Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Выключны выпадак: рака Проня падмыла бераг з курганамі, і знайшоўся рэдкай дасканаласці гаршчок, якому 5000 гадоў Пасудзіну, якіх ніколі раней не сустракаў, заўважыў на дне ракі жыхар Жлобіна Мікалай Малаткоў.  https://nashaniva.com/404628 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404628

Вы дакладна памятаеце імя гэтага класіка са школы, і хутчэй за ўсё ён вас тады нічым не зацікавіў — заўсёдная праблема школьнай праграмы. Насамрэч жа ён быў не толькі надзвычай таленавітым паэтам, чые вершы, вытанчаныя і простыя адначасова, могуць адгукнуцца кожнаму, але і выбітнай асобай. Ён бачыў вайну і быў супраць яе, пісаў пра яе не так, як хацела прапаганда, а шчыра і балюча — як і яго сябар Васіль Быкаў, які мог бы не здабыць сваёй вядомасці без героя гэтага артыкула. Эмацыйны і праўдалюбівы, ён сам нярэдка сутыкаўся з цэнзурай, але не пераставаў адстойваць тое, у што верыў. Сёння ў праекце "Пазакласнае чытанне" знаёмім вас з сапраўдным Піменам Панчанкам. Артыкул таксама можна прачытаць па-руску. https://zerkalo-14jun.space/news/cellar/135265.html?tg=3&requestedLang=bel 👉 Не работает ссылка? Попробуйте эту, из Беларуси — с VPN. 📲 Скачайте наше приложение для Android или iOS

Археолагі раскрылі магутны падмурак заходняй сцяны полацкай Сафіі Даследаванні праводзяцца перад пачаткам маштабнай рэстаўрацыі храма. https://nashaniva.com/404699 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404699

Ад Статута ВКЛ да стрэлу ў патыліцу: гісторыя смяротнага пакарання ў Беларусі На YouTube-канале Праваабарончага цэнтра «Вясна» выйшаў новы выпуск праекта «Прававыя летапісы», прысвечаны гісторыі смяротнага пакарання на беларускіх землях — ад Вялікага Княства Літоўскага да сучаснасці. У выпуску расказваюць, за што каралі смерцю паводле Статута ВКЛ 1588 года, якое месца ў гарадскім жыцці займаў кат і як змянялася стаўленне дзяржавы да «выключнай меры» ў часы Расійскай імперыі. Асобная частка прысвечаная савецкай сістэме таемных расстрэлаў, судовым памылкам і «Віцебскай справе», а таксама практыкам, якія захаваліся ў сучаснай Беларусі: сакрэтнасці даты выканання прысуду, нявыдачы целаў сваякам і ўтрыманню асуджаных у «калідоры смерці». Аўтары таксама разважаюць, як смяротнае пакаранне ператварылася з элемента прававой сістэмы ў інструмент дзяржаўнага застрашэння. ▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/o7-ylhTU4GI

📌 У Візіт-цэнтры Сейма Літвы 18 верасня пройдзе міжнародная канферэнцыя, прысвечаная 150-годдзю з дня нараджэння беларускай паэткі і грамадскай дзяячкі Алаізы Пашкевіч (Цёткі). 🔻 Яе адкрые Спікер Сейма Юозас Олекас, а сярод выступоўцаў будуць літоўскія і беларускія палітыкі, навукоўцы і грамадскія дзеячы. https://racyja.com/by/kultura/u-litve-adbudzecca-kanferencyja-prysvecanaja-150-hoddzju-cetki/

Ужо сёньня: 115 гадоў з дня нараджэньня паэта Юлія Таўбіна, расстралянага ў маладосьці → https://smarturl.click/6ybmZ5 Беларускі паэт Юлій Таўбін — аўтар трох вершаваных зборнікаў і шасьці паэмаў, шэрагу перакладаў, якога аўтары называюць «забытым беларускім геніем» і «адной з самых недаацэненых постацей айчыннай літаратуры 20-х і 30-х гадоў ХХ стагодзьдзя». Бальшавікі арыштавалі Таўбіна ў 22 гады, расстралялі ў 26. Яго фармальна рэабілітавалі ў 1950-х, але ягоную творчасьць надоўга забылі. 🎸 Лявон Вольскі напісаў песьню на верш Таўбіна 📄 Падрабязьней пра Таўбіна — у вялікім артыкуле Свабоды. Пра іншыя гістарычныя падзеі 15 верасьня чытайце на сайце Свабоды

🤑«Дурныя грошы» і сямейныя фірмы. Колькі зараблялі пісьменнікі ў БССР? Калі б Шамякін ці Быкаў у 1970-х гадах жылі на Захадзе, то былі б мільянерамі. Чаму? Бо працавалі б з камерцыйнымі выдавецтвамі і кінастудыямі. А што было ў БССР? Супольна з адукацыйным хабам «Нацыя Лідараў» расказваем, як выглядала фінансавае жыццё пісьменнікаў і наколькі адрознівалася ад жыцця «звычайных савецкіх людзей»? Пра капіталы топавых савецкіх пісьменнікаў у СССР хадзілі легенды. Пра Шолахава, напрыклад, узгадваюць адразу дзве гісторыі. Першая тычыцца прыватнага верталёта. Другая — піяніна. Шолахаў не ўмеў граць на інструменце, а выкарыстоўваў яго як «сейф» для гатоўкі. Грошы нібыта пералічвала яго памочніца, якая рэгулярна «дурыла» класіка...  Пісьменнікі БССР, безумоўна, адносіліся да інтэлектуальнай эліты (некаторыя і да фінансавай). Але іх жыццё было куды больш сціплым, чым у расійскіх калег. Што ж яны мелі ды — на што выдаткоўвалі ганарары? ✏️Працяг па спасылцы. 🔵Тут без VPN.

📚 Вялікі мовазнавец Беларусі   📌 14 верасня спаўняецца 100 гадоў з дня нараджэння Льва Шакуна (1926-1996) – аднаго з заснавальнiкаў гiстарычнага, сучаснага і параўнальна-тыпалагiчнага мовазнаўства ў Беларусi.   Больш на: https://racyja.com/by/kultura/vjaliki-movaznavec-belarusi/

Напярэдадні 17 верасня прапагандысты Віцебшчыны працягваюць распавядаць пра «польскі прыгнёт». Што з іх аргументамі не так? Шаркаўшчынская раённая газета апублікавала артыкул пра тое, як цяжка жылося ў рэгіёне «пад панамі». Аргументы старыя і зацёртыя – маўляў, да 1939 года Беларусь была няразвітым «сыравінавым прыдаткам», дзе знішчалася ўсё нацыянальнае. Цяпер, маўляў, усё інакш. Але што змянілася для Шаркаўшчынскага рэгіёна пры «самай дэмакратычнай» цяперашняй уладзе? На сенняшні дзень ён так і застаўся сельскагаспадарчым «прыдаткам» – тут няма ніводнага буйнога прамысловага прадпрыемства. Заробкі ў рэгіёне – на перадапошнім месцы ў Беларусі. Пасаж пра тое, што з 1921 па 1939 гг тут зачыняліся беларускія школы – таксама не переканаўчы. Сёння на весь Шаркаўшчынскі раён засталося ўсяго 6 школ, самыя буйныя – 2 школы ў райцэнтры, дзе выкладанне вядзецца па-руску. Астатнія 4 школы – на паперы беларускамоўныя, але нават у такім фармаце гэта мізер, бо колькасць вучняў – усяго некалькі дзясяткаў. Напрыклад, у Германавіцкай – усяго 80 вучняў. Яшчэ адзін «козыр» мясцовых прапагандыстаў: тут, маўляў, за захаванне беларускага духу змагаўся мастак, навуковец і педагог Язэп Драздовіч. Але пра яго нялёгкае жыццё менавіта пры савецкай уладзе мы нядаўна згадвалі. Што ў гэтым артыкуле можа адгукнуцца сучаснаму чытачу, дык гэта сказ «Местные жители были людьми второго сорта на собственной родине, а за любое проявление национального самосознания можно было оказаться в концлагере”. Але асацыяцыі ён выклікае зусім не з “панскай Польшчай”...

🕵️ Дзясяткі радыёграм пад кантролем МДБ? Што сталася з групай дыверсантаў, якіх ЦРУ закінула ў Беларусь «Зеркало» апублікавала трэцюю частку цыкла «Пасланыя на смерць» пра AEQUOR – сакрэтную аперацыю ЦРУ ў Беларусі ў 1950-я. У жніўні 1952 года ў Налібоцкую пушчу дэсантавалі чатырох беларусаў-эмігрантаў — Цімафея Вострыкава, Генадзя Касцюка, Міхаіла Кальніцкага і Міхаіла Арцюшэўскага. Іх задачай было наладзіць сувязь з антысавецкім падполлем або стварыць яго самім. Група працягвала выходзіць на сувязь з ЦРУ, але ў амерыканцаў усё мацнелі падазрэнні, што радыёграмы могуць перадавацца ўжо пад кантролем савецкіх спецслужбаў. У студзені 1955 года, пасля 65-й радыёграмы, сувязь раптоўна абарвалася. У артыкуле «Зеркала» — што адбывалася з групай у гэтыя гады, як савецкія спецслужбы маглі выкарыстаць агентаў у сваёй гульні і чаму ў ЦРУ ўрэшце палічылі місію праваленай.

120 гадоў таму выйшаў першы нумар першай легальнай беларускай газеты «Наша доля» стала правобразам «Нашай Нівы». https://nashaniva.com/404579 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404579

Калі эканоміка краіны аказалася неэфектыўнай, то ўлады пачалі шукаць вінаватых у гэтым. Імі сталі хто заўгодна, але не самі ўлады. @euroradio згадвае, як у СССР змагаліся са “шкоднікамі” на прадпрыемствах. Чытаць тут: https://euroradio.fm/bez-namyokau-yak-ulady-shukali-vinavatykh-u-neefektyunay-ekanomicy-krainy A гэтая спасылка адкрыецца і без VPN

Хатынь, а пасля — лазертаг: як гаварыць з дзецьмі пра траўматычную памяць? Менская школа прапанавала вучням чацвёртага класа паездку ў мемарыяльны комплекс «Хатынь». Аднак маці аднаго з дзяцей адмовілася ад экскурсіі, калі пабачыла поўную праграму: пасля наведвання мемарыяла школьнікаў чакалі лазертаг, квадрацыклы і іншыя забавы. Гісторыя выклікала дыскусію пра тое, як працаваць з траўматычнай гістарычнай памяццю ў школьнай адукацыі. Ці дарэчна спалучаць наведванне месца масавага забойства з забаўляльнай праграмай? І як увогуле павінна выглядаць экскурсія ў месца памяці для дзяцей 9–10 гадоў? У каментарах меркаванні падзяліліся: адны лічаць такое спалучэнне недапушчальным, іншыя нагадваюць, што дзеці натуральна хутка пераключаюцца пасля цяжкіх уражанняў. 👉 Падрабязней — у публікацыі «Зеркала»: https://news.zerkalo.io/life/136341.html?tg=3

Ужо сёньня: Дзень нараджэньня Андрэя Мрыя: https://smarturl.click/kqyROO 13 верасьня 1893 году нарадзіўся Андрэй Мрый (сапр. Шашалевіч), беларускі празаік, журналіст. Мрый напісаў кнігу «Запіскі Самсона Самасуя», у якой у сатырычным тоне паказаў усталяваньне новага ладу ў 20-я гады мінулага стагодзьдзя, у тым ліку пачаткі савецкай беларусізацыі. Твор быў абвешчаны паклёпам на савецкую рэчаіснасьць, аўтара адправілі ў ГУЛАГ. Пра іншыя падзеі ў Беларусі, сьвеце і гісторыі 13 верасьня можна пачытаць на сайце Свабоды.

У Брэсце падчас кансервацыі руін кляштара бернардынак археолагі і рэстаўратары знайшлі мноства каштоўных гістарычных артэфактаў. Руіны кляштара знаходзяцца на тэрыторыі Валынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці. З канца вясны тут праводзяцца работы па кансервацыі: умацоўваюцца перакрыцці і фундамент, рэстаўруюцца сцены і падлогі. Падчас работ спецыялісты знаходзяць розныя прадметы, звязаныя як з сярэднявечнай гісторыяй Брэста, так і з Новым часам. Сярод знаходак асаблівую цікавасць маюць манеты XVII стагоддзя, вядомыя як барацінкі. Іх чаканілі на Брэсцкім манетным двары, які, паводле архіўных дакументаў, знаходзіўся на тэрыторыі мужчынскага кляштара бернардзінцаў. Таму навукоўцы не выключаюць, што знойдзеныя манеты могуць паходзіць менавіта з гэтага манетнага двара. Акрамя манет, знайшлі таксама фрагменты керамікі, у тым ліку кафлю, а таксама іншыя гістарычныя прадметы. У адным з памяшканняў на першым паверсе рэстаўратары знайшлі шкляныя колбы, бутэлькі і ампулы з празрыстай вадкасцю. На экспертызу перадалі каля тысячы розных ёмістасцяў. Хімікі вызначылі, што ў іх утрымліваліся кадэін, марфін і барбітал, якія выкарыстоўваліся ў медыцыне, а таксама камфара, фенол і кафеін. Збор артэфактаў з тэрыторыі руінаў працягваецца. У будучыні тут плануюць стварыць музейную прастору. Навукоўцы спадзяюцца, што знаходкі дапамогуць больш падрабязна вывучыць гэтую тэрыторыю і стануць асновай для далейшых археалагічных даследаванняў Валынскага ўмацавання. Кляштарны комплекс бернардзінцаў у Брэсце быў заснаваны ў XVII стагоддзі. У розныя перыяды гістарычныя будынкі выкарыстоўваліся для розных патрэб. З пачатку 1990‑х гадоў аб’ект не выкарыстоўваўся. Крыніца #Брэст #касцёлы #кляштары #раскопкі #рэстаўрацыя

У Вільні ў дворыку Бібліятэкі імя Урублеўскіх Акадэміі навук Літвы адкрылі новую скульптурную кампазіцыю, прысвечаную вялікаму князю Жыгімонту II Аўгусту і Барбары Радзівіл. Аўтарамі помніка, які афіцыйна прэзентавалі 10 верасня, з'яўляюцца літоўскі скульптар Гядзімінас Пекурас і архітэктарка Аўшра Гвільдзене. Пераможца творчага конкурсу на стварэнне аб'екта быў вызначаны яшчэ ў 2024 годзе. Візуальна кампазіцыя вырашана ў выглядзе дзвюх абстрактных вертыкальных дамінант, якія, па задуме аўтараў, утвараюць метафарычную «двухвежавую катэдру». Скульптура паклікана ўшанаваць не толькі самую знакамітую рамантычную гісторыю часоў Вялікага Княства Літоўскага, але і сімвалізаваць агульны «залаты век» сталіцы дзяржавы. Характэрна, што ініцыятарам з'яўлення новага манументальнага аб'екта ў гістарычным цэнтры горада выступіла сама супольнасць бібліятэкі. Праект быў цалкам рэалізаваны за кошт сродкаў прыватных мецэнатаў і ахвяраванняў, без прыцягнення дзяржаўнага бюджэту. Крыніца #Вільня #ВКЛ #ЖыгімонтАўгуст #БарбараРадзівіл #помнікі

📌 Крыж Еўфрасінні Полацкай — гісторыя, якая дагэтуль хавае шмат таямніц 🖊 Журналіст і літаратар Сяргей Антонаў напісаў пра яго кнігу і цяпер шукае сродкі на выданне.  Больш на сайце: https://racyja.com/by/kultura/sjarhej-antonau-maja-kniha-pra-kryz-jaki-stau-lehendaj/

🪙 Бабруйскую крэпасць запісалі ў «сусветны рэйтынг» побач з Версалем. А асобныя яе будынкі прадавалі за 37 рублёў. Дзяржмедыя назвалі Бабруйскую крэпасць часткай сусветнага рэйтынгу замкаў, у той час, як асобныя будынкі помніка прадавалі за сімвалічныя сумы. Чытайце далей на сайце BGmedia. 🔗 Не працуе спасылка? Чытайце тут: https://d1wncejpw5hw4f.cloudfront.net/news/babrujskuyu-krepasc-pradavali-za-37-rublyou/

📌 Гісторыя, якая адбываецца на нашых вачах 🔻 Музей Вольнай Беларусі, які працуе ў Варшаве, аднавіў экспазіцыю свайго фондавага праекту «Кропка ўваходу». Такія змены ўстанова прымеркавала да Дня беларускай вайсковай славы, які адзначаўся 8 верасня. https://racyja.com/by/kultura/historyja-jakaja-adbyvaecca-na-nasych-vacach/

У цэнтры Якуцка адкрылі помнік расійскім салдатам, якія загінулі падчас вайны супраць Украіны. Раней там месціўся помнік прысвечаны сасланым на Сібір. Гаворка пра шыльды з імёнамі навукоўцаў і даследчыкаў, якія былі сасланыя ў Якуцію і пасля зрабілі вялікі ўнёсак у вывучэнне мовы і культуры якуцкага народа - Вацлава Серашэўскага, Эдварда Пякарскага, Яна Чэрскага і Аляксандра Чаканоўскага. Ян Чэрскі – шляхціц з былога ВКЛ і ўдзельнік паўстання 1863-64 гг., за што быў сасланы. Геолаг і географ, вядомы даследчык Сібіры. Эдвард Пякарскі – таксама шляхціц з былой гістарычнай Літвы, які таксама трапіў на ссылку за вызвольную антырасійскую дзейнасць. Аўтар 13-томнага Слоўніка якуцкай мовы і прац пра якутаў ды іх край.