвоілі імя Язэпа Драздовіча Каб атрымаць згоду на прысваеньне імя, давялося шукаць сваякоў мастака. Драздовіч ня меў дзяцей, таму знайсьці ягоных родных было няпроста. Урэшце супрацоўнікі музэю імя Драздовіча ў Шаркаўшчынскім раёне дапамаглі адшукаць далёкага сваяка, які даў згоду. https://smarturl.click/5oLobO

«Надсанаведа» можа стаць новым кірункам у гуманістыцы У Лёндане на сымпозіюме да 100-годзьдзя з дня нараджэньня айца Аляксандра Надсана загаварылі пра надсанаведу — магчымы міждысцыплінарны кірунак, які будзе дасьледаваць яго постаць, спадчыну і інтэлектуальную дзейнасьць. Што стаіць за гэтай ідэяй і чаму гаворка ідзе ня толькі пра Надсана, але і пра беларускую мову, рэлігію, ідэнтычнасьць ды эміграцыю — чытайце тут. Без VPN

Беларуская прысутнасць на Грунвальдскім полі стане больш заўважнай Святлана Ціханоўская і дырэктар Музея бітвы пад Грунвальдам Шымон Дрэй дамовіліся пра доўгатэрміновае супрацоўніцтва. Сярод запланаванага — беларуская версія аўдыягіда музея і ўдзел прадстаўнікоў беларускай супольнасці ў міжнародных мерапрыемствах разам з партнёрамі з Польшчы, Літвы і Украіны. Таксама абмяркоўваецца стварэнне на Грунвальдскім полі памятнага знака ваярам з земляў сучаснай Беларусі і ўсталяванне флагштока з бел-чырвона-белым сцягам. Да гадавіны бітвы ў ліпені 2027 года плануецца пашырыць удзел беларусаў і беларускіх гістарычных рэканструктараў у Грунвальдскіх урачыстасцях. У сустрэчы ўдзельнічаў таксама Юрый Меляшкевіч — ініцыятар кампаніі за ўсталяванне бел-чырвона-белага сцяга на Грунвальдскім полі.

У «Берасці» ўшанавалі памяць археолага Пятра Лысенкі У Археалагічным музеі «Берасце» адкрылі памятную дошку Пятру Лысенку — археолагу, даследаванні якога дазволілі вызначыць месцазнаходжанне старажытнага Берасця. Падзею прымеркавалі да 95-годдзя з дня нараджэння навукоўца. Менавіта пад кіраўніцтвам Лысенкі ў 1969–1981 гадах тут праводзіліся маштабныя раскопкі. Археолагі выявілі больш за 220 драўляных пабудоў XI–XIII стагоддзяў, вулічныя маставыя, частаколы і тысячы прадметаў матэрыяльнай культуры. У 1982 годзе на месцы раскопак адкрыўся музей «Берасце». Адначасова ў музеі адкрылася выстава «Першаадкрывальнік», прысвечаная жыццю і экспедыцыям Пятра Лысенкі. Сярод экспанатаў — фотаздымкі, дакументы, асабістыя рэчы археолага, яго матацыкл, а таксама ўнікальныя археалагічныя знаходкі. 📅 Выстава будзе працаваць да 1 кастрычніка.

Ад Кантакузаўкі да «Вэндсдэй»: як гомельская вёска аказалася звязаная з румынскім замкам Назва Кантакузаўка ў Гомельскім раёне гучыць так, быццам яе выпадкова занесла сюды з Балканаў. І ў пэўным сэнсе так яно і ёсць. За назвай невялікай вёскі хаваецца след вялікага арыстакратычнага роду Кантакузіна — таго самага, чый замак у Румыніі пасля стаў прататыпам акадэміі Невермор у серыяле «Вэндсдэй», піша «Штодзень». Праўда, сувязь тут не містычная і не прамая: Кантакузаўка не мае прамога дачынення да здымак Netflix. Але праз род Паскевічаў яна выходзіць на тую ж дынастычную сетку, што злучала Гомель, Санкт-Пецярбург, Балканы і Карпаты. ➡️Падрабязней па спасылцы. 🔵Тут без VPN

🌉 🏰Археолагі шукаюць сляды старажытнага моста ў Крэўскім замку Археолагі пачалі новы этап даследаванняў у Крэўскім замку. Цяпер яны больш падрабязна вывучаюць тэрыторыю каля старажытных сцен. Пра гэта паведамляе Інстытут гісторыі НАН Беларусі, піша выданне Tochka.by Экспедыцыя працуе пад кіраўніцтвам Алега Дэрновіча разам са спецыялістамі «Белрэстаўрацыі». Даследаванні дапамогуць дакладней аднавіць страчаны выгляд старажытнага збудавання. Што хочуць знайсці Адна з галоўных задач гэтага сезона — знайсці сляды замкавага моста і вызначыць, дзе праходзілі равы. Гэта неабходна для рэстаўрацыі Крэўскага замка. Праект прадугледжвае аднаўленне двух мастоў, а таксама равоў з абодвух бакоў. Даследчыкі ўжо вызначылі параметры аднаго з равоў. Высветлілася, што ён падыходзіў да сцен замка на адлегласць 4–4,5 метра. Што яшчэ выявілі Спецыялісты таксама высветлілі, як у мінулым вада паступала ў замкавы вадаём. Шэраг камянёў пад гатычнай аркай дазволіў вызначыць узровень, на якім вада праходзіла праз збудаванне. Сам вадаём знаходзіўся на дзядзінцы і напаўняўся вадой з вадаёмаў вакол замка. За сценамі замка археолагі выявілі сметнік часоў Першай сусветнай вайны. Сярод знаходак — некалькі бутэлек таго часу. На некаторых з іх захавалася клеймо фабрыкі Хартвіга Канторовіча, якая знаходзілася ў Познані. Што далей Наступным этапам стане разбор завалу ў Княжацкай вежы. Гэтыя работы дапамогуць сабраць дадзеныя, неабходныя для падрыхтоўкі праекта яе рэканструкцыі. Навукоўцы ўжо ведаюць, што пад заваламі могуць знаходзіцца невядомыя архітэктурныя канструкцыі і фрагменты замкавых фрэсак. Цяпер спецыялістам трэба дабрацца да іх і падрабязна даследаваць. Фота: Институт истории НАН Беларуси ў Telegram

🦣 🪷 На Брэстчыне знайшлі костку маладога маманта. 🪷 У Мікашэвічах Лунінецкага раёна мясцовы жыхар перадаў навукоўцам плечавую костку маладога маманта, якую каля 30 гадоў таму знайшлі падчас здабычы пяску на РУПП «Граніт». Спецыялісты ўстанавілі, што гэта левая плечавая костка жывёлы. Яе ўзрост пакуль невядомы — цяпер праводзяцца неабходныя аналізы. Знаходку выставілі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Фота: Інстытут гісторыі НАН Беларусі.

Дзясяткі старажытных дзід на дне Дзвіны. У Віцебску прайшлі першыя падводныя раскопкі Навукоўцы і дайверы ўпершыню абследавалі дно ракі насупраць Віцебскіх замкаў і паднялі на паверхню нямала старажытных артэфактаў https://nashaniva.com/404958 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404958