¡Ya disponible! Investigación de Telegram 2025 — los principales insights del año 
باوکی عبدالله
Ir al canal en Telegram
کەناڵێک بۆ ناساندنی سێ بنچینە سەرەکیەکەی ئیسلام: ① ناساندنی پەروەردگار و پەرستراوی تەنها بەحەق. ② ناساندنی محمد پێغەمبەر [ﷺ] بەتایبەت بۆ مەبەستە گەورەکەی پێی هاتووە کە [ تەوحیدە ]. ③ ناساندنی ئیسلامی ڕاستەقینە کە تاکە بەرنامە و پەیڕەوی موسوڵمان بێت.
Mostrar más4 008
Suscriptores
-224 horas
-67 días
-2930 días
Carga de datos en curso...
Canales Similares
Nube de Etiquetas
Sin datos
¿Algún problema? Por favor, actualice la página o contacte a nuestro gerente de soporte.
Menciones Entrantes y Salientes
---
---
---
---
---
---
Atraer Suscriptores
junio '26
junio '26
+56
en 2 canales
mayo '26
+70
en 7 canales
Get PRO
abril '26
+69
en 8 canales
Get PRO
marzo '26
+90
en 12 canales
Get PRO
febrero '26
+122
en 10 canales
Get PRO
enero '26
+67
en 5 canales
Get PRO
diciembre '25
+92
en 3 canales
Get PRO
noviembre '25
+101
en 30 canales
Get PRO
octubre '25
+169
en 37 canales
Get PRO
septiembre '25
+174
en 33 canales
Get PRO
agosto '25
+159
en 29 canales
Get PRO
julio '25
+194
en 38 canales
Get PRO
junio '25
+78
en 33 canales
Get PRO
mayo '25
+116
en 32 canales
Get PRO
abril '25
+145
en 31 canales
Get PRO
marzo '25
+212
en 38 canales
Get PRO
febrero '25
+225
en 30 canales
Get PRO
enero '25
+121
en 13 canales
Get PRO
diciembre '24
+155
en 14 canales
Get PRO
noviembre '24
+252
en 14 canales
Get PRO
octubre '24
+196
en 8 canales
Get PRO
septiembre '24
+140
en 6 canales
Get PRO
agosto '24
+117
en 12 canales
Get PRO
julio '24
+129
en 11 canales
Get PRO
junio '24
+109
en 10 canales
Get PRO
mayo '24
+135
en 18 canales
Get PRO
abril '24
+128
en 6 canales
Get PRO
marzo '24
+211
en 15 canales
Get PRO
febrero '24
+163
en 11 canales
Get PRO
enero '24
+126
en 21 canales
Get PRO
diciembre '23
+113
en 27 canales
Get PRO
noviembre '23
+100
en 23 canales
Get PRO
octubre '23
+93
en 25 canales
Get PRO
septiembre '23
+106
en 0 canales
Get PRO
agosto '23
+117
en 0 canales
Get PRO
julio '23
+168
en 0 canales
Get PRO
junio '23
+138
en 0 canales
Get PRO
mayo '23
+167
en 0 canales
Get PRO
abril '23
+145
en 0 canales
Get PRO
marzo '23
+195
en 0 canales
Get PRO
febrero '23
+165
en 0 canales
Get PRO
enero '23
+191
en 0 canales
Get PRO
diciembre '22
+173
en 0 canales
Get PRO
noviembre '22
+133
en 0 canales
Get PRO
octubre '22
+141
en 0 canales
Get PRO
septiembre '22
+232
en 0 canales
Get PRO
agosto '22
+183
en 0 canales
Get PRO
julio '22
+196
en 0 canales
Get PRO
junio '22
+156
en 0 canales
Get PRO
mayo '22
+176
en 0 canales
Get PRO
abril '22
+238
en 0 canales
Get PRO
marzo '22
+135
en 0 canales
Get PRO
febrero '22
+93
en 0 canales
Get PRO
enero '22
+232
en 0 canales
Get PRO
diciembre '21
+200
en 0 canales
Get PRO
noviembre '21
+133
en 0 canales
Get PRO
octubre '21
+214
en 0 canales
Get PRO
septiembre '21
+167
en 0 canales
Get PRO
agosto '21
+190
en 0 canales
Get PRO
julio '21
+126
en 0 canales
Get PRO
junio '21
+249
en 0 canales
Get PRO
mayo '21
+241
en 0 canales
Get PRO
abril '21
+611
en 0 canales
Get PRO
marzo '21
+235
en 0 canales
Get PRO
febrero '21
+205
en 0 canales
Get PRO
enero '21
+276
en 0 canales
Get PRO
diciembre '20
+2 548
en 0 canales
| Fecha | Crecimiento de Suscriptores | Menciones | Canales | |
| 28 junio | +1 | |||
| 27 junio | 0 | |||
| 26 junio | +3 | |||
| 25 junio | +3 | |||
| 24 junio | +1 | |||
| 23 junio | +2 | |||
| 22 junio | +1 | |||
| 21 junio | +4 | |||
| 20 junio | 0 | |||
| 19 junio | +1 | |||
| 18 junio | +2 | |||
| 17 junio | 0 | |||
| 16 junio | +3 | |||
| 15 junio | +1 | |||
| 14 junio | +1 | |||
| 13 junio | 0 | |||
| 12 junio | +4 | |||
| 11 junio | +6 | |||
| 10 junio | +1 | |||
| 09 junio | +1 | |||
| 08 junio | +4 | |||
| 07 junio | +1 | |||
| 06 junio | +2 | |||
| 05 junio | +7 | |||
| 04 junio | +3 | |||
| 03 junio | +2 | |||
| 02 junio | +2 | |||
| 01 junio | 0 |
Publicaciones del Canal
| 2 | ئەم دوو ئایەتە پیرۆزەی سورەتی (الإسراء) هەن کە بە یەکێک لە توندترین و بەهێزترین هۆشدارییەکانی قورئانی پیرۆز دادەنرێن بۆ زانایان و خاوەن کاریگەرییەکان، سەبارەت بە مەترسی نزیکبوونەوە یاخود بێدەنگبوون لە ئاست ستەمکاران و ڕژێمە گەندەڵەکان.
کە خوای گەورە دەفەرمووێت:
( وَلَوۡلَآ أَن ثَبَّتۡنَٰكَ لَقَدۡ كِدتَّ تَرۡكَنُ إِلَيۡهِمۡ شَيۡـٔٗا قَلِيلًا . إِذٗا لَّأَذَقۡنَٰكَ ضِعۡفَ ٱلۡحَيَوٰةِ وَضِعۡفَ ٱلۡمَمَاتِ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيۡنَا نَصِيرٗا) الإسْرَاء : ٧٥-٧٤.
واتە:
ئەی پێغەمبەر، خۆ ئەگەر ئێمه تۆمان پایەدارو دامەزراو نەکردایە، ئەوه بەڕاستی نزیك بوویت (بەمەزەندەی خۆت، بۆ بەرژەوەندیی بانگەوازەکەت) کەمێك به لایاندا مەیل بکەیت و بەدڵی ئەوان بکەیت!!
ئەو کاته ئیتر دوو بەرامبەری موشریکان له دنیادا و به دوو بەرامبەری ئەوان له دوای مردن سزاو ئازارمان پێ دەچەشتیت، پاشان کەسیشت دەست نەدەکەوت فریات بکەوێت و لەدەستی ئێمه ڕزگارت بکات.
١. مەترسی مەیلکردن بەرەو باتڵ (تەنانەت ئەگەر کەمێکیش بێت)
خوای گەورە فەرموویەتی: ﴿تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا﴾ (کەمێک لایان لێ بکەیتەوە). ئەمەش دەری دەخات کە تەنانەت کەمترین مەیل و سازش، یان ماستاوکردن بۆ ئەهل و لایەنی باتڵ، مەترسییەکی یەکجار گەورەیە.
٢. زانایان بەرپرسیارێتییان لە هەموو کەس قورسترە:
کاتێک ئەم سەرکۆنە و هۆشدارییە ئاڕاستەی پێغەمبەر ﷺ کرابێت ( کە پارێزراوە بە
وەحی و مەعصومە) ئەی دەبێت حاڵی زانایان و بانگخوازانی دیکە چۆن بێت؟! لەبەر ئەوە لادانی زانا زۆر مەترسیدارترە لە لادانی خەڵکی ئاسایی.
٣. پێویستیی سەربەخۆیی زانا لەژێر فشاری دەسەڵاتدا:
ئایەتەکە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە هەڵگری پەیامی حەق بۆی نییە ڕاستی بگۆڕێت، یان سووکی بکات تەنها بۆ ڕازیبوونی خاوەن هەژموون و دەسەڵاتدارەکان.
٤. هۆشداری دان لە جوانکردنی ستەم و باتڵ:
یەکێک لە مەترسیدارترین جۆرەکانی مەیلکردن بۆ لای ستەمکاران بریتییە لە: پاساودانەوە بۆ ستەمی حاکمەکان، یان پاکانەکردن بۆ ئەو ڕژێمانەی کە دژی شەریعەتی خوان، یان بێدەنگکردنی خەڵکی لە ئاست خراپەکاری.
٥. جێگیربوون لەسەر حەق بەخشیشێکی خوداییە:
خوای گەورە فەرموویەتی: ﴿وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ﴾ (ئەگەر ئێمە جێگیرمان نەکردبایت)، ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بەردەوامبوون و جێگیربوون لەسەر حەق، سەرکەوتنێکی خوداییە و پێویستی بە دوعا و هەمیشە داواکردنی یارمەتی هەیە لە خوای گەورە.
٦. گەورەیی سزای خاوەن زانستەکان ئەگەر لایاندا:
خوای گەورە دەفەرموێت: ﴿لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ﴾ (ئەو کاته ئیتر دوو بەرامبەری له دنیاداو به دوو بەرامبەری ئەوان له دوای مردن سزاو ئازارمان پێ دەچەشتیت)، واتە سزا گەورە دەبێت بەپێی گەورەیی پلەوپایەی زانست و کاریگەریی کەسەکە لەناو کۆمەڵگادا.
٧. هیچ کەسێک پارێزراو نییە لە لێپرسینەوە:
پلەی زانستی یان پێگەی کۆمەڵایەتی نابێتە ڕێگر لە سزای خوای گەورە، ئەگەر بێتو ئەو پێگەیە بەکاربهێنرێت بۆ سەرخستنی باتڵ یان شاردنەوەی حەق.
٨. زانا خوداناس و ڕاستگۆکان لەگەڵ حەقدا:
دەوەستن نەک لەگەڵ کەسەکاندا
پێوەر لای ئەوان تەنها حەق و شەریعەتە، نەک دەسەڵات، بەرژەوەندی، یان سەرپەرشتی و لایەنگری سیاسی.
٩. گەورەترین ئەرکی زانایان ڕوونکردنەوەی حەقە بۆ ئوممەت:
بێدەنگبوون لە ئاست لادانە گەورەکان یان پاساودانەوە بۆیان، بەپێی بارودۆخ، توانای کەسەکە و زانستەکەی، دەچێتە خانەی ئەو مەیلکردن و ڕازیکردنەی کە قەدەغەکراوە.
١٠. ڕزگاربوون لە ڕاستگۆیی و جێگیربووندایە:
ئەم دوو ئایەتە جەخت دەکەنەوە کە زانا و بانگخواز هیچ شتێک نایانپارێزێت تەنها دەستگرتن بە (وەحی) نەبێت، و دەستبەرداربوونی پلە بە پلە لە بنەماکان، زۆربەی کات بە شتێکی کەم دەست پێ دەکات و پاشان پەرە دەسێنێت. | 211 |
| 3 | # ووتــــار _ تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی پێنجەمـ : خۆشویستنی هەژاری موسڵمانان
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/3DL5Wc4PeE4 | 296 |
| 4 | له ڕێگای کۆچ و سهیر (هەنگاو نان) بهرهو لای خودا، پێویستە مرۆڤ تێبکۆشێت و داوای یارمەتی لە خودا بکات، و دژایەتی و سەرپێچی ئەو نەفسە بکات کە مەیلی بەرەو تەمبەڵی و حەسانەوە هەیە.
ثابت البناني دەفەرموێت:
«بیست ساڵ ڕەنج و مەشەقەتم چەشت لەسەر شەونوێژ، و بیست ساڵی تریش چێژ و لەزەتم لێ بینی.» لطائف المعارف: ٣٤.
عومەری کوڕی عەبدولعەزیز دەفەرموێت:
«چاکترین عیبادەت، ئەوانەن کە نەفسیان بە زۆر و بە ناچاری بەسەردا دەسەپێنرێت.» محاسبة النفس: ١٢٣.
ووتم: مرۆڤێک کە دەیەوێ بەر زاتی خوا بڕوات سبحانە وتعالی پێوتستە ئەم دوو قۆناعە عبودیەتە بڕوات:
١- قۆناغی سەرەتایی (هەوڵدان و بەردەوامبوون): لە سەرەتای هەر کارێکی چاکەدا وەکو شەونوێژ یان هەر عیبادەتێک نەفسی مرۆڤ قورسی دەکات و تەمبەڵی دەنوێنێت.
لێرەدا پێویستە مرۆڤ بە زۆر و بە کۆشش (موجاهەدە) نەفسی خۆی ڕابێنێت.
٢- قۆناغی دووەم (چێژبینین): دوای ئەوەی مرۆڤ لەسەر چاکە بەردەوام دەبێت و ئارام دەگرێت، خودای گەورە لەبرامڤەردا چێژی پێ دەدات، بە شێوەیەک کە دواتر دەبێتە سەرچاوەی ئارامی و چێژی ڕۆحی بۆی. | 325 |
| 5 | بێگومان گەر غافڵ لە خوای پەروەردگار
زۆر بەجوانی و باشی گوێڕایەڵی نەفس و شەیتان ئەبی
شێخولئیسلام ئیبن تەیمییە (ڕەحمەتی خوای لێبێت فەرموویەتی: بێگومان ئەگەر مرۆڤ لە خوا نەترسێت، شوێنی ئارەزووەکانی دەکەوێت؛ بەتایبەتیش ئەگەر بەدوای شتێکدا بگەڕێت کە دەستی نەکەوتووە.
چونکە دەروونی بەردەوام بەدوای شتێکدا دەگەڕێت کە پێی بحەسێتەوە و خەم و پەژارەی پێ لە خۆی دوور بخاتەوە، لە کاتێکدا لە دڵیدا یاد و پەرستنی خوای نییە تا پێی ئارام بێتەوە و بحەسێتەوە؛ بۆیە پەنا دەباتە بەر حەرامکراوەکان بۆ حەسانەوە، وەک: ئەنجامدانی داوێنپیسی، خواردنەوەی حەرامکراوەکان، قسەی درۆ و بوختان، سەرقاڵبوون بە قسەوباسی بێسوود، گاڵتەوگەپ و یاری بێهوودە، تێکەڵاوبوون لەگەڵ هاوڕێی خراپ و هاوشێوەکانیان.
دڵیش هەرگیز بێ نیاز و ئاسوودە نابێت مەگەر بە پەرستنی خوای گەورە نەبێت.[مجموع الفتاوى (١/ ٥٥)]
ووتم: ئیمامی ئیبن تەیمییە باسی ئەوە دەکات کە دڵی مرۆڤ سروشتی وایە ناتوانێت بەتاڵ بێت؛ ئەگەر بە یادی خوا و عیبادەت پڕ نەکرێتەوە، لە کاتی خەم و بێتاقەتیدا بەرەو حەرامکراوەکان و کات بەفیڕۆدان دەچێت بۆ ئەوەی خەمەکانی لەبیربچێتەوە.
تەنها چارەسەری ڕاستەقینەش بۆ ئارامیی دڵ، گەڕانەوەیە بۆ لای خوای گەورە. | 357 |
| 6 |  بینینی مانگی چواردە دوو شتی گرنگمان بیر دێنێتەوە:
١- دیمەنی بینینی خوای گەورە لەلایەن بڕوادارانەوە لە ڕۆژی دواییدا:
لە سەحیحی بوخاریدا لە جابرەوە هاتووە کە دەڵێت: پێغەمبەری خوا ﷺ لە شەوی مانگی چواردەدا هاتە دەرەوە بۆ لامان و فەرمووی: بێگومان ئێوە لە ڕۆژی دواییدا پەروەردگارتان دەبینن وەک چۆن ئەم مانگە دەبینن، و لە بینینیدا تووشی هیچ ناڕەحەتی و تەنگەتاوییەک نابن لە بینینیدا.
٢- پێشەوا و گەورەمان محمد ﷺ:
لە سەحیحی بوخاریدا هاتووە، پرسیار لە (بەرائی کوڕی عازب) کرا: ئایا دەموچاوی پێغەمبەری خوا ﷺ وەک شمشێر درەوشاوە و تیژ بوو؟ وتی:نەخێر، بەڵکو وەک مانگ وابوو لە جوانی و ڕووناکیدا. | 396 |
| 7 | چۆن نەتەوە مەزنەکان لە ناوەوە دەڕووخێن؟
کاتێک مەنهەجەکەی سیس دەبێت و دەپووکێتەوە، ئیمپراتۆریەتەکان لە بێدەنگیدا دەڕووخێن.
چی وادەکات نەتەوەیەک گەشە بکات؟
و چی وادەکات لەناکاو، سەرەڕای هێزە دیار و ئاشکراکەی، بخلیسکێتە ناو قووڵایی سەرەوخواربوونەوە؟
ئێمە یەکەم نەتەوە نین ئەم پرسیارە بکەین، بەڵام مێژوو هەمیشە وەڵام دەداتەوە: هەر شارستانییەتێک بڕووخێت سەرەتا لە ناوەوەی خۆیەوە دەڕووخێت.
١. هەموو شارستانییەتەکان لە عقیدەوە دەست پێدەکەن، نەک لە دەسەڵاتەوە:
شارستانییەتەکان لەسەر دیوارەکان بونیاد نانرێن، و لەسەر خەزێنەکانیش دانامەزرێن، بەڵکو ئەوکاتە لەدایک دەبن کە مانایەکی مەزن، بیرۆکەیەکی سەرەکی، و پەیامێک لەناو نەتەوەکەدا سەر هەڵدەدات کە نەوەکان باوەڕیان پێیەتی.
بۆ نموونە، ئیسلام بە سوپا دەستی پێنەکرد، بەڵکو بە وشەیەک دەستی پێکرد، وشەیەک کە مرۆڤی نیمچەدوورگەی عەرەبی لە نەفامێتییەوە (جاهیلییەت) هێنایە دەرەوە بۆ پانتایی جیهان.
پاشان نەوەی یەکەم خستیانە سەر شانی خۆیان و شارستانییەتێکیان پێ بونیاد نا کە لە کیشوەرێکەوە بۆ کیشوەرێکی تر درێژ بووەوە.
عقیدە ڕۆحی شارستانییەتە، کاتێک زیندوو بێت، عەقڵەکان دەجووڵێنێت، دەروونەکان دادەگیرسێنێت، و زەوی بونیاد دەنێت.
٢. کاتێک بیرۆکەکە دەپووکێتەوە چی ڕوودەدات؟
شارستانییەتەکان بە کوشتن نامرن، بەڵکو بە خۆکوشتن دەمرن.
کاتێک عقیدە لاواز دەبێت، و نەتەوەکە لاواز دەبێت تەنها لە سیستمێکی کارگێڕیدا کورت دەبێتەوە و، دەوڵەت دەگۆڕێت بۆ ئامرازێک کە نازانێت بۆچی دەجووڵێت.
دەسەڵاتەکە دەمێنێتەوە بەڵام پەیامەکە و پڕۆژەکەی ون دەبێت، سیستمەکە کار دەکات بەڵام ئاراستەکەی تێکدەچێت، ئەمەش لە داگیرکاریی دەرەکی مەترسیدارترە.
٣. مێژوو پڕە لە نموونە، لە ئەندەلوسەوە تا عوسمانییەکان:
ئەندەلوس: لە کۆتاییەکانی سەردەمەکەیدا، خاوەنی کۆشک و سەروەت و سامان و کتێب بوو، بەڵام عەقیدەکەی خۆی وون کرد، بۆیە تەسلیمی شەڕی میرەکان بوو تاوەکو بەپارچە پارچەیی ڕووخا.
عوسمانییەکان: کاتێک سنوورەکانیان فراوان بوو، و وایانزانی دەوڵەت تەنها بە سوپا بەهێز دەبێت، پڕۆژە عەقیدەییەکەی خۆیان جێهێشت، تا گۆڕا بۆ کارگێڕییەکی سست و شلۆق کە پاسەوانیی شوێنەوارە دێرینەکانی دەکرد، نەک شکۆمەندیی تر بخولقێنێت. | 409 |
| 8 | #ووتــــار _تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی چوارەیەمـ: وازهێنان لە دونیا و کارکردن بۆ قیامەت
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/VbLPu2rHZgQ | 399 |
| 9 | چۆن ڕزگاربین لە خەڵکی و بە گەورە دانانی خەڵکی؟!
ئیمامی ابن القیم وەڵامی ئەمەمان دەداتەوە و دەفەرمووێ:یەک ڕوو (یەک لایەن) بێ نیازت دەکات لە هەموو ڕووەکانی تر.
هەندێک لە سەلەفی ساڵح فەرموویانە: «ڕازیکردنی یەک ڕوو (کە مەبەست لێی خوای پەروەردگارە) زۆر ئاسانترە لەسەرت وەک لە ڕازیکردنی چەندین ڕووی جیاواز، چونکە ئەگەر تۆ ئەو یەک ڕووەت ڕازی کرد، ئەوا لە هەموو ڕووەکانی تر بێنیازت دەکات و بەستە.»
ئیمامی شافیعی ڕەحمەتی خوای لێ بێت فەرموویەتی: «ڕەزامەندیی خەڵکی ئامانجێکە کە قەت بەدەست نایەت، کەواتە دەست بگرە بەوەی کە چاکسازیی نەفسی خۆتی تێدایە و پێوەی پابەند بە.»
ئاشکراشە کە چاکبوونی نەفس بەدی نایەت مەگەر بە پێشخستنی ڕەزامەندیی پەروەردگار و بەدیهێنەرەکەی بەسەر هەر کەس و شتێکی تردا. مَدارج السَّالكِين (19/3).
ووتم:
کاتێک دەڵێن ڕازیکردنی یەک ڕوو ئاسانترە، واتە با تەنها خەمت ڕەزامەندی خوای گەورە بێت، ئەگەر دڵسۆز بیت بۆ خوا، ئەو خۆی لە خەمی خەڵکی ڕزگارت دەکات، بە پێچەوانەی ئەو کەسەی دەیەوێت خەڵکی ڕازی بکات؛ ئەو هەمیشە ماندووە و ناگاتە ئامانج، چونکە ئارەزوو و حەزەکانی خەڵک جیاوازن و بەیەک ناگەن. | 457 |
| 10 | بۆچی ناتوانم شەونوێژ و خەتمی قورئان ئەنجام بدەم؟!
پێش ئەوەی تەنها خەمت شەونوێژ و زۆریی خەتمکردن و قورئان خوێندن بێت، سەیرێکی دڵی خۆت بکە، وە بخوێنەرەوە دەربارەی تاوان و نەخۆشییەکانی دڵ…
کە هەندێکیان بریتین لە:
(ڕیابازی، حەسادەت، سەرسامبوون بەخۆت، لووتبەرزی، کینە، ڕقەبەرایەتی، توڕەبوون بۆ غەیری خوای گەورە، ڕەزیلی، ڕەتکردنەوەی حەق بەهۆی لووتبەرزییەوە، تەماعکاری، ترسان لە هەژاری، ناڕازیبوون بە قەدەری خودا، لەخۆگۆڕان بەهۆی نیعمەتەوە، گەورەکردنی دەوڵەمەندەکان لەبەر سەروەتەکەیان، گاڵتەکردن بە هەژاران لەبەر هەژارییان، فەخرکردن بەخۆوە، فیز و دەعیە، پێشبڕکێکردن لەسەر دونیا، خۆهەڵکێشان، خۆڕازاندنەوە بۆ دروستکراوەکان، ماستاوچێتی و سازشکردن لەسەر حەق، حەزکردن بە وەسفکردن، سەرقاڵبوون بە عەیبەی خەڵکییەوە لەجیاتی عەیبەی خۆت، لەبیرکردنی نیعمەتەکان، هەروەها خۆشویستن و ئارەزووکردن و ترسان لە غەیری خوای گەورە).
[الدر الثمين (575)]
وە بیر لە حاڵی خۆت بکەرەوە، بزانە چەندەها نەخۆشی لە دڵتدا هەیە کەچی تۆ لێی بێئاگا و غافڵیت، لەوانەیە وا بزانیت تەزکیەی نەفست کردووە کەچی لە ڕاستیدا نەخۆشیت!!
وە وا گومان مەبە کە مەسەلەکە تەنها بە زۆریی کردەوە و کۆششێکی گەورەوە بێت، لەگەڵ پشتگوێخستنی دڵ و نەدانی پشکی خۆی لە پاکبوونەوە و چاکسازی!!
دڵ و تەزکیەی نەفس شایستەی پێدانی گرنگیی زیاترە، نە ستەم لەو بکە و نە ستەم لە خۆشت بکە.
ئیبن ڕەجەبی حەنبەلی دەفەرموێت:
(سەرقاڵبوون بە پاککردنەوەی دڵەکان باشترە لە زۆرکردنی ڕۆژوو و نوێژ لەگەڵ بوونی فێڵ و فەسادیی ناو دڵەکان).
لطائف المعارف (446).
هەروەها ڕەحمەتی خوای لێبێت دەفەرموێت: (زۆربەی پەرستشە سوننەتەکانی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم و هاوەڵە تایبەتەکانی بە زۆریی ڕۆژوو و نوێژ نەبووە، بەڵکو بە چاکەکاریی دڵەکان و پاکی و سەلامەتییان و بەهێزیی پەیوەستبوونیان بە خوای گەورەوە بووە، ئەوەش لە ترسی ئەو و خۆشویستن و بەگەورەزانین و شکۆدارکردنی، وە ئارەزووکردنی ئەوەی لای خوایە، و دوورکەوتنەوە لەو شتانەی کە لەناو دەچن).
لطائف المعارف (254) | 489 |
| 11 | ٧. کاریگەریی سەرکردەی ڕاستەقینە لە کاتی قەیراندا:
لەکاتێکدا قەومەکەی لەوپەڕی شڵەژان و ترسدا بوون، مووسا وەک سەرکردەیەکی جێگیر و خاوەن ئیمان دەرکەوت.
ئەو نەیهێشت ورەی قەومەکەی بڕوخێت و ترسیان لێ بنیشێت، بەڵکو دەستبەجێ دڵنیایی و ئارامیی پێبەخشین.
٨. سەرەنجامی ڕاستەقینەی ڕێگای حەق :
ئەو ساحیرانەی کە فیرعەون بۆ بەرژەوەندی خۆی کۆی کردبوونەوە، کاتێک حەقیان بینی، ئامادە نەبوون سازشی لەسەر بکەن.
فیرعەون هەڕەشەی لەخاچدانی لێ کردن، بەڵام ئەوان ووتیان: هیچ نییە، ئێمە بۆ لای پەروەردگارمان دەگەڕێینەوە.
لە ماوەی چەند خولەکێکدا لە کافر و ساحیرەوە بوون بە بڕواداری وا کە مێژوو شانازییان پێوە دەکات.
٩. گۆڕانکاری لە دەسەڵات ویستی خوایە:
ئەم ڕۆژە سەلماندی کە زاڵبوونی ستەمکاران هەمیشەیی نییە. نەوەی ئیسرائیل ساڵانێکی درێژ کۆیلە و چەوساوەی دەستی فیرعەون بوون، بەڵام لە یەک چرکەدا هاوکێشەکە پێچەوانە بووەوە؛ زەوی و دەسەڵاتی فیرعەونیان بە میرات بۆ مایەوە. | 442 |
| 12 | زاڵبوونی پێغەمبەر مووسا علیە السلام بەسەر فیرعەوندا لە ڕۆژی عاشوورادا، تەنها ڕووداوێکی مێژوویی نییە کە بەسەرچووبێت، بەڵکو قوتابخانەیەکی گەورەیە لە وانە و پەند بۆ ئوممەتی پێغەمبەری خوا.
گرنگترین ئەو پەند و وانانە:
١. متمانەی ڕەها بە خودا لە کاتی تەنگانەدا:
کاتێک نەوەی ئیسرائیل گەیشتنە بەردەم دەریا و فیرعەونیش لە پشتیانەوە بوو، بەپێی پێوەرە ئەقڵییەکان هیچ ڕێگایەکی ڕزگاربوون نەمابوو، بۆیە گوتیان: "پێمان گەیشتنەوە". بەڵام حەزرەتی مووسا بەوپەڕی دڵنیاییەوە فەرمووی: «کلا إن معي ربي سيهدين» (نەخێر، بێگومان پەروەردگارم لەگەڵە و ڕێنماییم دەکات).
٢. سەرکەوتنی کۆتایی هەمیشە بۆ حەقە:
فیرعەون خاوەنی بەهێزترین سوپا، گەورەترین دەسەڵات و زۆرترین چەک بوو لەسەر زەوی، لە بەرامبەردا حەزرەتی مووسا و قەومەکەی بێچەک و لاواز کراو بوون. بەڵام لە کۆتاییدا هێزە گەورەکەی فیرعەون بوو بە تۆز و خنکا.
٣. شوکرانەبژێری لە کاتی سەرکەوتن و ڕزگاربووندا:
کاتێک مووسا لە دەست فیرعەون ڕزگاری بوو، ئەم ڕۆژەی نەکرد بە ڕۆژی شانازی و خۆدەرخستن، بەڵکو وەک سوپاسگوزارییەک بۆ خودا بە ڕۆژوو بوو.
٤. هۆکارە دونیاییەکان تەنها ئامرازن :
خوای گەورە دەیتوانی بەبێ هیچ کارێک دەریاکە کەر بکات، بەڵام فەرمانی بە مووسا کرد: «بەکۆچانەکەت بدە لە دەریاکە». لێدانی گۆچانێکی دار لە دەریایەکی مەزن لە ڕووی ماددییەوە هیچ ناگۆڕێت، بەڵام ئەمە فەرمانی خودا بوو بۆ جێبەجێکردنی هۆکارەکان.
٥. لوتبەرزی و فیز، سەرەتای لەناوچوونە:
فیرعەون بەهۆی دەسەڵاتەکەیەوە هێندە لوتبەرز ببوو کە دەیگوت "من پەروەردگاری هەرە بەرزی ئێوەم". هۆکاری سەرەکی چوونی بۆ ناو دەریاکەش فیز و کبر بوو، پێی وابوو دەریاکە بۆ ئەویش کراوەتەوە تا قەومی مووسا لەناو ببات، بەڵام هەر ئەو شوێنە بوو بە گۆڕستانی خۆی و سوپاکەی.
٦. خوای گەورە مەکری ستەمکاران هەڵدەگەڕێنێتەوە بەسەر خۆیاندا:
فیرعەون ساڵانێکی زۆر منداڵی نەوەی ئیسرائیلی دەکوشت بۆ ئەوەی کەسێک لەناو چواردیواری ئەودا گەورە نەبێت کە دەسەڵاتەکەی بڕوخێنێت، بەڵام ویستی خودا وا بوو کە حەزرەتی مووسا لەناو کۆشکی خودی فیرعەوندا و بە پارەی ئەو گەورە ببێت. | 433 |
| 13 | عاشوورا ڕۆژێکی مەزنە لە ڕۆژەکانی خوای پەروەردگارە:
بوخاری و موسلیم لە عەبدوڵڵای کوڕی عەباسەوە ڕەزای خوایان لێبێت گێڕاویانەتەوە کە فەرموویەتی: پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وآله وسلم هاتە مەدینە و بینی جوولەکەکان لە ڕۆژی عاشوورادا بەڕۆژوون، فەرمووی: «ئەم ڕۆژە چییە کە ئێوە تێیدا بەڕۆژوو دەبن؟» ووتیان: ئەمە ڕۆژێکی مەزنە، خوا تێیدا مووسا و قەومەکەی ڕزگار کرد و فیرعەون و قەومەکەی خنکاند، بۆیە مووسا وەک شوکرانەبژێری بەڕۆژوو بوو تێیدا، بۆیە ئێمەش تێیدا بەڕۆژوو دەبین، پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرمووی: «ئێمە لە ئێوە لەپێشترین و شایستەتریین بە مووسا»، بۆیە پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وآله وسلم خۆی بەڕۆژوو بوو و فەرمانیشی بە ڕۆژووگرتنی کرد".
پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم ئاماژەی بە ڕێنمایی و ڕێبازی ڕاست و دروست کردووە لەم جۆرە ڕۆژانەدا کە تێیدا خوای گەورە بەندە بڕوادارەکانی خۆی سەردەخات و ستەمکاران لەناودەبات، و فەرموویەتی: «ئێمە لە ئێوە لەپێشترین و شایستەتریین بە مووسا»، بۆیە پێغەمبەری خووا صلى الله عليه وآله وسلم خۆی بەڕۆژوو بوو و فەرمانیشی بە ڕۆژووگرتنی کرد.
تاوەکو دروشمی ئەم ڕۆژە بکاتە کارێکی چاک کە موسڵمانان تێیدا لە خوای گەورە نزیک ببنەوە. | 445 |
| 14 | ڕەزابوونی خەڵکی ئامانجێکی بەدی نەهاتووە!
پرسیار لە ئیمام ئەحمەدی کوڕی حەنبەل کرا: «ڕێگای ڕزگاربوون و سەلامەت بوون لە شەڕ و دەست و زمانی خەڵکی چییە؟»
فەرمووی: «پێیان ببەخشیت و لێیان وەرنەگریت،
ئازارت بدەن و ئازاریان نەدەیت،
کار و پێویستییەکانیان بۆ ڕاپەڕێنیت و داوایان لێ نەکەیت پێویستییەکانت بۆ ڕاپەڕێنن.»
پێیوترا: «ئەمە زۆر قورسە ئەی ئیمام!»
فەرمووی: «خۆزگە بەمەشەوە هەر سەلامەت بیت!» | 455 |
| 15 | #ووتــــار _تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی دووەمـ : چەند ئامۆژگارییەکی ئیمانی...
لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامەی ڕەبانی ...
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/gZylCYICxzo | 526 |
| 16 |  ئیبن عەتاوڵای ئەسکەندەری (ڕەحمەتی خوای لێ بێت) دەفەرمووێ:
«ئەگەر دەتەوێت بگەیتە وردەکاریی ماناکان و نهێنییەکان؛ دەبێت دڵت پاک بکەیتەوە، چونکە چۆن دڵێک لە وردەکاریی نهێنییەکان تێدەگات، لە کاتێکدا هێشتا لە هەڵە و لادانەکانی پەشیمان نەبووەتەوە [تەوبەی نەکردووە]؟»
ووتم: ئەم قسە جوانە ئاماژەیە بۆ بنەمایەکی گرنگی ئیمانی و پەروەردەیی؛ ئەویش دڵ وەک ئاوێنە وایە، تا تۆز و غوباری گوناھ و سەرقاڵبوونی دنیای پێوە بێت، ناتوانێت ڕاستی و ڕووناکی لەخۆیدا ڕەنگ بداتەوە.
پاککردنەوەی و تەزکیەی دڵ یەکەمین هەنگاوە بۆ بینینی حەقیقەتەکان. | 500 |
| 17 | #ووتــــار _تەواو
{ تەزکیە و ئامۆژگاری لە وەسیەتەکەی ئیمام ئیبن قودامه }
وانەی یەکەمـ : تێگەیشتن و گرنگی وەسیەت
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/5ef0Gs82-zk | 516 |
| 18 | #ووتــــار _تەواو
{ ڕۆیشتن بەرەو اللە ﷻ }
وانەی دووەم : ڕۆیشتن بەرەو الله ﷻ
پێویستی بەهێزی عیلم و هێزی کردەوەیە
پێشکەش کردنی
بــاوکـی عـبـدالله
ــــــــــــــــــ🌐@bawky_abdullahــــــــــــــــــــ
بەستەری کورتە ووتار لە یوتیوبـــ
https://youtu.be/XVzyrPr95V0 | 535 |
| 19 | ئەگەر بڵاوبوویتەوە و یادی پەروەردگارت نەکرد: دەبیتە بەندەی دنیا، تەنانەت ئەگەر هەموو دنیاش بەدەست بهێنیت: ﴿يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِّنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ﴾ [الروم: ٧]. واتا: تەنها ڕووکەشی ژیانی دنیا دەزانن و ئەوان لە دواڕۆژ غافڵن.
ئەگەر نوێژت کرد و بڵاوبوویتەوە و یادی خودات بیرچوو: لە ڕووی ماددییەوە سەرکەوتوو بوویت، بەڵام لە ڕووی ڕۆحییەوە مردوویت... سامانەکەت زیاد دەکات، بەڵام دڵت ڕەق دەبێت.
بەڵام ئەگەر هەر سێکت کۆکردەوە: (نوێژ + کۆشش + یادکردن)ئەوا مژدەت لێبێت ئەمەیە ئەو پیاوەی کە ئوممەتانی تر لێی دەترسن،
﴿وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ﴾ [الطلاق: ٣]. واتە: و هەرکەسێک پشت بە خودا ببەستێت، ئەوا خودای بەسە.
کەواتە پشت بە خودا ببەستە، بڵاوببەرەوە، و یادی خودا بکە... دڵنیابە خودا هەرگیز هەوڵەکانت بەفیڕۆ نادات. | 494 |
| 20 | دەستووری قورئان بۆ بونیادنانی پیاوان
خوای گەورە دەفەرموێت: ﴿فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾ [الجمعة: ١٠]. واتە: کاتێک نوێژەکەتان تەواو کرد، دەی بڵاوببنەوە لەسەر زەویدا و لە فەزڵ و ڕۆزی خوای گەورە بگەڕێن، و زۆر یادی خودا بکەن بۆ ئەوەی ڕزگار و سەرکەوتوو بن.
تەنها یەک ئایەتە... بەڵام دەستووری نەتەوەیەکە کە تەمەڵی ناناسێت، و ڕێبازی پیاوانێکە کە تەسلیمبوون و شکان نازانن.
قورئان نەخشەی ڕۆژانەی پیاو لە دوو دێڕدا دەکێشێت، خوای گەورە فەرمان دەکات بە چوار جووڵەی یەک بەدوایەک، کە قابیلی لێکجیاکردنەوە نین:
أ. ﴿فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ﴾ (کاتێک نوێژەکەتان تەواو کرد): سەرەتا لە مزگەوتەوەیە، لە پەیوەندی بەستنە بە پەروەردگارەوە، هیچ کارێک بەبێ ئیمان نابێت، و هیچ بونیادنانێکیش بەبێ تەوحید و نوێژ ڕاست و بەرەکەتدار نابێت، نوێژ وەک شەحنکردنەوەی پاتری وایە کە پاترییەکەش تەوحیدە، بەبیرهێنانەوەیەکە بۆت کە تۆ پێش ئەوەی فەرمانبەر یان بازرگان بیت، بەندەی خودایت: ﴿وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي﴾ [طه: ١٤] و نوێژ بەرپا بکە بۆ یادی من.
ب. ﴿فَانتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ﴾ ئینجا دەی بڵاوببنەوە لەسەر زەویدا): عیبادەتی ڕۆحی کە نوێژە کۆتایی هات، ئێستا عیبادەتی جووڵەیی و کرداری دەست پێدەکات، قورئان موسڵمانی گۆشەگیری قبوڵ نییە، زەوی بۆ تەقاعودان نییە، زەوی بۆ بونیادنەرانە وەکو پەروەردگار دەفەرمووێ: ﴿هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا﴾ [الملك: ١٥]. واتە: الله ئەو زاتەیە کە زەوی بۆ ڕام هێنان، گەڕێن بە هەموو گۆشە و کەنارێکدا.
ج. ﴿وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ﴾ واتە: لە فەزڵ و ڕۆزی خودا بگەڕێن: بڵاوببنەوە، بەڵام ئامانجەکەتان بیر نەچێت؛ کە هەوڵە بۆ ڕۆزی و زانست و بۆ ئاوەدان کردنەوەی زەوییە بە ڕەحمەتی ئیسلام و ئەخلاقی ئیسلامی، بەڵام سەڕای ئەم کارە مەزنانە مەرجێک هەیە، ئەویش: با دڵت بە خوداوە بەستراو بێت و، داوای ڕۆزی لە خودا بکە نەک لە مرۆڤەکان. نیشتمانەکەت بونیاد بنێ، بەڵام بزانە کە هەموو فەزڵ و چاکەیەک تەنها بە دەستی ئەو زاتەیە: ﴿مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا﴾ [فاطر: ٢]. واتە: هەر ڕەحمەتێک خودا بۆ خەڵکی بکاتەوە، کەس ناتوانێت بیگرێتەوە.
د. ﴿وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾ واتە: و زۆر یادی خودا بکەن بۆ ئەوەی سەرکەوتوو بن: لە کاتی بڵاوبوونەوەتدا، لە کاتی هەوڵدانتدا، با زمانت بێئاگا نەبێت، زیکری الله ئەو پاسەوانەیە کە هەوڵەکەت لە خۆباییبوون دەپارێزێت، وە دڵت لە ڕەقبوون دەپارێزێت. زۆر یادکردنی خوای پەروەردگار نهێنی سەرکەوتنە: ﴿وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا﴾ [الأحزاب: ٣٥]. واتە: و ئەو پیاو و ژنانەی کە زۆر یادی خودا دەکەن، خودا لێخۆشبوون و پاداشتێکی گەورەی بۆ ئامادەکردوون.
برایانی من، قەیرانی ئوممەتی ئیسلامی لە نێو مزگەوتێکی داخراو و بازاڕێکی غافڵدایە، سەیری حاڵی ئەمڕۆمان بکە، دەبینیت لە نێوان دوو جەمسەری توندڕەویداین:
دەستەیەک: تەنها خوویان بە مزگەوت گرتووە، بوونەتە زاهیدی بێدەسەڵات، نوێژ دەکەن و دەگریین، بەڵام نە بونیاد دەنێن و نە بەرهەمیشیان هەیە، لەبیریان چووە کە نوێژ وێستگەی بەڕێکەوتنە، نەک وێستگەی گەیشتن و کۆتایی.
دەستەیەکی تر: کە لە مزگەوت چوونە دەرەوە ئیتر پشت ئەکەن شەریعەتی خوا و سنوورەکان ئەبەزێنن، دەبنە بازرگانی ماندوو و ڕاکەر، جا سەیریش یەوەیە داوای فەزڵی خوای گەورە دەکەن، بەڵام خوایان لەبیرکردووە. بۆیە هەوڵەکانیان بێ بەرەکەتە، و ماڵ و سامانەکەشیان بێ شوێنەوارە.
دەرەنجامەکەش چییە؟ ئوممەتێک نوێژ دەکات بەبێ ئەوەی هیچ کاریگەرییەکی لەسەر زەوی هەبێت، و هەوڵ دەدات بەبێ ئەوەی چاوەڕێی بەرەکەتێک لە ئاسمان بکات.
بەڵام ڕێبازی قورئان چییە؟ مزگەوتێک بۆ شەحنکردنەوە، پاشان زەوییەک بۆ ئاوەدانکردنەوە، پاشان دڵێکی زاکر کە هەرگیز غافڵ نابێت. ئەمەیە ئەو موسڵمانەی کە خوای گەورە دەیەوێت: ﴿رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ﴾ [النور: ٣٧]. واتا: پیاوانێک کە هیچ بازرگانی و کڕین و فرۆشتنێک مەشغوڵیان ناکات لە یادی الله.
برای من، سەرکەوتن بۆ کەسێکە کە هەردووکیان کۆبکاتەوە
دەرەنجامەکە لە کۆتایی ئایەتەکەدا ڕوونە: ﴿لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾. سەرکەوتن بە قسە نییە، بەڵکو ڕێگایەکی بۆ کێشراوە:
ئەگەر نوێژت کرد و بڵاو نەبوویتەوە: دەبیتە عابیدێکی گۆشەگیر، کە تەنها سوودت بۆ خۆت هەیە... ئەمەش ڕێبازی پێغەمبەران نییە. | 518 |
