هوامل و شوامل

نامه‌های کانت و تفسیر «روش‌شناختی» از تمایز استعلایی

نامه‌های کانت به گاروه و مندلسون، در کنار یکدیگر، نه‌تنها مقدمه‌ای زیبا بر برخی از تزهای اصلی کانت فراهم می‌آورند، بلکه دیدگاه او (در سال ۱۷۸۳) را درباره‌ی دو موضوع نشان می‌دهند که منتقدانش همواره بر سر آن‌ها به بحث پرداخته‌اند و باید اعتراف کرد که خود کانت نیز هرگز درباره‌شان کاملاً صریح و روشن نبود: یکی تمایز میان «پدیدارها» و «اشیاء فی‌نفسه» [= "تمایز استعلایی"]، و دیگری تمایز میان ابژه‌های محسوس و فراحسی. کانت در صحبت از تمایز نخست، به گاروه می‌گوید که این در واقع تفاوتی است میان دو مفهوم یا دو شیوه‌ی سخن گفتن درباره‌ی تمامِ ابژه‌های داده‌شده. با این نگاه، این تمایز کانت را به نظریه‌ی «دو جهانی» که در رساله‌ی استادی [Dissertation] مطرح شده بود، متعهد نمی‌سازد. یک شیءِ واحد و یکسان می‌تواند از منظر «پدیداری» نگریسته شود، یا فارغ از پدیدار شدنش درنظر گرفته شود، یعنی آن‌گونه که ممکن است فی‌نفسه باشد. با این حال، کانت در نامه به مندلسون از وجود دو نوعِ اساساً متفاوت از موجودات سخن می‌گوید [= نظریه‌ی دو جهانی]. او می‌گوید هدفِ «نقد» انکار وجود ابژه‌هایی (Gegenstände) نیست که متعلقِ تجربه‌ی ممکن نیستند؛ بلکه در واقع، وجودِ چنین موجوداتی توسط آن ایجاب می‌شود! بنابراین، چنین به نظر می‌رسد که ادعای وجود ابژه‌های فراحسی (übersinnliche Gegenstände) باید از تمایز میان «پدیدار» و «شیء فی‌نفسه» تفکیک شود؛ زیرا همان‌طور که کانت تنها یک هفته پیش‌تر اشاره کرده بود، در تمایز نهادن میان پدیدارها و اشیاء آن‌گونه که در خود هستند، عبارت «شیء فی‌نفسه» به شیئی غیر از شیئی که در تجربه با آن مواجه می‌شویم اشاره ندارد، بلکه به همان شیء واحد ارجاع می‌دهد، آن‌گاه که فارغ از نسبتش با سوژه‌ی شناسا در نظر گرفته شود. در دهه‌های پس از آن، مسئله‌ی جایگاهِ «شیء فی‌نفسه»ی کانتی به یکی از اهداف اصلیِ منتقدانِ کانت بدل گردید. مباحثات بر محورِ این پرسش متمرکز بود که آیا نظریه‌ی تجربه‌ی کانت، متضمنِ این ادعاست که اشیاء فی‌نفسه‌ی شناخت‌ناپذیر، علتِ تأثراتِ حسی ما هستند یا خیر. شاگرد کانت، ی. اس. بِک، کوشید تا با این تفسیر که «شیء فی‌نفسه» صرفاً شیوه‌ی دیگری از سخن گفتن درباره‌ی همان شیءِ پدیدارشونده است، کانت را از تناقض برهاند؛ و اینکه همین شیء، و نه موجودِ فراحسیِ اسرارآمیزی دیگر، بر حواسِ ما تأثیر می‌گذارد. پاسخ‌های کانت به نامه‌های بک صراحتاً این تفسیر را تأیید نمی‌کنند -کانت در آن زمان سالخورده بود و چنان‌که به پیروانش گفت، دیگر توانِ مباحثاتِ بیش‌ازحد ظریف و پیچیده را نداشت- اما نامه‌ی او به گاروه را می‌توان به‌عنوان یکی از شواهدِ مؤیدِ تفسیر بک در نظر گرفت.

The Cambridge Edition of the Works of Immanuel Kant: Correspondence, introduction نیز بنگرید به: کانت، «دفاع از شیء فی‌نفسه» و سه خط تفسیری سوءبرداشت نوکانتی‌های مکتب ماربورگ هنری آلیسون و ایدئالیسم استعلایی تفسیر «روش‌شناختی» از تمایز استعلایی و قلب ایدئالیسم استعلایی as Ding an sich selbst betrachtet تفسیر «انقلابی» و «سنتی» از تمایز استعلایی تفسیر «روش‌شناختی»؛ یک همان‌گویی؟ تفسیر سومی از تمایز استعلایی پاسخ هنری آلیسون به نقدهای کارل آمریکس نسبت «ابژه‌ی استعلایی» و «شیء فی‌نفسه» تفسیر روش‌شناختی و انحلال نقدهای یاکوبی #فلسفیات #کانت @m_stigmata