Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Турбахалопы і Агінскі. Што рабіць з памяццю пра прыгон Міхаіл Клеафас Агінскі піша паланез, а за акном яго маёнтка сяляне ідуць на паншчыну. Радзівілы будуюць палацы. Сапегі вядуць войны. А большасць жыхароў ВКЛ — тых, ад каго мы насамрэч паходзім — нараджаюцца, жывуць і паміраюць прывязанымі да зямлі свайго пана. У Польшчы дыскусія пра гэтую спадчыну ўжо некалькі гадоў трасе грамадства: хто мы — нашчадкі шляхты ці халопаў? Ці трэба асуджаць за прыгон тых, каго лічым сваімі героямі? У Беларусі гэтае пытанне яшчэ толькі набліжаецца. Але яно ўжо ідзе. У новым выпуску падкаста Magistra Svita яго аўтар, сябра БІПГ Цімафей Акудовіч, паспрабуе паказаць, наколькі пытанне пра прыгнёт важнае, складанае і адначасова вельмі цікавае для вывучэння. Бо перш чым адказваць на пытанне — асуджаць ці не, — трэба зразумець, пра што наогул ідзе гаворка. А пра гэта мы ведаем яшчэ вельмі мала. 🎧Паслухаць выпуск цалкам на Magistra Svita

«Гэта гісторыя працягваецца». Як жыць у змадэляванай і лакальнай, але Беларусі Пра развязаныя рукі, хуткае сканчэнне вайны і што б параіў з’ехаўшым у эміграцыю, «Салідарнасці» распавёў культменеджэр і гісторык Ілля Андрэеў. Чытайце на сайце Без VPN

У Музеі Вольнай Беларусі раскажуць пра аблічбоўку архіваў Як правільна адлічбаваць сямейныя архівы? Як арганізаваць захоўванне файлаў, каб яны не згубіліся праз гады? Пра гэта пагавораць падчас чарговага анлайн-занятку Беларускай музейнай лабараторыі «Музей у хатніх умовах. Як адлічбаваць свае каштоўнасці». Часта самыя каштоўныя рэчы захоўваюцца ў хатніх архівах. Але час не шкадуе паперу, фотаплёнку і іншыя матэрыялы. Таму важна не толькі зберагаць іх фізічна, але і своечасова пераводзіць у лічбавы фармат. Каб навучыцца захоўваць сваю гісторыю для сябе, сваіх дзяцей і будучых пакаленняў беларусаў прапануюць далучыцца да лабараторыі 25 чэрвеня а 17 гадзіне. Рэгістрацыя па спасылцы.

Свірскі звон аказаўся жыровіцкім «Канстанціусам». Гісторык высветліў паходжанне помніка беларускага ліцця з каталіцкім гербам і кірылічнай малітвай Гісторык і архівіст Дзяніс Лісейчыкаў адшукаў у дакументах базыльянскага ордэна звесткі пра гісторыю звона, на якім можна пабачыць як герб віленскага біскупа, так і малітву на царкоўнаславянскай мове. https://nashaniva.com/397770 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/397770

✊ 22 чэрвеня 1888 года ў 🏹 Брэсце нарадзіўся адзін з бацькоў незалежнасці БНР — беларускі палітык, гісторык і Старшыня Рады народных міністраў БНР — Аляксандр Цвікевіч. Нарадзіўся ў сям’і фельчара чыгуначнай бальніцы. У 1912 годзе скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. Працаваў юрыстам у 🐍Пружанах і Брэсце, але пасля пачатку Першай сусветнай вайны апынуўся ў бежанстве ў Туле, дзе займаўся дапамогай ахвярам вайны. 🐴 Актыўна ўдзельнічаў у беларускім нацыянальным руху: у 1917 годзе стаў адным з кіраўнікоў Беларускай народнай грамады і сакратаром Першага Усебеларускага з’езда. У студзені 1918 года прадстаўляў Беларусь на мірных перамовах у Брэсце. У 1921–1923 гадах быў міністрам замежных спраў ва ўрадзе БНР Вацлава Ластоўскага і старшынём Усебеларускай канферэнцыі ў Празе. У 1925 годзе пераехаў у Мінск, паверыўшы ў абяццанні ўладаў БССР пра палітычную бяспеку і амністыю. Працаваў у Наркамаце фінансаў і Інбелкульце. У 1929 годзе выдаў фундаментальную працу «Западно-руссизм», якая была забаронена савецкімі ўладамі. У 1930 годзе арыштаваны па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі», асуджаны на ссылку. Паўторна арыштаваны ў 1937 годзе і 30 снежня 1937 года ў Мінску растраляны. Рэабілітаваны часткова ў 1988 і цалкам 1989 гадах. Цвікевіч пакінуў багатую спадчыну як аўтар шэрагу кніг і артыкулаў, якія мелі значны ўплыў на развіццё беларускай гістарычнай і палітычнай думкі. У Брэсце няма ніводнай вуліцы, музея ці нават памятнай шыльды, прысвечанай ураджэнцу горада. Чытайце таксама: Збор твораў беларускага нацыянальнага дзеяча і ураджэнца Брэста Аляксандра Цвікевіча прызналі «экстрэмісцкім».

Як Сталін карміў Трэці Рэйх Пакт Молатава — Рыбэнтропа скончыўся выбухамі. Але да апошняга моманту ён пасьпяхова рухаўся па рэйках. Пакуль нямецкія войскі ўжо рыхтаваліся да нападу на СССР, у Рэйх працягвалі ісьці савецкія эшалёны з нафтай, зернем, мэталамі і іншай сыравінай. Як Сталін і Гітлер пабудавалі адзін з найбуйнейшых гандлёвых праектаў перад Другой сусьветнай вайной — у нашым новым матэрыяле. Чытаць без VPN

Хто тыя два персанажы, якія не пілі ў міжваеннай Вільні, як Зоську Верас абудзілі ад летаргіі і ці праўдзівая байка пра Караткевіча і рэстаран У кнізе Галіны Войцік «Там, дзе мяне няма» шмат цікавых дэталяў пра Вільню і беларусаў, якія жылі там у 1930— 1990‑х гадах. https://nashaniva.com/398067 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/398067

У Брэсцкай крэпасці адкрылі новую мемарыяльную зону і правялі мітынг-рэквіем На мітынге-рэквіеме, які адбываецца ўначы 22 чэрвеня ў мемарыяльнай крэпасці "Брэсцкая крэпасць-герой", прысутнічалі больш за тысячы чалавек, паведамляе Белта. Мерапрыемства прысвечана Дню ўсенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны і генацыду беларускага народа. Аляксандр Лукашэнка на акцыі не прысутнічаў. Напярэдадні падзеі ў Брэсцкай крэпасці была адкрытая новая мемарыяльная зона "Скорбь", якая паўстала ў выніку трохгадовай праграмы Саюзнай дзяржавы па рэмонтна-рэстаўрацыйным працам у комплексе. "Вобразам для скульптурнай кампазіцыі жанчыны ў жалобе стала фатаграфія ўдавы аднаго з абаронцаў легендарнай цытадэлі над Бугам, Алена Кузняцова разам з двума дзецьмі змагла выбрацца з палаючых руін крэпасці", - паведамляе газета "Культура". Чытаць на сайце або без VPN.

👀 Для лукашэнкаўскіх ідэолагаў распрацавалі ажно 4 метадычкі пра тое, як расказваць пра падзеі вайны 1941-1945 гадоў Мы прачыталі ўсе чатыры дакументы (яны разлічаныя на розную мэтавую аўдыторыю) і знайшлі месцы, дзе прапаганда супярэчыць сама сабе. ✍️ Чытайце вялікі матэрыял на нашым сайце 🔗 Спасылка для чытачоў з Беларусі

Славутая бронзавая Плоцкая брама XII стагоддзя, якая сёння ўпрыгожвае Сафійскі сабор у расійскім Ноўгарадзе, верагодна, першапачаткова везлася як ваенны трафей менавіта для Сафійскага сабора ў Полацку Дзверы былі знятыя з каталіцкай кафедры ў польскім Плоцку падчас набегу літоўскіх войскаў ВКЛ у 1262 годзе, і толькі палітычны крызіс не дазволіў ім застацца на беларускіх землях. Замоўленая плоцкім біскупам Аляксандрам з Малона, брама была адлітая ў 1152–1154 гадах у Магдэбургу майстрам Рыквінам. Гэта быў выдатны ўзор раманскага мастацтва з багатай іканаграфіяй. У 1262 годзе войскі літоўцаў і прусаў захапілі і спалілі Плоцк. Замест таго каб распілаваць каштоўную бронзу на кавалкі і падзяліць паміж ваярамі, літоўскія правадыры прынялі нетыповае і вельмі складанае лагістычнае рашэнне — транспартаваць масіўны артэфакт вагой каля дзвюх тон цалкам праз сотні кіламетраў бездаражы. Літоўскі даследчык Казіс Альменас (варта адзначыць, што ён не з’яўляецца гісторыкам па адукацыі), аналізуючы гэты эпізод, робіць выснову, што заказчыкам такога спецыфічнага трафея мог быць толькі полацкі князь Таўцівіл, пляменнік Міндоўга. На той момант ён кіраваў адным з найбуйнейшых эканамічных цэнтраў рэгіёна і спавядаў праваслаўе. Раманскія дзверы ідэальна падыходзілі для полацкай Сафіі як сімвал палітычнай вагі, амбіцый і незалежнасці князя ад цэнтральнай улады. Аднак планы перакрэсліў дынастычны хаос. У 1263 годзе ў выніку змовы былі забітыя і Міндоўг, і сам Таўцівіл. Улада ў Полацку змянілася, а паплечнікі і сваякі забітага князя былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі па гандлёвым шляху ўздоўж Дзвіны ў Вялікі Ноўгарад. Разам з імі, верагодна, працягнула свой шлях і Плоцкая брама, якую ў мітусні не паспелі або не змаглі ўсталяваць у Полацку. Сёння арыгінал брамы так і вісіць у наўгародскай Сафіі, а ў самім Плоцку з 1981 года ўсталяваная толькі яе дакладная копія. https://archyvas.punskas.pl/wp-content/uploads/2016/10/Terra-2012.pdf #Полацк #цэрквы #дзверы #Ноўгарад #Плоцк #раманскаемастацтва

Чаму прапаганда намагалася схаваць і забыць падзеі першага дня вайны ў самай заходняй кропцы БССР? 22 чэрвеня 1941 года нямецкія войскі напалі на СССР. І хаця заходні пункт савецкай мяжы і мяжы БССР знаходзіўся тады за 150 кілямэтраў ад Берасьця, менавіта з абароны крэпасьці савецкая прапаганда зрабіла адзін з галоўных мітаў вайны. У Беластоцкай вобласьці знаходзіліся элітныя савецкія войскі, фактычна найлепшыя часткі 10-й арміі. У ноч, калі немцы напалі, там адбылася татальная катастрофа. Паводле нямецкіх дадзеных, было пакінута больш за 3 тысячы танкаў, абсалютна непашкоджаных, 245 самалётаў. Падрабязьней: https://smarturl.click/eakdD

На Віцебшчыне працягваюць прыдумляць імпрэзы, каб адзнчыць пачатак Вялікай Айчыннай вайны У некаторых рэгіёнах яны пачнуцца роўна ў момант нападу на СССР, а 4-й раніцы 22 чэрвеня. Мясцовыя ўлады дбаюць пра масавасць: землякоў прымушаюць прыходзіць на гэтыя "урачыстасці". У Верхнядзвінску а 4-й раніцы правядуць мітынг у гарадскім скверы. У Полацку – таксама мітынг, ён пройдзе каля манумента “Памежнікам усіх пакаленняў”, і адразу пасля адбудзецца ўскладанне кветак на воінскіх пахаваннях. У Шуміліне рыхтуюць моладзевую акцыю з няўцямным зместам і назвай «Свеча июньского рассвета». У абласным цэнтры трагічную дату адзначаць... канцэртам. Як мы пісалі, ён таксама распачнецца а 4-й раніцы ў Летнім амфітэатры. У якасці пачэсных гасцей запрошаны расейскія выканаўцы Зара і Аскар Абдразакаў. Абодва падтрымалі Пуціна і напад РФ на Украіну ў 2022 годзе.

«На праве зямля будуецца. Бяспраўем — разбураецца» ☕️Нядзельная «Кава з гісторыкам» ужо зараз! Далучайцеся да трансляцыі: https://www.youtube.com/live/eMC2YuWQurA?si=S4gOAlMSjyHdFbZI

🇫🇷👁 285 год французскаму батаніку і масону, што даў імя парку і заснаваў медыцынскую акадэмію ў Гродне 🇫🇷 21 чэрвеня 1741 года ў французскім Ліёне нарадзіўся Жан Эмануэль Жылібер. Жан Эмануэль Жылібер — французскі натураліст, хірург і анатам, стваральнік і кіраўнік Гродзенскай медыцынскай акадэміі (1775—1781), у Гродне таксама заснаваў акушэрскую і ветэрынарную школы, клінічны шпіталь, батанічны сад, у 1781—1783 гг. прафесар медыцынскага факультэта Галоўнай школы ВКЛ у Вільні. 💊Скончыў медыцыну ў Манпелье, пасля чаго адкрыў кабінет у Ліёне і захапіўся збіраннем гербарыяў. Па запрашэнні прадстаўніка Тызенгаўза прыбыў у Гродна, прывёзшы з сабой калекцыі кніг і раслін. У 1775 годзе распачаў працу ў Гарадніцы і ўжо ў 1776 падпісаў кантракт на стварэнне медыцынскай і ветэрынарнай школ. ➕ Заснаваў у Гродне акадэмію, шпіталь, аптэку, бібліятэку і кабінет натуральнай гісторыі. Стварыў батанічны сад, у якім налічвалася да 1500 экзатычных відаў. У 1780 годзе ў Жылібера нарадзіўся сын, хросным бацькам якога стаў кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. 🤩 У 1781 годзе пераехаў у Вільню, дзе з дапамогай Пачобута-Адляніцкага і Храптовіча арганізаваў медыцынскі факультэт у Галоўнай школе. Пачаў працу над «Flora lithaunica inchoata» — апісаннем мясцовых раслін. Аўтар шэрагу навуковых прац па батаніцы. 🥖 У 1783 годзе вярнуўся ў Ліён, дзе ў час Французскай рэвалюцыі быў арыштаваны як жырандыст. Вызвалены ў тым жа годзе. 🌿 У гонар Жылібера названы парк у Гродне, дзе яму ўсталяваны помнік. Ягонае імя насіў таксама род раслін, пазней пераназваны ў Dendropanax. Чытайце таксама: Ж — Жылібер. 5 фактаў пра самага вядомага ў Гродне француза👁

Бычок, лебедзь і свастыка: што расказваюць гербы беларускай шляхты 🛡 Шляхецкі герб у ВКЛ быў значна большым, чым проста прыгожы знак на шчыце. Ён меў юрыдычнае значэнне, перадаваўся нашчадкам і мог расказаць пра гісторыю роду не менш за архіўныя дакументы. Расказваем, як працавала шляхецкая геральдыка на беларускіх землях і што могуць распавесці гербы пра сваіх уладальнікаў. Чытаць без VPN

☕️Кава з гісторыкам: «На праве зямля будуецца. Бяспраўем — разбураецца» 21 чэрвеня ў Музеі Вольнай Беларусі ў Варшаве пройдзе круглы стол «Суд і права ў ВКЛ другой паловы XIII–XVIII ст.». Удзельнікі: Андрэй Мацук, Аляксандр Груша, Андрэй Радаман. Падчас сустрэчы абмяркуюць: – чым адрозніваюцца судовая сістэма і практыка Сярэднявечча і сучаснасці; – як прававая справядлівасць спрыяла пашырэнню межаў і злучэнню розных рэгіёнаў і этнічных груп ВКЛ; – чым судовыя інстытуты і права ВКЛ адрозніваліся ад судоў краін-суседзяў; – якія судовыя практыкі «палітычны народ» лічыў «ідэальнымі»; – як працавалі і змяняліся Трыбунал ВКЛ, асэсарскія, земскія, гродскія, магістрацкія, вялікакняскія суды і суды паноў-рады ў XIII–XVIII ст. 🗓 21 чэрвеня, 15:00 📍 Музей Вольнай Беларусі, Foksal 11, Warszawa. Трансляцыя і запіс сустрэчы будуць на YouTube-канале

Карны батальён пад камандаваннем О. Дырлевангера 15 чэрвеня 1942 года загубіў 486 жыхароў і спаліў вёску (69 двароў). Паводле данясення О. Дырлевангера, усяго ў гэты дзень у Борках Кіраўскага раёна і навакольных вёсках і пасёлках яго батальёнам знішчаны 2027 чалавек (паводле іншых звестак — 1800 чалавек). Як вы памятаеце, нямецкія аэрафотаздымкі трапілі ў рукі амерыканцаў, якія цяпер іх выклалі ў публічны доступ. І тэрыторыя Боркаў там таксама ёсць, як раз за верасень таго ж года. Першыя выразкі будуць: Боркі, Хватаўка, Закрынічча, Чырвоны Араты, Пралетарскі, імя Дзяржынскага, Доўгае Поле - усе спаленыя дашчэнту. І апошняя - вёска Грыбавец, якая не была спалена, што бачна па аб’ёме пабудоў, якія маюць светлы і ценявы бакі. Такім чынам нямецкія аэрафотаздымкі могуць служыць крыніцай верыфікацыі некаторых падзеі. #вайна

Беларусь і Расея рыхтуюць супольную заяўку на ўключэньне Берасьцейскай крэпасьці і Мамаева кургана ў сьпіс ЮНЭСКА: https://smarturl.click/AXlpy У сьпіс ЮНЭСКА ўваходзяць Белавеская пушча, Мірскі замак, комплекс роду Радзівілаў у Нясьвіжы і геадэзічная дуга Струвэ.

Падарожжы з Жыгамонтам" прэзентавалі новы выпуск. Спадар Юрась завітаў у вёску Мікалаева Складана ўявіць лета без падарожжаў, а тым больш - без падарожжаў са слынным "дылетантам" Юрасем Жыгамонтам. На днях знакаміты вандроўнік па мястэчках Беларусі выклаў новы выпуск з свайго архіву - у вёску Мікалаева. У былое мястэчка Іўеўскага раёну спадар Юрась ездзіў увесну — ён паўстае перад гледачамі ў чорным паліто і капелюшы, а не ў белым летнім касцюме. Але няўрымслівы дух даследчыка не абмінае цікавостак Мікалаева; спадар Жыгамонт распавядае пра знакамітых постацей вёскі — археолага Леаніда Побаля, асветніка Канстаціна Тызенгаўза, магната Мікалая Кішку, а таксама пра сенсанцыйную археалагічную знаходку мястэчка — васьміметровы човен з цэлага дубу, век якога — пачатак XVI стагоддзя. Човен знайшлі мясцовыя жыхары ў Нёмане, на якім стаіць вёска, у 2018 годзе. Чытаць на сайце або без VPN.

Рубрыка «Варшаўскі мост». Як кнігі мазавецкіх шляхціцаў трапілі праз Слуцк у Вільню Італьянец ніколі не бываў у сучасным Слуцку. Але дасканала ведае горад канца XVIII стагоддзя. Як гэта магчыма? https://www.polskieradio.pl/396/7811/Artykul/3698961