⏺علامت Dodd
⬅️پسر ۷ سالهای با شکایت
خر و پف شبانه، تنفس دهانی و گرفتگی پیشرونده بینی به درمانگاه کودکان مراجعه کرد. به گفته والدین، این علائم از حدود دو سال قبل آغاز شده بود و طی این مدت، با وجود دریافت درمانهای مختلف، بهبود قابل توجهی حاصل نشده بود. در نهایت، پس از حدود دو سال بیمار برای ارزیابی بیشتر به اینجانب ارجاع شد.
در شرح حال، سابقه خونریزی بینی، ترشحات بدبو، درد صورت، تب، کاهش وزن، ورود جسم خارجی به بینی یا تروما وجود نداشت. همچنین سابقه آسم، رینیت آلرژیک، بیماریهای مزمن یا جراحی قبلی گوش، حلق و بینی نیز گزارش نشد.
در معاینه عمومی، وضعیت همودینامیک بیمار پایدار و رشد جسمی متناسب با سن بود. کودک تنفس دهانی داشت و گفتار وی حالت هیپونازال (Hyponasal speech) داشت. در معاینه اوروفارنکس، تودهای صاف، پولیپوئید و متحرک در پشت زبان کوچک مشاهده شد که از نازوفارنکس به داخل اوروفارنکس امتداد یافته بود. سطح ضایعه سالم و بدون شواهد اولسراسیون یا خونریزی بود. با جابهجایی ملایم توسط آبسلانگ، توده آزادانه حرکت کرده و مجدداً به سمت نازوفارنکس بازمیگشت که با
مثبت بودن علامت Dodd (Dodd’s sign) مطابقت داشت. این یافته نشان میدهد که ضایعه بهصورت آزاد از حفره بینی وارد نازوفارنکس شده و منشأ آن از دیوارههای نازوفارنکس نیست.
بهدنبال این یافته، رادیوگرافی لترال نازوفارنکس انجام شد که وجود توده بافت نرم در نازوفارنکس همراه با تنگی قابل توجه راه هوایی خلف بینی را نشان داد. با توجه به احتمال ضایعه منشأ گرفته از حفره بینی یا سینوسهای پارانازال، بیمار جهت انجام آندوسکوپی بینی و سیتیاسکن سینوسهای پارانازال به متخصص گوش، حلق و بینی ارجاع شد.
سیتیاسکن وجود یک توده با دانسیته بافت نرم را نشان داد که سینوس ماگزیلاری را پر کرده و از طریق استیوم سینوس وارد حفره بینی شده و تا کوآن و نازوفارنکس امتداد یافته بود، بدون آنکه شواهدی از تخریب یا اتساع استخوانی مشاهده شود. این یافتهها با تشخیص
پولیپ آنتروکوانال (Antrochoanal Polyp) مطابقت داشت.
⬅️
رویکرد بالینی
خر و پف و انسداد مزمن بینی از شایعترین علل مراجعه کودکان به متخصصان اطفال و گوش، حلق و بینی هستند. اگرچه هیپرتروفی آدنوئیدها شایعترین علت این علائم محسوب میشود، اما تداوم علائم، عدم پاسخ به درمانهای معمول یا مشاهده توده در نازوفارنکس باید احتمال سایر علل انسداد راه هوایی فوقانی از جمله
پولیپ آنتروکوانال را مطرح کند.
پولیپ آنتروکوانال یک ضایعه خوشخیم است که از مخاط سینوس ماگزیلاری منشأ گرفته و از طریق استیوم سینوس وارد حفره بینی شده و تا کوآن و نازوفارنکس امتداد مییابد. این ضایعه بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشود و معمولاً به صورت یکطرفه بروز میکند.
در بیمار حاضر، مشاهده تودهای پولیپوئید در پشت زبان کوچک، تشخیص هیپرتروفی ساده آدنوئید را با تردید مواجه کرد. وجود
علامت Dodd یکی از یافتههای بالینی ارزشمند در این بیمار بود. مثبت بودن این علامت نشان میدهد که توده بهصورت آزاد از حفره بینی وارد نازوفارنکس شده است و برخلاف ضایعات اولیه نازوفارنکس، به دیوارههای این ناحیه اتصال ندارد. بنابراین، این علامت میتواند در افتراق پولیپ آنتروکوانال از هیپرتروفی آدنوئید، لنفوم، بدخیمیهای نازوفارنکس، مننگوانسفالوسل، آنژیوفیبروم نوجوانان و سایر تودههای نازوفارنکس بسیار کمککننده باشد.
پس از شک بالینی،
آندوسکوپی بینی و سیتیاسکن سینوسهای پارانازال مهمترین اقدامات تشخیصی محسوب میشوند. در CT، پولیپ آنتروکوانال به صورت تودهای با دانسیته بافت نرم دیده میشود که سینوس ماگزیلاری را اشغال کرده، از طریق استیوم طبیعی یا فرعی وارد مئاتوس میانی شده و تا کوآن و نازوفارنکس امتداد مییابد، بدون آنکه موجب تخریب استخوانی شود. این ویژگیها در افتراق آن از تومورهای بدخیم اهمیت زیادی دارند.
خارج کردن کامل قسمت داخل سینوس پولیپ اهمیت زیادی دارد، زیرا باقی ماندن محل اتصال پولیپ با افزایش احتمال عود همراه است. امروزه FESS به دلیل دید مناسب، تهاجم کمتر، میزان پایین عوارض و کاهش احتمال عود، درمان انتخابی پولیپ آنتروکوانال محسوب میشود.
پیام آموزشی: در هر کودک مبتلا به
خر و پف مزمن، تنفس دهانی و انسداد طولانیمدت بینی که در معاینه اوروفارنکس تودهای در پشت زبان کوچک یا نازوفارنکس مشاهده شود، نباید صرفاً هیپرتروفی آدنوئید مدنظر قرار گیرد.
مثبت بودن علامت Dodd یک یافته بالینی ساده اما ارزشمند است که منشأ بینی ضایعه را مطرح کرده و احتمال پولیپ آنتروکوانال را افزایش میدهد. توجه به این علامت میتواند موجب تشخیص زودهنگام، درخواست بهموقع آندوسکوپی بینی و CT سینوسها و در نهایت درمان مناسب با جراحی آندوسکوپیک شود.
✍️ خانم دکتر رزا مصطفایی (متخصص کودکان)
🚩🚩@TebeAtfal