နရီမိုး

◾ရန်ကုန်နဲ့အပြိုင် မန္တလေးမှာလည်း ဆိုင်ကယ်လိုင်စင် ထုတ်ပေးရန် အစီအစဉ် ရှိ/မရှိ မေးခွန်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး “လတ်တလော မရှိပါ” ဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးချက်မျိုး တွေ့လိုက်ရတယ်။ အစိုးရဘက်က လုံခြုံရေး၊ တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှု တားဆီးရေးနဲ့ မူဝါဒပိုင်းအရ တင်းကြပ်မှု ဆိုတာနဲ့ချဉ်းကပ်ပေမယ့် မြေပြင်မှာတော့…သက်ရောက်မှု Impact က ကြီးတယ်လို့ ပြောလို့ရတယ်။ ဒါက မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုတည်းတင်မဟုတ်ဘူး။ တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ဖြစ်နေတဲ့ အကြောင်းအရာလို့ ပြောလို့ရတယ်။ ---------- ◾ဆိုပါစို့…ပထမဆုံး အခြေခံလူတန်းစားတွေရဲ့ စားဝတ်နေရေး ဖြေရှင်းတဲ့နေရာမှာ ဆိုင်ကယ်က မဖြစ်မနေ သုံးရတဲ့လူသုံးကုန် စက်ပစ္စည်းပဲ။ ခုလို စက်သုံးဆီ ပြဿနာတက်နေချိန်မှာ တရားမဝင်ဆိုင်ကယ်ဖြစ်တော့…စက်သုံးဆီကို တရားမဝင် နည်းလမ်းနဲ့ ဝယ်ရတယ်။ သဘောက အရင် တနေ့ဝင်ငွေ ၁ သောင်းရှာရတဲ့သူက တရားမဝင် စက်သုံးဆီဖိုးအတွက် ပိုရှာရတဲ့ အကျိုးဆက်ဖြစ်လာတယ်။ တရားမဝင်ဘူး ဆိုတာ သိသိရက်နဲ့ လက်တွေ့မလိုက်နာနိုင်တဲ့စနစ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်နေတယ်။ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ အစိုးရအတွက် အခွန်ဆုံးရှုံးတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေ အဂတိများနိုင်တယ်။ လုံခြုံရေးအရ ယာဉ်မှတ်တမ်းမရှိလို့ ထိန်းချုပ်ရခက်နိုင်တယ်။ ------ ◾ဒုတိယအချက်က ကိုယ့်ဆိုင်ကယ်က တရားမဝင် ဖြစ်နေရင်…တနိုင်ငံတပိုင်စီးပွားရေး လုပ်မယ့်သူတွေ ပြဿနာဖြစ်လာတယ်။ ဥပမာ-ဆိုင်ကယ်နဲ့ ဈေးရောင်းတာမျိုး၊ စားသောက်ကုန်ပစ္စည်းပို့တာမျိုး၊ ဒီလိုအသေးစား ကုန်စည်စီးဆင်းတဲ့နေရာတွေမှာ နှေးသွားတာ၊ ပြတ်တောက်သွားတာမျိုး ထိခိုက်နိုင်တယ်။ လိုင်စင်မရှိတော့ စက်သုံးဆီ ဝယ်ဖို့ခက်။ ဆီဝယ်ရခက်တော့ အလုပ်ကုန်ကျစရိတ်တက်။ ကုန်ကျစရိတ်များတော့ အခြေခံဝင်ငွေမှာ ထိခိုက်ဆိုတဲ့ မဆုံးတဲ့ သံသရာစက်ဝန်းကြီးဖြစ်သွားတယ်။ ---------- ◾တတိယအချက်က တရားဝင်လိုင်စင်ပြုလုပ်ပေးတာ မရှိဘူးဆိုပေမယ့် မြေပြင်မှာ အစီးရေ သိန်းနဲ့ချီပြီးရှိနေတယ်။ ဒီတော့ လမ်းပေါ်မှာ ဂိတ်တွေ၊ အကျင့်ပျက်ဝန်ထမ်းတွေ အတွက် အဂတိဖြစ်စေဖို့ အခွင့်အရေးပေးသလို ဖြစ်နေတယ်။ ဒါက ဒီစနစ်ကို မဖြေရှင်းနိုင်သရွေ့ အဂတိယိုပေါက်ကြီး ဖြစ်နေဦးမယ့် အရာ ဖြစ်နေတယ်။ ------ ◾ဒီနေရာမှာ တရားမဝင်ဆိုင်ကယ်လို့ခြုံပြီးပြောပေမယ့် တစ်ချို့က လိုင်စင် သက်တမ်းရှိပေမယ့် ထပ်တိုးပေးတာမျိုး မလုပ်ပေးတာကနေ သက်တမ်းကုန်သွားတဲ့ အခြေအနေတွေလည်းရှိတယ်။ နယ်စပ်ကနေ တရားမဝင် နည်းမျိုးစုံနဲ့ တင်သွင်းလာတဲ့ ဆိုင်ကယ်တွေ က ခဏထား။ အရင်လိုမျိုး One Stop Services နဲ့ အချက်အလက်အပြည့် အစုံရှိတဲ့ဆိုင်ကယ်တွေကို သက်တမ်းပြန်တိုးပေးတာမျိုးဆိုရင်လည်း မဆိုးလှသေးဘူး။ ဒီတော့ (၁၁)ကြိမ်မြောက်အတွက် One Stop Services လုပ်မပေးနိုင်ဘူးလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းမျိုး ရှိလာတယ်။ --------- ◾တကယ်တော့ နယ်စပ်ကနေ နည်းမျိုးစုံနဲ့ ဝင်နေတဲ့ ပြဿနာကို မထိန်းချုပ်နိုင်သရွေ့ ဒီသံသရာ က ဆုံးမှာမဟုတ်ဘူး။ တရားမဝင်ခိုးကူးဆိုင်ကယ်ဈေးနှုန်းနဲ့ တရားဝင် ကုမ္ပဏီက ရောင်းချတဲ့ ဈေးနှုန်းက ကွာဟချက် သိပ်များလွန်းနေရင်လည်း တရားမဝင် ဈေးကွက်က ပျောက်နိုင်စရာ အကြောင်းမရှိပြန်ဘူး။ ဒီတော့ သင့်တင့်မျှတတဲ့ ဈေးနှုန်းမျိုး ကို ပြည်တွင်းမှာ တရားဝင်ရောင်းချပေးနိုင်အောင် စီမံပေးနိုင်မှပဲ တရားမဝင် ပြဿနာ ပျောက်မယ့်သဘောရှိတယ်။ နေ့စဉ်သုံးအတွက် ကားမဝယ်နိုင်သေးတဲ့အခြေခံလူတန်းစား အတွက်…ဆိုင်ကယ်က မရှိမဖြစ် နေ့စဉ်သုံးအရာပဲ။ ဈေးကွက်လိုအပ်ချက်များလေလေ ၊ တရားဝင်ယာဉ်ဈေးကွက်က ဈေးနှုန်းကြီးလေလေ…တရားမဝင်လမ်းကြောင်းတွေက ဆက်ပြီး စီးဆင်းနေမယ့်သဘောရှိတယ်။ စနစ်ကို အဓိက တိုက်ထုတ်မှပဲ ဒီပြဿနာ အဆင်ပြေလိမ့်မယ်။ (နရီမိုး)