Вже доступно! Дослідження Telegram за 2025 — головні інсайти року 
باوکی عبدالله
Відкрити в Telegram
کەناڵێک بۆ ناساندنی سێ بنچینە سەرەکیەکەی ئیسلام: ① ناساندنی پەروەردگار و پەرستراوی تەنها بەحەق. ② ناساندنی محمد پێغەمبەر [ﷺ] بەتایبەت بۆ مەبەستە گەورەکەی پێی هاتووە کە [ تەوحیدە ]. ③ ناساندنی ئیسلامی ڕاستەقینە کە تاکە بەرنامە و پەیڕەوی موسوڵمان بێت.
Показати більше4 005
Підписники
-424 години
-107 днів
-3530 день
Триває завантаження даних...
Схожі канали
Хмара тегів
Немає даних
Виникли проблеми? Будь ласка, оновіть сторінку або зверніться до нашого support-менеджера.
Вхідні та вихідні згадування
---
---
---
---
---
---
Залучення підписників
червень '26
червень '26
+61
в 4 каналах
травень '26
+70
в 7 каналах
Get PRO
квітень '26
+69
в 8 каналах
Get PRO
березень '26
+90
в 12 каналах
Get PRO
лютий '26
+122
в 10 каналах
Get PRO
січень '26
+67
в 5 каналах
Get PRO
грудень '25
+92
в 3 каналах
Get PRO
листопад '25
+101
в 30 каналах
Get PRO
жовтень '25
+169
в 37 каналах
Get PRO
вересень '25
+174
в 33 каналах
Get PRO
серпень '25
+159
в 29 каналах
Get PRO
липень '25
+194
в 38 каналах
Get PRO
червень '25
+78
в 33 каналах
Get PRO
травень '25
+116
в 32 каналах
Get PRO
квітень '25
+145
в 31 каналах
Get PRO
березень '25
+212
в 38 каналах
Get PRO
лютий '25
+225
в 30 каналах
Get PRO
січень '25
+121
в 13 каналах
Get PRO
грудень '24
+155
в 14 каналах
Get PRO
листопад '24
+252
в 14 каналах
Get PRO
жовтень '24
+196
в 8 каналах
Get PRO
вересень '24
+140
в 6 каналах
Get PRO
серпень '24
+117
в 12 каналах
Get PRO
липень '24
+129
в 11 каналах
Get PRO
червень '24
+109
в 10 каналах
Get PRO
травень '24
+135
в 18 каналах
Get PRO
квітень '24
+128
в 6 каналах
Get PRO
березень '24
+211
в 15 каналах
Get PRO
лютий '24
+163
в 11 каналах
Get PRO
січень '24
+126
в 21 каналах
Get PRO
грудень '23
+113
в 27 каналах
Get PRO
листопад '23
+100
в 23 каналах
Get PRO
жовтень '23
+93
в 25 каналах
Get PRO
вересень '23
+106
в 0 каналах
Get PRO
серпень '23
+117
в 0 каналах
Get PRO
липень '23
+168
в 0 каналах
Get PRO
червень '23
+138
в 0 каналах
Get PRO
травень '23
+167
в 0 каналах
Get PRO
квітень '23
+145
в 0 каналах
Get PRO
березень '23
+195
в 0 каналах
Get PRO
лютий '23
+165
в 0 каналах
Get PRO
січень '23
+191
в 0 каналах
Get PRO
грудень '22
+173
в 0 каналах
Get PRO
листопад '22
+133
в 0 каналах
Get PRO
жовтень '22
+141
в 0 каналах
Get PRO
вересень '22
+232
в 0 каналах
Get PRO
серпень '22
+183
в 0 каналах
Get PRO
липень '22
+196
в 0 каналах
Get PRO
червень '22
+156
в 0 каналах
Get PRO
травень '22
+176
в 0 каналах
Get PRO
квітень '22
+238
в 0 каналах
Get PRO
березень '22
+135
в 0 каналах
Get PRO
лютий '22
+93
в 0 каналах
Get PRO
січень '22
+232
в 0 каналах
Get PRO
грудень '21
+200
в 0 каналах
Get PRO
листопад '21
+133
в 0 каналах
Get PRO
жовтень '21
+214
в 0 каналах
Get PRO
вересень '21
+167
в 0 каналах
Get PRO
серпень '21
+190
в 0 каналах
Get PRO
липень '21
+126
в 0 каналах
Get PRO
червень '21
+249
в 0 каналах
Get PRO
травень '21
+241
в 0 каналах
Get PRO
квітень '21
+611
в 0 каналах
Get PRO
березень '21
+235
в 0 каналах
Get PRO
лютий '21
+205
в 0 каналах
Get PRO
січень '21
+276
в 0 каналах
Get PRO
грудень '20
+2 548
в 0 каналах
| Дата | Залучення підписників | Згадування | Канали | |
| 30 червня | 0 | |||
| 29 червня | +5 | |||
| 28 червня | +1 | |||
| 27 червня | 0 | |||
| 26 червня | +3 | |||
| 25 червня | +3 | |||
| 24 червня | +1 | |||
| 23 червня | +2 | |||
| 22 червня | +1 | |||
| 21 червня | +4 | |||
| 20 червня | 0 | |||
| 19 червня | +1 | |||
| 18 червня | +2 | |||
| 17 червня | 0 | |||
| 16 червня | +3 | |||
| 15 червня | +1 | |||
| 14 червня | +1 | |||
| 13 червня | 0 | |||
| 12 червня | +4 | |||
| 11 червня | +6 | |||
| 10 червня | +1 | |||
| 09 червня | +1 | |||
| 08 червня | +4 | |||
| 07 червня | +1 | |||
| 06 червня | +2 | |||
| 05 червня | +7 | |||
| 04 червня | +3 | |||
| 03 червня | +2 | |||
| 02 червня | +2 | |||
| 01 червня | 0 |
Дописи каналу
دۆستی ڕاستەقینە!
لە لای عەبدوڵڵای کوڕی موبارەک ڕەحمەتی خوای لێبێت دۆستایەتی ڕاستەقینە لەچیدایە؟
دەفەرمووێت:
«المُؤْمِنُ يَطْلُبُ مَعَاذِيرَ إِخْوَانِهِ، وَالمُنَافِقُ يَطْلُبُ عَثَرَاتِهِمْ.» واتا: کەسی ئیماندار هەمیشە بەدوای عوزر و بیانووی خێردا دەگەڕێت بۆ کەمکوڕی برا و دۆستەکانی، بەڵام کەسی دووڕوو بەدوای خلیسکانی و هەڵەکانیاندا دەگەڕێت.
| 2 | چاک بزانە، سەرکردایەتی پلە و پۆست نییە، بەڵکو کاریگەرییە. | 390 |
| 3 | ئەم دوو ئایەتە پیرۆزەی سورەتی (الإسراء) هەن کە بە یەکێک لە توندترین و بەهێزترین هۆشدارییەکانی قورئانی پیرۆز دادەنرێن بۆ زانایان و خاوەن کاریگەرییەکان، سەبارەت بە مەترسی نزیکبوونەوە یاخود بێدەنگبوون لە ئاست ستەمکاران و ڕژێمە گەندەڵەکان.
کە خوای گەورە دەفەرمووێت:
( وَلَوۡلَآ أَن ثَبَّتۡنَٰكَ لَقَدۡ كِدتَّ تَرۡكَنُ إِلَيۡهِمۡ شَيۡـٔٗا قَلِيلًا . إِذٗا لَّأَذَقۡنَٰكَ ضِعۡفَ ٱلۡحَيَوٰةِ وَضِعۡفَ ٱلۡمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيۡنَا نَصِيرٗا) الإسْرَاء : ٧٥-٧٤.
واتە:
ئەی پێغەمبەر، خۆ ئەگەر ئێمه تۆمان پایەدارو دامەزراو نەکردایە، ئەوه بەڕاستی نزیك بوویت (بەمەزەندەی خۆت، بۆ بەرژەوەندیی بانگەوازەکەت) کەمێك به لایاندا مەیل بکەیت و بەدڵی ئەوان بکەیت!!
ئەو کاته ئیتر دوو بەرامبەری موشریکان له دنیادا و به دوو بەرامبەری ئەوان له دوای مردن سزاو ئازارمان پێ دەچەشتیت، پاشان کەسیشت دەست نەدەکەوت فریات بکەوێت و لەدەستی ئێمه ڕزگارت بکات.
١. مەترسی مەیلکردن بەرەو باتڵ (تەنانەت ئەگەر کەمێکیش بێت)
خوای گەورە فەرموویەتی: ﴿تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا﴾ (کەمێک لایان لێ بکەیتەوە). ئەمەش دەری دەخات کە تەنانەت کەمترین مەیل و سازش، یان ماستاوکردن بۆ ئەهل و لایەنی باتڵ، مەترسییەکی یەکجار گەورەیە.
٢. زانایان بەرپرسیارێتییان لە هەموو کەس قورسترە:
کاتێک ئەم سەرکۆنە و هۆشدارییە ئاڕاستەی پێغەمبەر ﷺ کرابێت ( کە پارێزراوە بە
وەحی و مەعصومە) ئەی دەبێت حاڵی زانایان و بانگخوازانی دیکە چۆن بێت؟! لەبەر ئەوە لادانی زانا زۆر مەترسیدارترە لە لادانی خەڵکی ئاسایی.
٣. پێویستیی سەربەخۆیی زانا لەژێر فشاری دەسەڵاتدا:
ئایەتەکە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە هەڵگری پەیامی حەق بۆی نییە ڕاستی بگۆڕێت، یان سووکی بکات تەنها بۆ ڕازیبوونی خاوەن هەژموون و دەسەڵاتدارەکان.
٤. هۆشداری دان لە جوانکردنی ستەم و باتڵ:
یەکێک لە مەترسیدارترین جۆرەکانی مەیلکردن بۆ لای ستەمکاران بریتییە لە: پاساودانەوە بۆ ستەمی حاکمەکان، یان پاکانەکردن بۆ ئەو ڕژێمانەی کە دژی شەریعەتی خوان، یان بێدەنگکردنی خەڵکی لە ئاست خراپەکاری.
٥. جێگیربوون لەسەر حەق بەخشیشێکی خوداییە:
خوای گەورە فەرموویەتی: ﴿وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ﴾ (ئەگەر ئێمە جێگیرمان نەکردبایت)، ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بەردەوامبوون و جێگیربوون لەسەر حەق، سەرکەوتنێکی خوداییە و پێویستی بە دوعا و هەمیشە داواکردنی یارمەتی هەیە لە خوای گەورە.
٦. گەورەیی سزای خاوەن زانستەکان ئەگەر لایاندا:
خوای گەورە دەفەرموێت: ﴿لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ﴾ (ئەو کاته ئیتر دوو بەرامبەری له دنیاداو به دوو بەرامبەری ئەوان له دوای مردن سزاو ئازارمان پێ دەچەشتیت)، واتە سزا گەورە دەبێت بەپێی گەورەیی پلەوپایەی زانست و کاریگەریی کەسەکە لەناو کۆمەڵگادا.
٧. هیچ کەسێک پارێزراو نییە لە لێپرسینەوە:
پلەی زانستی یان پێگەی کۆمەڵایەتی نابێتە ڕێگر لە سزای خوای گەورە، ئەگەر بێتو ئەو پێگەیە بەکاربهێنرێت بۆ سەرخستنی باتڵ یان شاردنەوەی حەق.
٨. زانا خوداناس و ڕاستگۆکان لەگەڵ حەقدا:
دەوەستن نەک لەگەڵ کەسەکاندا
پێوەر لای ئەوان تەنها حەق و شەریعەتە، نەک دەسەڵات، بەرژەوەندی، یان سەرپەرشتی و لایەنگری سیاسی.
٩. گەورەترین ئەرکی زانایان ڕوونکردنەوەی حەقە بۆ ئوممەت:
بێدەنگبوون لە ئاست لادانە گەورەکان یان پاساودانەوە بۆیان، بەپێی بارودۆخ، توانای کەسەکە و زانستەکەی، دەچێتە خانەی ئەو مەیلکردن و ڕازیکردنەی کە قەدەغەکراوە.
١٠. ڕزگاربوون لە ڕاستگۆیی و جێگیربووندایە:
ئەم دوو ئایەتە جەخت دەکەنەوە کە زانا و بانگخواز هیچ شتێک نایانپارێزێت تەنها دەستگرتن بە (وەحی) نەبێت، و دەستبەرداربوونی پلە بە پلە لە بنەماکان، زۆربەی کات بە شتێکی کەم دەست پێ دەکات و پاشان پەرە دەسێنێت. | 431 |
| 4 | # ووتــــار _ تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی پێنجەمـ : خۆشویستنی هەژاری موسڵمانان
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/3DL5Wc4PeE4 | 431 |
| 5 | له ڕێگای کۆچ و سهیر (هەنگاو نان) بهرهو لای خودا، پێویستە مرۆڤ تێبکۆشێت و داوای یارمەتی لە خودا بکات، و دژایەتی و سەرپێچی ئەو نەفسە بکات کە مەیلی بەرەو تەمبەڵی و حەسانەوە هەیە.
ثابت البناني دەفەرموێت:
«بیست ساڵ ڕەنج و مەشەقەتم چەشت لەسەر شەونوێژ، و بیست ساڵی تریش چێژ و لەزەتم لێ بینی.» لطائف المعارف: ٣٤.
عومەری کوڕی عەبدولعەزیز دەفەرموێت:
«چاکترین عیبادەت، ئەوانەن کە نەفسیان بە زۆر و بە ناچاری بەسەردا دەسەپێنرێت.» محاسبة النفس: ١٢٣.
ووتم: مرۆڤێک کە دەیەوێ بەر زاتی خوا بڕوات سبحانە وتعالی پێوتستە ئەم دوو قۆناعە عبودیەتە بڕوات:
١- قۆناغی سەرەتایی (هەوڵدان و بەردەوامبوون): لە سەرەتای هەر کارێکی چاکەدا وەکو شەونوێژ یان هەر عیبادەتێک نەفسی مرۆڤ قورسی دەکات و تەمبەڵی دەنوێنێت.
لێرەدا پێویستە مرۆڤ بە زۆر و بە کۆشش (موجاهەدە) نەفسی خۆی ڕابێنێت.
٢- قۆناغی دووەم (چێژبینین): دوای ئەوەی مرۆڤ لەسەر چاکە بەردەوام دەبێت و ئارام دەگرێت، خودای گەورە لەبرامڤەردا چێژی پێ دەدات، بە شێوەیەک کە دواتر دەبێتە سەرچاوەی ئارامی و چێژی ڕۆحی بۆی. | 408 |
| 6 | بێگومان گەر غافڵ لە خوای پەروەردگار
زۆر بەجوانی و باشی گوێڕایەڵی نەفس و شەیتان ئەبی
شێخولئیسلام ئیبن تەیمییە (ڕەحمەتی خوای لێبێت فەرموویەتی: بێگومان ئەگەر مرۆڤ لە خوا نەترسێت، شوێنی ئارەزووەکانی دەکەوێت؛ بەتایبەتیش ئەگەر بەدوای شتێکدا بگەڕێت کە دەستی نەکەوتووە.
چونکە دەروونی بەردەوام بەدوای شتێکدا دەگەڕێت کە پێی بحەسێتەوە و خەم و پەژارەی پێ لە خۆی دوور بخاتەوە، لە کاتێکدا لە دڵیدا یاد و پەرستنی خوای نییە تا پێی ئارام بێتەوە و بحەسێتەوە؛ بۆیە پەنا دەباتە بەر حەرامکراوەکان بۆ حەسانەوە، وەک: ئەنجامدانی داوێنپیسی، خواردنەوەی حەرامکراوەکان، قسەی درۆ و بوختان، سەرقاڵبوون بە قسەوباسی بێسوود، گاڵتەوگەپ و یاری بێهوودە، تێکەڵاوبوون لەگەڵ هاوڕێی خراپ و هاوشێوەکانیان.
دڵیش هەرگیز بێ نیاز و ئاسوودە نابێت مەگەر بە پەرستنی خوای گەورە نەبێت.[مجموع الفتاوى (١/ ٥٥)]
ووتم: ئیمامی ئیبن تەیمییە باسی ئەوە دەکات کە دڵی مرۆڤ سروشتی وایە ناتوانێت بەتاڵ بێت؛ ئەگەر بە یادی خوا و عیبادەت پڕ نەکرێتەوە، لە کاتی خەم و بێتاقەتیدا بەرەو حەرامکراوەکان و کات بەفیڕۆدان دەچێت بۆ ئەوەی خەمەکانی لەبیربچێتەوە.
تەنها چارەسەری ڕاستەقینەش بۆ ئارامیی دڵ، گەڕانەوەیە بۆ لای خوای گەورە. | 438 |
| 7 |  بینینی مانگی چواردە دوو شتی گرنگمان بیر دێنێتەوە:
١- دیمەنی بینینی خوای گەورە لەلایەن بڕوادارانەوە لە ڕۆژی دواییدا:
لە سەحیحی بوخاریدا لە جابرەوە هاتووە کە دەڵێت: پێغەمبەری خوا ﷺ لە شەوی مانگی چواردەدا هاتە دەرەوە بۆ لامان و فەرمووی: بێگومان ئێوە لە ڕۆژی دواییدا پەروەردگارتان دەبینن وەک چۆن ئەم مانگە دەبینن، و لە بینینیدا تووشی هیچ ناڕەحەتی و تەنگەتاوییەک نابن لە بینینیدا.
٢- پێشەوا و گەورەمان محمد ﷺ:
لە سەحیحی بوخاریدا هاتووە، پرسیار لە (بەرائی کوڕی عازب) کرا: ئایا دەموچاوی پێغەمبەری خوا ﷺ وەک شمشێر درەوشاوە و تیژ بوو؟ وتی:نەخێر، بەڵکو وەک مانگ وابوو لە جوانی و ڕووناکیدا. | 470 |
| 8 | چۆن نەتەوە مەزنەکان لە ناوەوە دەڕووخێن؟
کاتێک مەنهەجەکەی سیس دەبێت و دەپووکێتەوە، ئیمپراتۆریەتەکان لە بێدەنگیدا دەڕووخێن.
چی وادەکات نەتەوەیەک گەشە بکات؟
و چی وادەکات لەناکاو، سەرەڕای هێزە دیار و ئاشکراکەی، بخلیسکێتە ناو قووڵایی سەرەوخواربوونەوە؟
ئێمە یەکەم نەتەوە نین ئەم پرسیارە بکەین، بەڵام مێژوو هەمیشە وەڵام دەداتەوە: هەر شارستانییەتێک بڕووخێت سەرەتا لە ناوەوەی خۆیەوە دەڕووخێت.
١. هەموو شارستانییەتەکان لە عقیدەوە دەست پێدەکەن، نەک لە دەسەڵاتەوە:
شارستانییەتەکان لەسەر دیوارەکان بونیاد نانرێن، و لەسەر خەزێنەکانیش دانامەزرێن، بەڵکو ئەوکاتە لەدایک دەبن کە مانایەکی مەزن، بیرۆکەیەکی سەرەکی، و پەیامێک لەناو نەتەوەکەدا سەر هەڵدەدات کە نەوەکان باوەڕیان پێیەتی.
بۆ نموونە، ئیسلام بە سوپا دەستی پێنەکرد، بەڵکو بە وشەیەک دەستی پێکرد، وشەیەک کە مرۆڤی نیمچەدوورگەی عەرەبی لە نەفامێتییەوە (جاهیلییەت) هێنایە دەرەوە بۆ پانتایی جیهان.
پاشان نەوەی یەکەم خستیانە سەر شانی خۆیان و شارستانییەتێکیان پێ بونیاد نا کە لە کیشوەرێکەوە بۆ کیشوەرێکی تر درێژ بووەوە.
عقیدە ڕۆحی شارستانییەتە، کاتێک زیندوو بێت، عەقڵەکان دەجووڵێنێت، دەروونەکان دادەگیرسێنێت، و زەوی بونیاد دەنێت.
٢. کاتێک بیرۆکەکە دەپووکێتەوە چی ڕوودەدات؟
شارستانییەتەکان بە کوشتن نامرن، بەڵکو بە خۆکوشتن دەمرن.
کاتێک عقیدە لاواز دەبێت، و نەتەوەکە لاواز دەبێت تەنها لە سیستمێکی کارگێڕیدا کورت دەبێتەوە و، دەوڵەت دەگۆڕێت بۆ ئامرازێک کە نازانێت بۆچی دەجووڵێت.
دەسەڵاتەکە دەمێنێتەوە بەڵام پەیامەکە و پڕۆژەکەی ون دەبێت، سیستمەکە کار دەکات بەڵام ئاراستەکەی تێکدەچێت، ئەمەش لە داگیرکاریی دەرەکی مەترسیدارترە.
٣. مێژوو پڕە لە نموونە، لە ئەندەلوسەوە تا عوسمانییەکان:
ئەندەلوس: لە کۆتاییەکانی سەردەمەکەیدا، خاوەنی کۆشک و سەروەت و سامان و کتێب بوو، بەڵام عەقیدەکەی خۆی وون کرد، بۆیە تەسلیمی شەڕی میرەکان بوو تاوەکو بەپارچە پارچەیی ڕووخا.
عوسمانییەکان: کاتێک سنوورەکانیان فراوان بوو، و وایانزانی دەوڵەت تەنها بە سوپا بەهێز دەبێت، پڕۆژە عەقیدەییەکەی خۆیان جێهێشت، تا گۆڕا بۆ کارگێڕییەکی سست و شلۆق کە پاسەوانیی شوێنەوارە دێرینەکانی دەکرد، نەک شکۆمەندیی تر بخولقێنێت. | 519 |
| 9 | #ووتــــار _تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی چوارەیەمـ: وازهێنان لە دونیا و کارکردن بۆ قیامەت
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/VbLPu2rHZgQ | 501 |
| 10 | چۆن ڕزگاربین لە خەڵکی و بە گەورە دانانی خەڵکی؟!
ئیمامی ابن القیم وەڵامی ئەمەمان دەداتەوە و دەفەرمووێ:یەک ڕوو (یەک لایەن) بێ نیازت دەکات لە هەموو ڕووەکانی تر.
هەندێک لە سەلەفی ساڵح فەرموویانە: «ڕازیکردنی یەک ڕوو (کە مەبەست لێی خوای پەروەردگارە) زۆر ئاسانترە لەسەرت وەک لە ڕازیکردنی چەندین ڕووی جیاواز، چونکە ئەگەر تۆ ئەو یەک ڕووەت ڕازی کرد، ئەوا لە هەموو ڕووەکانی تر بێنیازت دەکات و بەستە.»
ئیمامی شافیعی ڕەحمەتی خوای لێ بێت فەرموویەتی: «ڕەزامەندیی خەڵکی ئامانجێکە کە قەت بەدەست نایەت، کەواتە دەست بگرە بەوەی کە چاکسازیی نەفسی خۆتی تێدایە و پێوەی پابەند بە.»
ئاشکراشە کە چاکبوونی نەفس بەدی نایەت مەگەر بە پێشخستنی ڕەزامەندیی پەروەردگار و بەدیهێنەرەکەی بەسەر هەر کەس و شتێکی تردا. مَدارج السَّالكِين (19/3).
ووتم:
کاتێک دەڵێن ڕازیکردنی یەک ڕوو ئاسانترە، واتە با تەنها خەمت ڕەزامەندی خوای گەورە بێت، ئەگەر دڵسۆز بیت بۆ خوا، ئەو خۆی لە خەمی خەڵکی ڕزگارت دەکات، بە پێچەوانەی ئەو کەسەی دەیەوێت خەڵکی ڕازی بکات؛ ئەو هەمیشە ماندووە و ناگاتە ئامانج، چونکە ئارەزوو و حەزەکانی خەڵک جیاوازن و بەیەک ناگەن. | 536 |
| 11 | بۆچی ناتوانم شەونوێژ و خەتمی قورئان ئەنجام بدەم؟!
پێش ئەوەی تەنها خەمت شەونوێژ و زۆریی خەتمکردن و قورئان خوێندن بێت، سەیرێکی دڵی خۆت بکە، وە بخوێنەرەوە دەربارەی تاوان و نەخۆشییەکانی دڵ…
کە هەندێکیان بریتین لە:
(ڕیابازی، حەسادەت، سەرسامبوون بەخۆت، لووتبەرزی، کینە، ڕقەبەرایەتی، توڕەبوون بۆ غەیری خوای گەورە، ڕەزیلی، ڕەتکردنەوەی حەق بەهۆی لووتبەرزییەوە، تەماعکاری، ترسان لە هەژاری، ناڕازیبوون بە قەدەری خودا، لەخۆگۆڕان بەهۆی نیعمەتەوە، گەورەکردنی دەوڵەمەندەکان لەبەر سەروەتەکەیان، گاڵتەکردن بە هەژاران لەبەر هەژارییان، فەخرکردن بەخۆوە، فیز و دەعیە، پێشبڕکێکردن لەسەر دونیا، خۆهەڵکێشان، خۆڕازاندنەوە بۆ دروستکراوەکان، ماستاوچێتی و سازشکردن لەسەر حەق، حەزکردن بە وەسفکردن، سەرقاڵبوون بە عەیبەی خەڵکییەوە لەجیاتی عەیبەی خۆت، لەبیرکردنی نیعمەتەکان، هەروەها خۆشویستن و ئارەزووکردن و ترسان لە غەیری خوای گەورە).
[الدر الثمين (575)]
وە بیر لە حاڵی خۆت بکەرەوە، بزانە چەندەها نەخۆشی لە دڵتدا هەیە کەچی تۆ لێی بێئاگا و غافڵیت، لەوانەیە وا بزانیت تەزکیەی نەفست کردووە کەچی لە ڕاستیدا نەخۆشیت!!
وە وا گومان مەبە کە مەسەلەکە تەنها بە زۆریی کردەوە و کۆششێکی گەورەوە بێت، لەگەڵ پشتگوێخستنی دڵ و نەدانی پشکی خۆی لە پاکبوونەوە و چاکسازی!!
دڵ و تەزکیەی نەفس شایستەی پێدانی گرنگیی زیاترە، نە ستەم لەو بکە و نە ستەم لە خۆشت بکە.
ئیبن ڕەجەبی حەنبەلی دەفەرموێت:
(سەرقاڵبوون بە پاککردنەوەی دڵەکان باشترە لە زۆرکردنی ڕۆژوو و نوێژ لەگەڵ بوونی فێڵ و فەسادیی ناو دڵەکان).
لطائف المعارف (446).
هەروەها ڕەحمەتی خوای لێبێت دەفەرموێت: (زۆربەی پەرستشە سوننەتەکانی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم و هاوەڵە تایبەتەکانی بە زۆریی ڕۆژوو و نوێژ نەبووە، بەڵکو بە چاکەکاریی دڵەکان و پاکی و سەلامەتییان و بەهێزیی پەیوەستبوونیان بە خوای گەورەوە بووە، ئەوەش لە ترسی ئەو و خۆشویستن و بەگەورەزانین و شکۆدارکردنی، وە ئارەزووکردنی ئەوەی لای خوایە، و دوورکەوتنەوە لەو شتانەی کە لەناو دەچن).
لطائف المعارف (254) | 541 |
| 12 | ٧. کاریگەریی سەرکردەی ڕاستەقینە لە کاتی قەیراندا:
لەکاتێکدا قەومەکەی لەوپەڕی شڵەژان و ترسدا بوون، مووسا وەک سەرکردەیەکی جێگیر و خاوەن ئیمان دەرکەوت.
ئەو نەیهێشت ورەی قەومەکەی بڕوخێت و ترسیان لێ بنیشێت، بەڵکو دەستبەجێ دڵنیایی و ئارامیی پێبەخشین.
٨. سەرەنجامی ڕاستەقینەی ڕێگای حەق :
ئەو ساحیرانەی کە فیرعەون بۆ بەرژەوەندی خۆی کۆی کردبوونەوە، کاتێک حەقیان بینی، ئامادە نەبوون سازشی لەسەر بکەن.
فیرعەون هەڕەشەی لەخاچدانی لێ کردن، بەڵام ئەوان ووتیان: هیچ نییە، ئێمە بۆ لای پەروەردگارمان دەگەڕێینەوە.
لە ماوەی چەند خولەکێکدا لە کافر و ساحیرەوە بوون بە بڕواداری وا کە مێژوو شانازییان پێوە دەکات.
٩. گۆڕانکاری لە دەسەڵات ویستی خوایە:
ئەم ڕۆژە سەلماندی کە زاڵبوونی ستەمکاران هەمیشەیی نییە. نەوەی ئیسرائیل ساڵانێکی درێژ کۆیلە و چەوساوەی دەستی فیرعەون بوون، بەڵام لە یەک چرکەدا هاوکێشەکە پێچەوانە بووەوە؛ زەوی و دەسەڵاتی فیرعەونیان بە میرات بۆ مایەوە. | 492 |
| 13 | زاڵبوونی پێغەمبەر مووسا علیە السلام بەسەر فیرعەوندا لە ڕۆژی عاشوورادا، تەنها ڕووداوێکی مێژوویی نییە کە بەسەرچووبێت، بەڵکو قوتابخانەیەکی گەورەیە لە وانە و پەند بۆ ئوممەتی پێغەمبەری خوا.
گرنگترین ئەو پەند و وانانە:
١. متمانەی ڕەها بە خودا لە کاتی تەنگانەدا:
کاتێک نەوەی ئیسرائیل گەیشتنە بەردەم دەریا و فیرعەونیش لە پشتیانەوە بوو، بەپێی پێوەرە ئەقڵییەکان هیچ ڕێگایەکی ڕزگاربوون نەمابوو، بۆیە گوتیان: "پێمان گەیشتنەوە". بەڵام حەزرەتی مووسا بەوپەڕی دڵنیاییەوە فەرمووی: «کلا إن معي ربي سيهدين» (نەخێر، بێگومان پەروەردگارم لەگەڵە و ڕێنماییم دەکات).
٢. سەرکەوتنی کۆتایی هەمیشە بۆ حەقە:
فیرعەون خاوەنی بەهێزترین سوپا، گەورەترین دەسەڵات و زۆرترین چەک بوو لەسەر زەوی، لە بەرامبەردا حەزرەتی مووسا و قەومەکەی بێچەک و لاواز کراو بوون. بەڵام لە کۆتاییدا هێزە گەورەکەی فیرعەون بوو بە تۆز و خنکا.
٣. شوکرانەبژێری لە کاتی سەرکەوتن و ڕزگاربووندا:
کاتێک مووسا لە دەست فیرعەون ڕزگاری بوو، ئەم ڕۆژەی نەکرد بە ڕۆژی شانازی و خۆدەرخستن، بەڵکو وەک سوپاسگوزارییەک بۆ خودا بە ڕۆژوو بوو.
٤. هۆکارە دونیاییەکان تەنها ئامرازن :
خوای گەورە دەیتوانی بەبێ هیچ کارێک دەریاکە کەر بکات، بەڵام فەرمانی بە مووسا کرد: «بەکۆچانەکەت بدە لە دەریاکە». لێدانی گۆچانێکی دار لە دەریایەکی مەزن لە ڕووی ماددییەوە هیچ ناگۆڕێت، بەڵام ئەمە فەرمانی خودا بوو بۆ جێبەجێکردنی هۆکارەکان.
٥. لوتبەرزی و فیز، سەرەتای لەناوچوونە:
فیرعەون بەهۆی دەسەڵاتەکەیەوە هێندە لوتبەرز ببوو کە دەیگوت "من پەروەردگاری هەرە بەرزی ئێوەم". هۆکاری سەرەکی چوونی بۆ ناو دەریاکەش فیز و کبر بوو، پێی وابوو دەریاکە بۆ ئەویش کراوەتەوە تا قەومی مووسا لەناو ببات، بەڵام هەر ئەو شوێنە بوو بە گۆڕستانی خۆی و سوپاکەی.
٦. خوای گەورە مەکری ستەمکاران هەڵدەگەڕێنێتەوە بەسەر خۆیاندا:
فیرعەون ساڵانێکی زۆر منداڵی نەوەی ئیسرائیلی دەکوشت بۆ ئەوەی کەسێک لەناو چواردیواری ئەودا گەورە نەبێت کە دەسەڵاتەکەی بڕوخێنێت، بەڵام ویستی خودا وا بوو کە حەزرەتی مووسا لەناو کۆشکی خودی فیرعەوندا و بە پارەی ئەو گەورە ببێت. | 511 |
| 14 | عاشوورا ڕۆژێکی مەزنە لە ڕۆژەکانی خوای پەروەردگارە:
بوخاری و موسلیم لە عەبدوڵڵای کوڕی عەباسەوە ڕەزای خوایان لێبێت گێڕاویانەتەوە کە فەرموویەتی: پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وآله وسلم هاتە مەدینە و بینی جوولەکەکان لە ڕۆژی عاشوورادا بەڕۆژوون، فەرمووی: «ئەم ڕۆژە چییە کە ئێوە تێیدا بەڕۆژوو دەبن؟» ووتیان: ئەمە ڕۆژێکی مەزنە، خوا تێیدا مووسا و قەومەکەی ڕزگار کرد و فیرعەون و قەومەکەی خنکاند، بۆیە مووسا وەک شوکرانەبژێری بەڕۆژوو بوو تێیدا، بۆیە ئێمەش تێیدا بەڕۆژوو دەبین، پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرمووی: «ئێمە لە ئێوە لەپێشترین و شایستەتریین بە مووسا»، بۆیە پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وآله وسلم خۆی بەڕۆژوو بوو و فەرمانیشی بە ڕۆژووگرتنی کرد".
پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم ئاماژەی بە ڕێنمایی و ڕێبازی ڕاست و دروست کردووە لەم جۆرە ڕۆژانەدا کە تێیدا خوای گەورە بەندە بڕوادارەکانی خۆی سەردەخات و ستەمکاران لەناودەبات، و فەرموویەتی: «ئێمە لە ئێوە لەپێشترین و شایستەتریین بە مووسا»، بۆیە پێغەمبەری خووا صلى الله عليه وآله وسلم خۆی بەڕۆژوو بوو و فەرمانیشی بە ڕۆژووگرتنی کرد.
تاوەکو دروشمی ئەم ڕۆژە بکاتە کارێکی چاک کە موسڵمانان تێیدا لە خوای گەورە نزیک ببنەوە. | 505 |
| 15 | ڕەزابوونی خەڵکی ئامانجێکی بەدی نەهاتووە!
پرسیار لە ئیمام ئەحمەدی کوڕی حەنبەل کرا: «ڕێگای ڕزگاربوون و سەلامەت بوون لە شەڕ و دەست و زمانی خەڵکی چییە؟»
فەرمووی: «پێیان ببەخشیت و لێیان وەرنەگریت،
ئازارت بدەن و ئازاریان نەدەیت،
کار و پێویستییەکانیان بۆ ڕاپەڕێنیت و داوایان لێ نەکەیت پێویستییەکانت بۆ ڕاپەڕێنن.»
پێیوترا: «ئەمە زۆر قورسە ئەی ئیمام!»
فەرمووی: «خۆزگە بەمەشەوە هەر سەلامەت بیت!» | 513 |
| 16 | #ووتــــار _تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی دووەمـ : چەند ئامۆژگارییەکی ئیمانی...
لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامەی ڕەبانی ...
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/gZylCYICxzo | 587 |
| 17 |  ئیبن عەتاوڵای ئەسکەندەری (ڕەحمەتی خوای لێ بێت) دەفەرمووێ:
«ئەگەر دەتەوێت بگەیتە وردەکاریی ماناکان و نهێنییەکان؛ دەبێت دڵت پاک بکەیتەوە، چونکە چۆن دڵێک لە وردەکاریی نهێنییەکان تێدەگات، لە کاتێکدا هێشتا لە هەڵە و لادانەکانی پەشیمان نەبووەتەوە [تەوبەی نەکردووە]؟»
ووتم: ئەم قسە جوانە ئاماژەیە بۆ بنەمایەکی گرنگی ئیمانی و پەروەردەیی؛ ئەویش دڵ وەک ئاوێنە وایە، تا تۆز و غوباری گوناھ و سەرقاڵبوونی دنیای پێوە بێت، ناتوانێت ڕاستی و ڕووناکی لەخۆیدا ڕەنگ بداتەوە.
پاککردنەوەی و تەزکیەی دڵ یەکەمین هەنگاوە بۆ بینینی حەقیقەتەکان. | 545 |
| 18 | #ووتــــار _تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی یەکەمـ : تێگەیشتن و گرنگی وەسیەت
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/5ef0Gs82-zk | 564 |
| 19 | #ووتــــار _تەواو
{ ڕۆیشتن بەرەو اللە ﷻ }
وانەی دووەم : ڕۆیشتن بەرەو الله ﷻ
پێویستی بەهێزی عیلم و هێزی کردەوەیە
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/XVzyrPr95V0 | 564 |
| 20 | ئەگەر بڵاوبوویتەوە و یادی پەروەردگارت نەکرد: دەبیتە بەندەی دنیا، تەنانەت ئەگەر هەموو دنیاش بەدەست بهێنیت: ﴿يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ﴾ [الروم: ٧]. واتا: تەنها ڕووکەشی ژیانی دنیا دەزانن و ئەوان لە دواڕۆژ غافڵن.
ئەگەر نوێژت کرد و بڵاوبوویتەوە و یادی خودات بیرچوو: لە ڕووی ماددییەوە سەرکەوتوو بوویت، بەڵام لە ڕووی ڕۆحییەوە مردوویت... سامانەکەت زیاد دەکات، بەڵام دڵت ڕەق دەبێت.
بەڵام ئەگەر هەر سێکت کۆکردەوە: (نوێژ + کۆشش + یادکردن)ئەوا مژدەت لێبێت ئەمەیە ئەو پیاوەی کە ئوممەتانی تر لێی دەترسن،
﴿وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ﴾ [الطلاق: ٣]. واتە: و هەرکەسێک پشت بە خودا ببەستێت، ئەوا خودای بەسە.
کەواتە پشت بە خودا ببەستە، بڵاوببەرەوە، و یادی خودا بکە... دڵنیابە خودا هەرگیز هەوڵەکانت بەفیڕۆ نادات. | 521 |
