Беларускі інстытут публічнай гісторыі

✍️ Мікола Целеш: летапісец вёскі, эмігрант і пісьменнік, які знік разам са сваімі рукапісамі Гісторыя Міколы Целеша — адна з тых, у якіх шмат белых плямаў, недагаворанасцяў і пытанняў без адказу. Быў ён чалавекам ціхім і замкнёным, пісаў пра прыроду і простых людзей, перажыў дзве вайны, два лагеры і два шлюбы — і аднойчы проста не вярнуўся дадому. Цела і партфель з рукапісамі, што быў пры ім, знайшлі праз пятнаццаць гадоў, але дакладна ідэнтыфікаваць, што гэта менавіта Мікола Целеш, змаглі толькі праз паўстагоддзя. 🗣 Расказваем пра пакручасты лёс беларускага пісьменніка Міколы Целеша, загадку яго знікнення і запозненае вяртанне ў літаратуру. Падрабязней. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

Ужо сёньня: 23 гады таму пахавалі Васіля Быкава, па Менску прайшло шматтысячнае шэсьце 25 чэрвеня 2003 году ў Менску тысячы людзей прайшлі працэсіяй на пахаваньні Васіля Быкава. Вядомага на ўвесь сьвет беларускага пісьменьніка хавалі пад нацыянальным сьцягам, адпрэчыўшы чырвона-зялёны. З гэтай прычыны кіраўнік праўладнага саюзу пісьменьнікаў Чаргінец і іншыя дзяржаўныя службоўцы адмовіліся браць удзел у пахаваньні. Пасьля гэтага ў Беларусі, бадай, не было настолькі масавай народнай жалобы і падобных разьвітальных шэсьцяў. Больш падзей беларускай і ўсясьветнай гісторыі 25 чэрвеня: https://smarturl.click/dGY46

🐟 Што агульнага паміж селядцом, Скарынам і нафтавым барэлем? Здаецца, нічога. Але некалькі стагоддзяў таму звычайны селядзец быў адным з галоўных тавараў на беларускіх землях, карміў людзей, паўплываў на эканоміку і нават пакінуў след у нашай культуры. Расказваем пра рыбу, якая змяніла Еўропу і пакінула след у культуры Беларусі. Пачытайце! 👨‍🦰 А даведацца больш можна ў праграме «Вусы Скарыны» на YouTube-канале «БЕЛСАТ HISTORY»

26 чэрвеня суполка «Наваградства» запрашае на адкрытую лекцыю археолага Мікалая Плавінскага «На паўшляху ад Наваградка да Трывежа: археалагічная спадчына Язэпа Драздовіча»

Выступ прысвечаны адной з самых яркіх асобаў беларускай гісторыі і культуры першай паловы ХХ стагоддзя – Язэпу Нарцызавічу Драздовічу. Асноўная ўвага будзе нададзена яго дзейнасці на ніве збірання і вывучэння старажытнасцяў, а менавіта наваградскаму перыяду яго жыцця, які, хоць і працягваўся адносна нядоўга, быў вельмі плённым. Паразмаўляем пра тое, што зрабіў Язэп Драздовіч для вывучэння археалагічнай спадчыны Беларусі, ці сапраўды ён быў археолагам, а таксама пра тое, дзе ж пралягае шлях ад Наваградка да Трывежа.

📆 26 чэрвеня, 18.00-19.30 📍Prastora (ul. Hoża, 41-2) Анлайн-трансляцыя ў зуме — зарэгістравацца па спасылцы

📖 24 чэрвеня 1806 года, у вёсцы Вольна (сёння 🦬 Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці) нарадзіўся філарэт і мемуарыст Атон Ян Слізень. Паходзіў са шляхецкага роду Слізняў. Быў сынам Яна і Анелі Слізняў, братам скульптара Рафала Слізня. Лічыцца, што Атон нарадзіўся менавіта ў Вольне, хоць метрыка ў касцельных кнігах не захавалася. Дзяцінства разам з братам правёў у Друцкаўшчыне, у маёнтку дзядоў па матчынай лініі. Вучыўся ў дамініканскай школе ў Наваградку, дзе раней вучыліся Ян Чачот і Адам Міцкевіч, а пазней — у Полацкай езуіцкай акадэміі. Пасля яе закрыцця працягнуў адукацыю ў Віленскім універсітэце, дзе вывучаў фізіку, хімію, заалогію, батаніку і мінералогію. У Вільні браты Слізні зблізіліся з колам філарэтаў — Адамам Міцкевічам, Ігнатам Дамейкам, Ануфрам Петрашкевічам, Янам Чачотам і іншымі. Падчас працэсу філаматаў і філарэтаў у 1823 годзе Атон і Рафал былі арыштаваныя і некаторы час утрымліваліся ў мурах Дамініканскага кляштара. Пасля вызвалення яны арганізавалі ў Бартніках збор дапамогі для сяброў, якія заставаліся за кратамі. Пазней Атон Слізень абраў вайсковую кар’еру і ўдзельнічаў у паўстанні 1831 года. Пасля яго паразы, каб пазбегнуць рэпрэсій, паступіў на службу ў расійскае войска. У 1834 годзе выйшаў у адстаўку і пасяліўся ў Друцкаўшчыне, дзе займаўся гаспадаркай і пісаў успаміны пра вучобу ў Наваградку, Полацку і Вільні. Таксама быў віцэ-маршалкам шляхты Навагрудскага павета. Памёр 19 снежня 1887 года ў Друцкаўшчыне.

Ён быў зоркай кітайскага тэатра, даваў канцэрты на пасажырскім лайнеры, скараў слухачоў у Мілане, быў салістам опер Познані і Прагі — але разам з тым усё жыццё выконваў беларускія народныя песні. Яго зорная кар’ера мела адваротны бок медаля: ён у 15-гадовым узросце з’ехаў з Беларусі, так і не змог стварыць сям’ю, а на радзіме яго сёння ведаюць мала. Расказваем пра першага знакамітага спевака з Беларусі — Міхася Забэйду-Суміцкага. Вы можете прочитать этот текст на русском. https://zerkalo-14apr.online/news/cellar/129782.html?tg=3&requestedLang=bel 👉 Не работает ссылка? Попробуйте эту, из Беларуси — с VPN. 📲 Скачайте наше приложение для Android или iOS.

50 гадоў таму польскія рабочыя масава выйшлі на вуліцы з-за росту цэн Пратэсты сталі адным з важнейшых крокаў да падзення камуністычнага рэжыму ў Польшчы ў будучыні. https://www.polskieradio.pl/396/7815/Artykul/3701443

Турбахалопы і Агінскі. Што рабіць з памяццю пра прыгон Міхаіл Клеафас Агінскі піша паланез, а за акном яго маёнтка сяляне ідуць на паншчыну. Радзівілы будуюць палацы. Сапегі вядуць войны. А большасць жыхароў ВКЛ — тых, ад каго мы насамрэч паходзім — нараджаюцца, жывуць і паміраюць прывязанымі да зямлі свайго пана. У Польшчы дыскусія пра гэтую спадчыну ўжо некалькі гадоў трасе грамадства: хто мы — нашчадкі шляхты ці халопаў? Ці трэба асуджаць за прыгон тых, каго лічым сваімі героямі? У Беларусі гэтае пытанне яшчэ толькі набліжаецца. Але яно ўжо ідзе. У новым выпуску падкаста Magistra Svita яго аўтар, сябра БІПГ Цімафей Акудовіч, паспрабуе паказаць, наколькі пытанне пра прыгнёт важнае, складанае і адначасова вельмі цікавае для вывучэння. Бо перш чым адказваць на пытанне — асуджаць ці не, — трэба зразумець, пра што наогул ідзе гаворка. А пра гэта мы ведаем яшчэ вельмі мала. 🎧Паслухаць выпуск цалкам на Magistra Svita

«Гэта гісторыя працягваецца». Як жыць у змадэляванай і лакальнай, але Беларусі Пра развязаныя рукі, хуткае сканчэнне вайны і што б параіў з’ехаўшым у эміграцыю, «Салідарнасці» распавёў культменеджэр і гісторык Ілля Андрэеў. Чытайце на сайце Без VPN

У Музеі Вольнай Беларусі раскажуць пра аблічбоўку архіваў Як правільна адлічбаваць сямейныя архівы? Як арганізаваць захоўванне файлаў, каб яны не згубіліся праз гады? Пра гэта пагавораць падчас чарговага анлайн-занятку Беларускай музейнай лабараторыі «Музей у хатніх умовах. Як адлічбаваць свае каштоўнасці». Часта самыя каштоўныя рэчы захоўваюцца ў хатніх архівах. Але час не шкадуе паперу, фотаплёнку і іншыя матэрыялы. Таму важна не толькі зберагаць іх фізічна, але і своечасова пераводзіць у лічбавы фармат. Каб навучыцца захоўваць сваю гісторыю для сябе, сваіх дзяцей і будучых пакаленняў беларусаў прапануюць далучыцца да лабараторыі 25 чэрвеня а 17 гадзіне. Рэгістрацыя па спасылцы.

Свірскі звон аказаўся жыровіцкім «Канстанціусам». Гісторык высветліў паходжанне помніка беларускага ліцця з каталіцкім гербам і кірылічнай малітвай Гісторык і архівіст Дзяніс Лісейчыкаў адшукаў у дакументах базыльянскага ордэна звесткі пра гісторыю звона, на якім можна пабачыць як герб віленскага біскупа, так і малітву на царкоўнаславянскай мове. https://nashaniva.com/397770 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/397770

✊ 22 чэрвеня 1888 года ў 🏹 Брэсце нарадзіўся адзін з бацькоў незалежнасці БНР — беларускі палітык, гісторык і Старшыня Рады народных міністраў БНР — Аляксандр Цвікевіч. Нарадзіўся ў сям’і фельчара чыгуначнай бальніцы. У 1912 годзе скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. Працаваў юрыстам у 🐍Пружанах і Брэсце, але пасля пачатку Першай сусветнай вайны апынуўся ў бежанстве ў Туле, дзе займаўся дапамогай ахвярам вайны. 🐴 Актыўна ўдзельнічаў у беларускім нацыянальным руху: у 1917 годзе стаў адным з кіраўнікоў Беларускай народнай грамады і сакратаром Першага Усебеларускага з’езда. У студзені 1918 года прадстаўляў Беларусь на мірных перамовах у Брэсце. У 1921–1923 гадах быў міністрам замежных спраў ва ўрадзе БНР Вацлава Ластоўскага і старшынём Усебеларускай канферэнцыі ў Празе. У 1925 годзе пераехаў у Мінск, паверыўшы ў абяццанні ўладаў БССР пра палітычную бяспеку і амністыю. Працаваў у Наркамаце фінансаў і Інбелкульце. У 1929 годзе выдаў фундаментальную працу «Западно-руссизм», якая была забаронена савецкімі ўладамі. У 1930 годзе арыштаваны па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі», асуджаны на ссылку. Паўторна арыштаваны ў 1937 годзе і 30 снежня 1937 года ў Мінску растраляны. Рэабілітаваны часткова ў 1988 і цалкам 1989 гадах. Цвікевіч пакінуў багатую спадчыну як аўтар шэрагу кніг і артыкулаў, якія мелі значны ўплыў на развіццё беларускай гістарычнай і палітычнай думкі. У Брэсце няма ніводнай вуліцы, музея ці нават памятнай шыльды, прысвечанай ураджэнцу горада. Чытайце таксама: Збор твораў беларускага нацыянальнага дзеяча і ураджэнца Брэста Аляксандра Цвікевіча прызналі «экстрэмісцкім».

Як Сталін карміў Трэці Рэйх Пакт Молатава — Рыбэнтропа скончыўся выбухамі. Але да апошняга моманту ён пасьпяхова рухаўся па рэйках. Пакуль нямецкія войскі ўжо рыхтаваліся да нападу на СССР, у Рэйх працягвалі ісьці савецкія эшалёны з нафтай, зернем, мэталамі і іншай сыравінай. Як Сталін і Гітлер пабудавалі адзін з найбуйнейшых гандлёвых праектаў перад Другой сусьветнай вайной — у нашым новым матэрыяле. Чытаць без VPN

Хто тыя два персанажы, якія не пілі ў міжваеннай Вільні, як Зоську Верас абудзілі ад летаргіі і ці праўдзівая байка пра Караткевіча і рэстаран У кнізе Галіны Войцік «Там, дзе мяне няма» шмат цікавых дэталяў пра Вільню і беларусаў, якія жылі там у 1930— 1990‑х гадах. https://nashaniva.com/398067 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/398067

У Брэсцкай крэпасці адкрылі новую мемарыяльную зону і правялі мітынг-рэквіем На мітынге-рэквіеме, які адбываецца ўначы 22 чэрвеня ў мемарыяльнай крэпасці "Брэсцкая крэпасць-герой", прысутнічалі больш за тысячы чалавек, паведамляе Белта. Мерапрыемства прысвечана Дню ўсенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны і генацыду беларускага народа. Аляксандр Лукашэнка на акцыі не прысутнічаў. Напярэдадні падзеі ў Брэсцкай крэпасці была адкрытая новая мемарыяльная зона "Скорбь", якая паўстала ў выніку трохгадовай праграмы Саюзнай дзяржавы па рэмонтна-рэстаўрацыйным працам у комплексе. "Вобразам для скульптурнай кампазіцыі жанчыны ў жалобе стала фатаграфія ўдавы аднаго з абаронцаў легендарнай цытадэлі над Бугам, Алена Кузняцова разам з двума дзецьмі змагла выбрацца з палаючых руін крэпасці", - паведамляе газета "Культура". Чытаць на сайце або без VPN.

👀 Для лукашэнкаўскіх ідэолагаў распрацавалі ажно 4 метадычкі пра тое, як расказваць пра падзеі вайны 1941-1945 гадоў Мы прачыталі ўсе чатыры дакументы (яны разлічаныя на розную мэтавую аўдыторыю) і знайшлі месцы, дзе прапаганда супярэчыць сама сабе. ✍️ Чытайце вялікі матэрыял на нашым сайце 🔗 Спасылка для чытачоў з Беларусі

Славутая бронзавая Плоцкая брама XII стагоддзя, якая сёння ўпрыгожвае Сафійскі сабор у расійскім Ноўгарадзе, верагодна, першапачаткова везлася як ваенны трафей менавіта для Сафійскага сабора ў Полацку Дзверы былі знятыя з каталіцкай кафедры ў польскім Плоцку падчас набегу літоўскіх войскаў ВКЛ у 1262 годзе, і толькі палітычны крызіс не дазволіў ім застацца на беларускіх землях. Замоўленая плоцкім біскупам Аляксандрам з Малона, брама была адлітая ў 1152–1154 гадах у Магдэбургу майстрам Рыквінам. Гэта быў выдатны ўзор раманскага мастацтва з багатай іканаграфіяй. У 1262 годзе войскі літоўцаў і прусаў захапілі і спалілі Плоцк. Замест таго каб распілаваць каштоўную бронзу на кавалкі і падзяліць паміж ваярамі, літоўскія правадыры прынялі нетыповае і вельмі складанае лагістычнае рашэнне — транспартаваць масіўны артэфакт вагой каля дзвюх тон цалкам праз сотні кіламетраў бездаражы. Літоўскі даследчык Казіс Альменас (варта адзначыць, што ён не з’яўляецца гісторыкам па адукацыі), аналізуючы гэты эпізод, робіць выснову, што заказчыкам такога спецыфічнага трафея мог быць толькі полацкі князь Таўцівіл, пляменнік Міндоўга. На той момант ён кіраваў адным з найбуйнейшых эканамічных цэнтраў рэгіёна і спавядаў праваслаўе. Раманскія дзверы ідэальна падыходзілі для полацкай Сафіі як сімвал палітычнай вагі, амбіцый і незалежнасці князя ад цэнтральнай улады. Аднак планы перакрэсліў дынастычны хаос. У 1263 годзе ў выніку змовы былі забітыя і Міндоўг, і сам Таўцівіл. Улада ў Полацку змянілася, а паплечнікі і сваякі забітага князя былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі па гандлёвым шляху ўздоўж Дзвіны ў Вялікі Ноўгарад. Разам з імі, верагодна, працягнула свой шлях і Плоцкая брама, якую ў мітусні не паспелі або не змаглі ўсталяваць у Полацку. Сёння арыгінал брамы так і вісіць у наўгародскай Сафіі, а ў самім Плоцку з 1981 года ўсталяваная толькі яе дакладная копія. https://archyvas.punskas.pl/wp-content/uploads/2016/10/Terra-2012.pdf #Полацк #цэрквы #дзверы #Ноўгарад #Плоцк #раманскаемастацтва

Чаму прапаганда намагалася схаваць і забыць падзеі першага дня вайны ў самай заходняй кропцы БССР? 22 чэрвеня 1941 года нямецкія войскі напалі на СССР. І хаця заходні пункт савецкай мяжы і мяжы БССР знаходзіўся тады за 150 кілямэтраў ад Берасьця, менавіта з абароны крэпасьці савецкая прапаганда зрабіла адзін з галоўных мітаў вайны. У Беластоцкай вобласьці знаходзіліся элітныя савецкія войскі, фактычна найлепшыя часткі 10-й арміі. У ноч, калі немцы напалі, там адбылася татальная катастрофа. Паводле нямецкіх дадзеных, было пакінута больш за 3 тысячы танкаў, абсалютна непашкоджаных, 245 самалётаў. Падрабязьней: https://smarturl.click/eakdD

На Віцебшчыне працягваюць прыдумляць імпрэзы, каб адзнчыць пачатак Вялікай Айчыннай вайны У некаторых рэгіёнах яны пачнуцца роўна ў момант нападу на СССР, а 4-й раніцы 22 чэрвеня. Мясцовыя ўлады дбаюць пра масавасць: землякоў прымушаюць прыходзіць на гэтыя "урачыстасці". У Верхнядзвінску а 4-й раніцы правядуць мітынг у гарадскім скверы. У Полацку – таксама мітынг, ён пройдзе каля манумента “Памежнікам усіх пакаленняў”, і адразу пасля адбудзецца ўскладанне кветак на воінскіх пахаваннях. У Шуміліне рыхтуюць моладзевую акцыю з няўцямным зместам і назвай «Свеча июньского рассвета». У абласным цэнтры трагічную дату адзначаць... канцэртам. Як мы пісалі, ён таксама распачнецца а 4-й раніцы ў Летнім амфітэатры. У якасці пачэсных гасцей запрошаны расейскія выканаўцы Зара і Аскар Абдразакаў. Абодва падтрымалі Пуціна і напад РФ на Украіну ў 2022 годзе.

«На праве зямля будуецца. Бяспраўем — разбураецца» ☕️Нядзельная «Кава з гісторыкам» ужо зараз! Далучайцеся да трансляцыі: https://www.youtube.com/live/eMC2YuWQurA?si=S4gOAlMSjyHdFbZI