Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Ціхі Брэст супраць «пабедабесся»: расіянка здзівілася сціплай праграме на 9 мая і нарвалася на жорсткі адказ BGmedia напісала пра расіянку з Валгаграда, якая здзівілася, што ў Брэсце 9 мая не было звыклага для яе «маштабу і яднання», як у Маскве або Валгаградзе: у Брэсцкай крэпасці было ціха, у цэнтры — стрымана, без карнавальнай атмасферы. У адказ мясцовыя жыхары нагадалі, што для Брэста гэта найперш дзень памяці і смутку, а не нагода для ідэалагічнага спектакля. Гэтая дыскусія яшчэ раз паказала: памяць пра вайну ў Беларусі можа быць зусім іншай — не пра фанфары і парады, але пра боль, страты і годнасць.

Стварылі дзяржаўную камісію для перапісвання падручнікаў па гуманітарных прадметах У яе склад увойдуць навукоўцы, выкладчыкі, школьныя настаўнікі-практыкі, прадстаўнікі дзяржаўных органаў, дэпутаты і грамадскія дзеячы, а ўзначаліць міністр адукацыі. https://nashaniva.com/395131 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/395131

14 траўня 1995 году прайшоў першы ў гісторыі Рэспублікі Беларусь рэфэрэндум. У выніку: • краіна зьмяніла дзяржаўную сымболіку часоў адноўленай незалежнасьці — герб «Пагоня» і бел-чырвона-белы сьцяг — на падпраўленыя савецкія сымбалі; • расейская мова набыла статус дзяржаўнай. Узгадваем, што было ня так зь яго правядзеньнем і вынікамі: https://smarturl.click/xVzW4 На першым фота ўказ Лукашэнкі, ліквідаваўшы Пагоню, як дзяржаўны герб.

Пракуратура знайшла ў продажы "экстрэмісцкія" мемуары, якія выдавалі яшчэ ў СССР. І тады "экстрэмісцкімі" іх ніхто не лічыў. Не пашанцавала ўспамінам славутага нямецкага генерала: https://euroradio.fm/prakuratura-znayshla-u-prodazhy-ekstremisckiya-memuary-yakiya-vydavali-yashche-u-sssr Спасылка, якая адкрыецца без VPN

Трагедыя Чорнай царквы. Як у 1920‑я навукоўцы спрабавалі ўратаваць помнікі БССР ад пралетарыяў Пасля Першай сусветнай вайны і рэвалюцыйных падзей беларуская спадчына апынулася на мяжы знішчэння. Шляхецкія сядзібы рабаваліся, а ўнікальныя дакументы ішлі на сыравіну для фабрык. У гэтых умовах купка навукоўцаў пачала маштабную кампанію па інвентарызацыі і выратаванні таго, што яшчэ можна было захаваць, але сутыкнуліся з поўнай абыякавасцю ўладаў. Гэта мела катастрафічныя наступствы для культуры. https://nashaniva.com/394578 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/394578

Пра супрацьстаянне сцягоў. Больш за 3,5 тысячы дзяржаўных сцягоў размешчана на будынках у Мінску. Такую справаздачу зрабілі чыноўнікі. Яны адзначылі, што шмат сцягоў вывешваюць на жылых дамах па ініцыятыве саміх людзей, бо «жыхары зацікаўленыя, каб будынкі былі ўпрыгожаныя дзяржаўнымі сцягамі». Пра тое, чым выклікана гэтая ініцыятыва і ці стане яна тэндэнцыяй, паразмаўлялі з акадэмічным дырэктарам Беларускага інстытута публічнай гісторыі Аляксеем Ластоўскім: https://d3dhql091trlg4.cloudfront.net/post/lastouski-maem-skryulenuyu-palitychnuyu-kulturu-dze-simvolika-stala-pr/214064/

Гістарычную сядзібу, дзе працаваў Янка Купала, ператварылі ў сметнік. Туды згружаюць бытавое смецце і адходы драўніны. Усе будынкі сядзібы роду Свяцкіх "Беліца" ў вёсцы Полымя з'яўляюцца гістарычнымі помнікамі XVIII стагоддзя. Таксама яна звязаная з гісторыяй беларускай літаратуры. У 1903-1904 гадах тут канторшчыкам, а потым аканомам працаваў Янка Купала. Менавіта ў Беліцы ён пачаў пісаць свае першыя творы.

📌 11 траўня Беларускі інстытут публічнай гісторыі правёў анлайн-дыскусію «Суды над мёртвымі: пошук справядлівасці ці інструмент прапаганды?», прысвечаную практыцы судовых працэсаў над ужо памерлымі людзьмі, якіх у Беларусі абвінавачваюць у «генацыдзе беларускага народа». 🔻 Юрыст Праваабарончага цэнтра «Вясна» Павел Сапелка адзначыў, што беларускае заканадаўства аб «генацыдзе беларускага народа» фактычна стварае пагрозу крымінальнага пераследу за любыя развагі на гэтую тэму. https://racyja.com/by/hramadstva/vajna-z-minulym-camu-u-belarusi-sudzjac-pamerlych/

🔍 Што шукала нямецкая разведка ў небе над Беларуссю? Часам гісторыя вяртаецца да нас не праз летапісы, а праз геаметрыю чорна-белых фотаздымкаў. Летась у вольным доступе пачалі з’яўляцца новыя лічбавыя копіі ўнікальных нямецкіх аэрафотаздымкаў тэрыторыі Беларусі часоў Другой сусветнай. Дагэтуль існаванне гэтых кадраў у такой якасці і аб’ёме здавалася ледзьве не міфам. ❌ А сёння — кожны можа зірнуць на тое, як выглядалі беларускія населеныя пункты больш за 80 гадоў таму. Пра тое, як паглядзець свой горад ці вёску праз аб’ектыў нямецкай разведкі часоў Другой сусветнай, расказвае Мікалай Заяц. Падрабязней. 📌Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

Каго ўшаноўваюць у «Садзе памяці» ў Бярозаўскім раёне У Бярозаўскім раёне «Сад міра і памяці абаронцаў Айчыны» каля школы ў аграгарадку Першамайскі паступова напаўняецца не толькі лакальнай памяццю пра Другую сусветную вайну, але і расійскімі імперскімі сімваламі. Пра гэта піша «Берасцейская вясна» Спачатку тут высадзілі яблыні ў гонар удзельнікаў камуністычнага падполля на Бярозаўшчыне, пазней дадалі алею жаночай славы. Але частку дрэў прысвяцілі людзям, чыя сувязь з Беларуссю выглядае вельмі ўмоўнай: ваенным і святару Расійскай імперыі, звязаным з мясцовасцю толькі праз службу ў 151-м пяхотным палку, які пэўны час кватараваўся каля Бярозы. Асобны сімвал — асвечаная зямля з Перэслаўля-Залескага, радзімы Аляксандра Неўскага, якую дадавалі пры пасадцы. Такія практыкі паказваюць, як лакальныя мемарыяльныя ініцыятывы могуць ператварацца ў інструмент мяккай гістарычнай інкарпарацыі: пад шыльдай «міру», «памяці» і «патрыятызму» ў беларускую публічную прастору ўбудоўваюцца імперскія і прарасійскія сэнсы.

Мужчыну ў Мінску будуць судзіць за «адмаўленне генацыду беларускага народа» Ён у Threads нібыта адмаўляў план «Ост». https://nashaniva.com/394951 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/394951

Атамныя мары Савецкай Беларусі: Браслаў, Віцебск, Лукомль ці Палессе? Чаму на Беларусі так і не з’явілася маштабная сетка АЭС У канцы 1970‑х кіраўніцтва БССР разглядала планы, якія сёння здаюцца фантастычнымі. Рэспубліка павінна была пакрыцца сеткай гіганцкіх атамных станцый і стаць еўрапейскім энергетычным донарам. Рэактары маглі з'явіцца каля Віцебска, Бярозы, на беразе маляўнічага Лукомскага возера ці нават на прыпяцкіх балотах, дзе мусіла з’явіцца штучнае мора і новы горад Відзібор. https://nashaniva.com/394666 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/394666

Навошта беларускай дзяржаве вайна з нябожчыкамі? Сёння, 11 мая, БІПГ ладзіць анлайн-дыскусію гісторыкаў і юрыстаў пра новы феномен беларускай дзяржаўнай палітыкі памяці — суды над памерлымі калабарантамі, якіх абвінавачваюць у здзяйсненні генацыду беларускага народа. Апошнімі гадамі канцэпт генацыду стаў вызначальным для афіцыйнай памяці пра Другую сусветную вайну ў Беларусі. Ён замацоўваецца ў заканадаўстве, адукацыі, рыторыцы. Але што азначае суд над тымі, хто не можа адказваць перад судом? Навошта Генпракуратуры судзіць мёртвых людзей? Як такія працэсы выглядаюць юрыдычна і гістарычна? Чаму ваенныя злачынцы не былі асуджаныя пры жыцці і ці магчымая справядлівасць праз такія працэдуры? У дыскусіі возьмуць удзел: Аляксей Ластоўскі, акадэмічны дырэктар БІПГ; Наталля Мацкевіч, адвакат правоў чалавека; Павел Сапелка, праваабарончы цэнтр “Вясна”; Павел Церашковіч, сябра БІПГ Мадэруе: Наста Ільіна, Белсат 📆11 мая 🕒15:00–16:00 (па Варшаве), анлайн. 🎦Трансляцыя — на YouTube-канале БІПГ: https://www.youtube.com/live/WTdkudGpfK8?si=BAn7it2HivC4tMVH

📌 У Вільні адкрылі плошчу ў гонар мужа беларускай дзяячкі 🇱🇹 У сталіцы Літвы 10 траўня адкрылася плошча ў гонар мужа беларускай пісьменніцы, грамадскай дзяячкі і адной з заснавальніц Беларускай сацыялістычнай грамады Алаізы Пашкевіч (Цёткі)- Сцяпанаса Кайрыса. Падрабязнасці на сайце:  https://racyja.com/by/sumezza/u-vilni-adkryli-ploscu-u-honar-muza-belaruskaj-dzjajacki/

🏹 У Гродне ўсё ж правялі «гістарычную рэканструкцыю» дэакупацыі горада Чырвонай арміяй летам 1944 года 🎆 Гэтым разам Гродна хаця б не выконвала ролю Берліна, а Палац тэкстыльшчыкаў — ролю Рэйхстага. Замест гэтага арганізатары разыгралі эпізод фарсіравання Нёмана. Ідэя такіх «гістарычных штурмаў» у Гродне і іншых гарадах належыць цяперашняму старшыні Гродзенскага аблвыканкама Юрыю Караеву. Пра тое, што яшчэ можна было б «штурмануць» на Гродзеншчыне, мы ўжо пісалі раней. Сярод нашых прапаноў ёсць і такія, якія Караеву наўрад ці спадабаліся б, таму раім пачытаць: Парады Караеву: топ-5 месцаў Гродна і вобласці, якія можна ўзяць штурмам Відэа: прэс-служба Гродзенскага аблвыканкама ў Telegram.

10 траўня 1883 нарадзіўся Янка Маўр - аўтар шматлікіх твораў для дзяцей і моладзі. Ці ня самы папулярны беларускі пісьменьнік сярэдзіны XX стагодзьдзя засмучаўся, што афіцыйная крытыка замоўчвала яго знакамітасьць. Янка Маўр асуджаў запалоханую большасьць, якая бяздумна выконвае злачынныя загады аднаго чалавека. Сярод твораў Янкі Маўра — «У краіне райскай птушкі», «Сын вады» і «Палескія рабінзоны». Беларускі Майн Рыд. 20 нечаканых фактаў пра Янку Маўра

«Краёвасць пачатку ХХ ст. як спроба ідэалогіі літоўскіх палякаў» Stowarzyszenie Historyków Sztuki запрашае на лекцыю прафесара Аляксандра Смалянчука, сябра БІПГ. Краёвасць, або краёвая ідэалогія, была сфармуляваная ў Беларусі і Літве на пачатку ХХ ст. прадстаўнікамі супольнасці літоўскіх палякаў. Яе «бацькі» — Канстанцыя і Раман Скірмунты, Міхал Ромер, Людвік Абрамовіч — галоўным крытэрыем нацыянальнай прыналежнасці лічылі патрыятызм у дачыненні да гістарычнай Літвы. Краёвая ідэя як альтэрнатыва сучасным нацыянальным рухам у Літве і Беларусі ўрэшце пацярпела паразу, аднак на пачатку ХХ ст. менавіта яна была галоўнай ідэалагічнай апорай спробаў пашырэння нацыянальнай і рэлігійнай талерантнасці на літоўскіх і беларускіх землях. 📆 12 мая 🕠 17:30 🏛 у сядзібе Таварыства: Варшава, Rynek Starego Miasta 27. Уваход вольны. 🎥 Будзе жывая трансляцыя на Facebook-старонцы Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

❓ Чаму пра ГУЛАГ не распавядаюць у школе? Беларуская лагерная проза ў відэапраекце "Смаленне вепрука" Этапы, блатныя, уркі, БУР, барак, Варкута... Беларуская нон-фікшн літаратура ХХ ст. поўная жудасных флэшбэкаў, звязаных з ГУЛАГам. 🟦Хто пісаў пра савецкія лагеры, апроч Ларысы Геніюш і Францішка Аляхновіча? 🟦Што адбывалася з дзецьмі палітвязняў-жанчын? 🟦Як душылі лагерныя бунты? 🟦Чаму беларускі ў лагерах сябравалі з украінкамі? 📹Страшная праўда пра ГУЛАГ — у нашым відэа.: https://youtu.be/ElnCYpLUUUQ

#смаленневепрука — факты пра беларускую літаратуру, якія не распавядалі ў школе і якія замоўчвалі крытыкі. Сэнсы, што зашыфравалі аўтары. Адкрываем наноў нашу літаратуру і яе герояў. Расказвае Наста Суханосік.

📍Папярэднія выпускі відэапраекта пра беларускую літаратуру пад назвай «Смаленне вепрука» глядзіце па спасылцы.

«Ніколі зноў» ці «Можам паўтарыць»? Як вайна змяніла Дзень Перамогі Дзень Перамогі ўсё менш застаецца днём памяці і ўсё больш ператвараецца ў інструмент палітычнай мабілізацыі. У матэрыяле Белсат пра тое, як вайна змяніла стаўленне да 9 траўня, каментуюць сябры Беларускага інстытута публічнай гісторыі — Аляксей Ластоўскі і Аляксандр Пашкевіч. Аляксей Ластоўскі звяртае ўвагу, што расейская ўлада прысвоіла савецкі міф пра перамогу над фашызмам і выкарыстала яго для апраўдання агрэсіі супраць Украіны. Аляксандр Пашкевіч падкрэслівае, што ва Украіне пераасэнсаванне савецкай традыцыі пачалося яшчэ пасля 2014 года: праз пераход да 8 траўня, адмову ад георгіеўскай стужкі і лозунг «Ніколі зноў». Для Беларусі гэта таксама прынцыповае пытанне: памяць пра вайну павінна быць не падставай для мілітарызацыі, а напамінам пра катастрофу, страты і недапушчальнасць новай агрэсіі.

"Бессмяротны полк" усё ж прабраўся на беларускія вуліцы. Акцыі прайшлі ў абласных цэнтрах, здымкамі хваліцца амбасада Расіі. І, вядома, дзе "Бессмяротны полк" з георгіеўскімі стужкамі — там і расійскія трыкалоры.