اکنون در دسترس! پژوهش تلگرام ۲۰۲۵ — مهمترین بینشهای سال 
1 205
مشترکین
-124 ساعت
-67 روز
-230 روز
در حال بارگیری داده...
کانالهای مشابه
ابر برچسبها
هیچ دادهای
مشکلی وجود دارد؟ لطفاً صفحه را تازه کنید یا با مدیر پشتیبانی ما تماس بگیرید.
اشارات ورودی و خروجی
---
---
---
---
---
---
جذب مشترکین
ژوئن '26
ژوئن '26
+7
در 1 کانالها
مه '26
+25
در 3 کانالها
Get PRO
آوریل '26
+16
در 1 کانالها
Get PRO
مارس '26
+6
در 2 کانالها
Get PRO
فوریه '26
+11
در 1 کانالها
Get PRO
ژانویه '26
+35
در 7 کانالها
Get PRO
دسامبر '25
+20
در 4 کانالها
Get PRO
نوامبر '25
+9
در 1 کانالها
Get PRO
اکتبر '25
+15
در 4 کانالها
Get PRO
سپتامبر '25
+15
در 1 کانالها
Get PRO
اوت '25
+32
در 1 کانالها
Get PRO
ژوئیه '25
+17
در 3 کانالها
Get PRO
ژوئن '25
+20
در 4 کانالها
Get PRO
مه '25
+27
در 6 کانالها
Get PRO
آوریل '25
+21
در 2 کانالها
Get PRO
مارس '25
+18
در 1 کانالها
Get PRO
فوریه '25
+26
در 4 کانالها
Get PRO
ژانویه '25
+27
در 2 کانالها
Get PRO
دسامبر '24
+24
در 5 کانالها
Get PRO
نوامبر '24
+41
در 5 کانالها
Get PRO
اکتبر '24
+30
در 4 کانالها
Get PRO
سپتامبر '24
+32
در 9 کانالها
Get PRO
اوت '24
+57
در 10 کانالها
Get PRO
ژوئیه '24
+19
در 2 کانالها
Get PRO
ژوئن '24
+38
در 14 کانالها
Get PRO
مه '24
+45
در 7 کانالها
Get PRO
آوریل '24
+12
در 1 کانالها
Get PRO
مارس '24
+27
در 4 کانالها
Get PRO
فوریه '24
+26
در 3 کانالها
Get PRO
ژانویه '24
+52
در 13 کانالها
Get PRO
دسامبر '23
+28
در 3 کانالها
Get PRO
نوامبر '23
+24
در 4 کانالها
Get PRO
اکتبر '23
+23
در 4 کانالها
Get PRO
سپتامبر '23
+58
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '23
+57
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '23
+51
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '23
+79
در 0 کانالها
Get PRO
مه '23
+28
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '23
+47
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '23
+48
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '23
+22
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '23
+31
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '22
+46
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '22
+68
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '22
+138
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '22
+65
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '22
+73
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '22
+46
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '22
+41
در 0 کانالها
Get PRO
مه '22
+320
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '22
+65
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '22
+154
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '22
+32
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '22
+61
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '21
+29
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '21
+67
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '21
+11
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '21
+27
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '21
+419
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '21
+144
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '21
+176
در 0 کانالها
Get PRO
مه '21
+146
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '21
+154
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '21
+98
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '21
+157
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '21
+803
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '20
+2 410
در 0 کانالها
| تاریخ | رشد مشترکین | اشارات | کانالها | |
| 14 ژوئن | 0 | |||
| 13 ژوئن | +1 | |||
| 12 ژوئن | +1 | |||
| 11 ژوئن | 0 | |||
| 10 ژوئن | 0 | |||
| 09 ژوئن | +1 | |||
| 08 ژوئن | 0 | |||
| 07 ژوئن | 0 | |||
| 06 ژوئن | +1 | |||
| 05 ژوئن | +1 | |||
| 04 ژوئن | 0 | |||
| 03 ژوئن | 0 | |||
| 02 ژوئن | +1 | |||
| 01 ژوئن | +1 |
پستهای کانال
Колькі год таму, калі я ўбачыў у затрыманьні групы пэнсіянэраў за флэш-моб у электрычцы (чыталі беларускія кнігі) элемэнт праявы этнацыду, мне даказвалі: не, справа ня ў мове, іх затрымалі за палітычны актывізм; калі б «Войну и мир» па-расейску чыталі ці «Гары Потэра» па ангельску — было б тое самае. Гэта таму, што супраць улады.
Нацыянальнае тут ні пры чым.
Калі ў 2021 годзе зьліквідавалі ТБМ, казалі — не, гэта не з-за беларускага, не з-за нацыянальнага, гэта проста ўсе грамадзкія арганізацыі зачыняюць. Бо і тыя, якія да беларускай мовы ня маюць ніякага дачыненьня (а такіх большасьць) ліквідуюць таксама.
Пры чым тут нацыянальнае?
Нашмат раней, калі ў 1995 зьбілі дэпутатаў парлямэнта, якія пратэставалі супраць рэфэрэндуму пра мову і сымбалі, казалі — не, не за мову іх зьбілі, а таму зьбілі, што выступілі за дэмакратыю і супраць Лукашэнкі. Гэта ўнутрыпалітычная барацьба. Жорсткая і бязьлітасная.
Але нацыянальнае тут ніякім бокам.
А яшчэ знача раней, у 1988, калі артыкуле пра Курапаты Пазьняк завяршыў словамі пра генацыд (ведаю, як Анатолю Ільічу Вярцінскаму, галоўрэду «ЛіМу», удалося прабіць гэта праз цэнзуру — шчытом была прадмова Быкава, які падпісаўся не як народны пісьменьнік, а як ляўрэат Ленінскай прэміі), казалі — ну, Зянон тут загнуў. Расстрэльвалі ж і рускіх, і палякаў, і яўрэяў — і расстрэльвалі ня толькі ў Беларусі, але і ў Кіеве, ды і ў Маскве расстрэльвалі. Які тут генацыд? Тут нацыянальнае ні пры чым.
Цяпер забаранілі (абвясьцілі экстрэмісцкім) фільм «Дарога пра Курапаты», зьняты ў 1990 годзе. У 1992 фільм атрымаў Дзяржаўную прэмію. Там пра Лукашэнку няма ні слова. Але там пра расстрэлы, пра НКВД. І паказваюць чарапы ахвяраў.
Але мы, канешне ж, ня будзем казаць, што гэтая забарона — частка палітыкі этнацыду Беларусаў, фрагмэнт сыстэмнай стратэгіі зьнішчэньня нацыянальнай ідэнтычнасьці, з мэтай у пэрспэктыве ліквідацыі ўсёй нацыі. Мы, канешне, не дадумаемся заяўляць, што стратэгія гэтая вызначаная Масквой. Мы скажам, што гэта — мясцовая ініцыятыва Лукашэнкі і ягоных памагатых. Масква тут ні пры чым. І нацыянальнае — таксама ніякім бокам.
Гэта ў Польшчы, Літве, Латвіі, ва Ўкраіне, у Армэніі ці Грузіі гэтак бы сказалі. Ды не, не казалі б — крыкам крычалі. А мы — не. У нас усё нармальна з кантролем над эмоцыямі і дыфэрэнцыяцыяй элемэнтаў пераходу ад аўтакратыі да таталітарызму. Звычайны клясычны пераход, а хто лічыць інакш, хай чытае паліталягічную літаратуру, дзякуй Богу, у тры клікі можна спампаваць з Інтэрнэту. Нацыянальнае тут ні пры чым.
Часам здаецца, што калі б усіх нас, беларусаў, вырашылі аднамомантна вынішчыць фізычна нейкімі пакуль невядомым (а можа, ужо вядомым) спосабам, які дазваляе апошнія хвіліны жыцьця знаходзіцца ў ясным розуме і ўсьведамляць, што вось нас заб’юць усіх да аднаго, дык апошнімі нашымі словамі былі б — «Не, зьнішчаюць нас не таму, што мы беларусы. Гэта па нейкай іншай прычыне нас зьнішчаюць».
Можа, таму яны нас і зьнішчаюць?
| 2 | Булгакаў у літаратуры застанецца Булгакавым. А помнік зьнесены ракетамі Пуціна. | 692 |
| 3 | ЛУКАШЭНКА – НЕ ГАРАНТ НЕЗАЛЕЖНАСЬЦІ, ЁН – ГАНДЛЯР НЕЗАЛЕЖНАСЬЦЮ
Днямі адказаў на пытаньне БЕЛСАТУ пра магчымасьць перамоваў апазыцыі з Лукашэнкам. Паколькі апытвалі некалькі рэспандэнтаў, У публікацыі (за якую дзякуюб) былі дадзеныя фрагмэнты, што было прадвыктавана фарматам, але ўсё ж дам тэкст у поўным выглядзе.
....................
Лукашэнка ніколі не ішоў на перамовы з апазыцыяй, і на гэтым можна было б паставіць кропку. Я памятаю яго як чалавека, няздольнага ні на якія кампрамісы, калі яны хоць нейкім чым закраналі ягонае ўласнае «эга». Як дэпутат, ён імкнуўся да 100% (99% было недастаткова) уплыву, як дыктатар – да 100% падаўленьня. Ён можа пайсьці на кантакт з апазыцыяй толькі ў адным выпадку: калі апанэнты стануць перад ім на калені, апусьцяць галовы і пакаяцца. Прычым я кажу гэта зусім не ў пераносным сэнсе.
Гэта будуць не перамовы, а пакаяньне. Гэта будзе ганьба – але яшчэ горай, што яна не прынясе выніку і ў справе абароны Незалежнасьці.
Напэўна, можна было б у імя сувэрэнітэту пагадзіцца нават на ганьбу, калі б гаворка ішла пра асобу, падобную на Франка ці Піначэта – бо тыя ня ставілі пад сумнеў незалежнасьць краінаў, нацыянальную ідэнтычнасьць. Франка, як вядома, адмовіўся падтрымаць Гітлера ў нападу на Вялікабрытанію (фюрэр нават потым сказаў, што гатовы тры гадзіны праседзіць у крэсьле дантыста без наркозу, чым гадзіну гутарыць з каўдыльё), Піначэт не пераводзіў школы на, да прыкладу, ангельскую мову, каб дагадзіць ЗША.
Лукашэнка ж пачаў гандляваць сувэрэнітэтам літаральна зь першага дня свайго кіраваньня і пасьлядоўна вынішчаць нацыянальную ідэнтычнасьць, якая ёсьць падмуркам дзяржаўнасьці. і не спыняецца ў гэтым. Лукашэнка – не гарант Незалежнасьці, ён – гандляр Незалежнасьцю. Як і гандляр палітвязьнямі.
Таму мэтай мусіць быць не ўступленьне зь ім у нейкія перамоўныя камбінацыі зь невядомым вынікам (зрэшты, вядомым – у гульнях з д ‘яблам заўсёды перамагае д’ябал), а як найхутчэйшае адхіленьня яго ад улады менавіта як пагрозы Незалежнасьці.
І паўтару тое, што кажу шмат гадоў: калі б ўзьнікла магчымасьць заняць галоўнае месца ў Крамлі коштам уваходжаньня Беларусі ў РФ – Лукашэнка б не вагаўся ні сэкунды. | 1 157 |
| 4 | Лукашэнка пра Ўкраіну: «Яны, можа, і вызначылі 500 цэляў. У нас ёсьць адна цэль вельмі сур’ёзная з дакладнымі каардынатамі і зусім недалёка ад Беларусі. Гэта ж яны таксама разумеюць». Бясспрэчна, маецца на ўвазе Чарнобыльская АЭС. І калі гэта зразумеюць як ядзерны шантаж — зразумеюць правільна. Які, заўважым, цалкам укладаецца ў стратэгічныя (і тактычныя) мэты Масквы. | 1 020 |
| 5 | Па рэакцыі на «трапляньне» дронаў на тэрыторыі краінаў-членаў альянсу, можна меркаваць, што такія эксцэсы ня выклічуць у адказ атакі нечага большага, чым «глыбокую заклапочанасьць». Ну, ясня справа, будуць уведзеныя нейкія санкцыі. Які там пакет санкцый ЭЗ рыхтуе супраць РФ? Лік пайшоў ужо на трэці дзясятак? Ці яшчэ пакуль на другім?
Дапускаю, што такую рэакцыю (фактычна, ніякай рэакцыі) можна нават прызнаць разумнай — каб не справакаваць глябальную вайну.
Але гэтага цалкам дастаткова, каб калі не адразу зваліць урад атакаванай краіны, дык выклікаць востры палітычны крызіс, усяліць у людзей пачуцьцё няўпэўненасьць, страх і істотна паўплываць на вынік выбараў.
У патрэбны для Масквы бок. | 1 015 |
| 6 | Мы — рабы ўласных тэорый. Часам пабудаваных на рэальнасьці, здараецца — на эфэмэрных уяўленьнях. Але калі ўжо тэорыя намі прынятая, мы схільныя ігнараваць гэтую самую рэальнасьць, калі яна нашу тэорыю абвяргае.
Гэтымі днямі ў кожным другім аналізе верагоднасьці нападу Пуціна (альбо ягонага проксі Лукашэнкі) на краіны NATO — пытаньне: а дзе, уласна, паблізу «сувалкаўскага калідору», ці Нарвы, ці нейкіх іншых падобных месцаў — канцэнтрацыя вайсковых злучэньняў, хаця б у памерах адной двух-трох карпусоў, 10-15 тысячаў вайскоўцаў? Вось у лютым 2022-га канцэнтрацыя была, у дзясяткі тысяч. Пра яе было вядома без усялякіх касьмічных спадарожнікаў, проста мала хто верыў што Пуцін адважыцца на авантуру. А сёньня? Дзе канцэнтрацыя?
Ды калі б і рушылі гэтыя некалькі тысяч — у Польшчы ды краінаў Балтыі дастаткова ўласных сілаў, каб іх падавіць.
Тут няма з чым спрачацца: у выпадку клясычнай вайсковай агрэсіі па мадэлі «Кіеў за тры дні» тымі сіламі, на якія цяпер можа разьлічваць Пуцін, напад будзе нейтралізававны.
Але чаму нам не прыходзіць у галаву, што ня трэба ніякіх танкавых калёнаў, матастралковых падразьдзяленьняў ды ўдараў артылерыі?
Чаму мы ня можам усьвядоміць, што люты 2022 адбываўся ў іншую эпоху з пункту гледжаньня прынцыпаў вядзеньня вайны? Што адрозьненьне паміж падзеямі чатырохгадовай даўніны і сёньняшняй сытуацыяй — як розьніца паміж эпохамі да і пасьля вынаходніцтва пораху (ужо не кажу — паміж кавалерыяй і танкамі)?
Пасьпяховы для агрэсара вынік вайны мы звычайна ўяўляем у выглядзе зруйнаваных гарадоў, зьнішчанай прамысловасьці, шматтысячных калёнаў уцекачоў. Але гэта — не вынік, а толькі этап у дасягненьня галоўнай мэты вайны: палітычнага і эканамічнага падпарадкаваньня краіны сваім інтарэсам, у пэўных выпадках — зьмены яе геапалітычнай арыентацыі.
У Беларусі такую зьмену Маскве ўдалося праесьці ў 1994-м без усялякай стрэляніны (калі не лічыць «стрэл пад Лёзна»). Ва Ўкраіне спатрэбілася вайсковая агрэсія. Але, пры ўсёй крыважэрнасьці пуцінскага рэжыму, усё ж падаецца, што калі б Украіну як незалежную дзяржаву з арыентацыяй на Эўропу ўдалося зьнішчыць без ваеннага ўмяшаньня (як амаль зьнішчылі Беларусь) — тое было б зроблена (такія спробы, як мы ведаем, прабіліся).
Крэмль імкнецца ізноў падпарадкаваць сябе былыя савецкія рэспублікі і сацыялістычныя краіны Ўсходняй Эўропы — каб у Вільні, Таліне, Рызе, Варшаве, Празе ці Бухарэсьце рускі чалавек ня проста адчуваў сябе гаспадаром — а каб яго баяліся, слухаліся і выконвалі тое, чаго ён пажадае.
Прывесьці да ўлады палітычныя сілы, якія будуць служыць Маскве, можна двума спосабамі: карупцыяй і агрэсіяй. Першы, як бачым па нядаўніх выніках у некаторы’х краінах, не заўсёды дапамагае. А другі — зусім не азначае руйнаваньне гарадоў праз паўнамаштабную вайну.
І вось тут я вяртаюся да тэмы нежаданьня ўспрымаць рэальнасьць, калі яна супярэчыць звыклай тэорыі.
Сёньня агрэсія — гэта зусім не абавязкова танкавы калёны і армады ваенных самалётаў.
Нядаўна абрынуўся ўрад Латвіі. Прычына — на тэрыторыю краіны заляцела некалькі дронаў (прычым не расейскіх, украінскіх). Не было нейкіх істотных разбурэньняў, не было чалавечых ахвяраў, нават параненых. Проста ўзьнік палітычны крызіс.
А цяпер уявіце, што сёньня расейскі дрон атакуе — ну, дапусьцім, аўтобуснае дэпо ў нейкай эўрапейскай сталіцы. Атакуе ўначы, калі ў аўтобусах няма людзей. Ахвяраў няма, алё гарыць. Заўтра дрон атакуе сховішча паліва ў аэрэпорце — ізноў без ахвяраў, але пажар куды большы, плюс палёты на некалькі дзён спыненыя. Пляны тысячаў людзей парушаныя. Пасьлязаўтра ўдар па будынку карціннай галерэі. Таксама ўначы, ізноў без ахвяраў, дзяжурныя супрацоўнікаў не зачапіла, але некалькі шэдэўраў нацыянальнага выяўленчага мастацтва зьнішчана.
І адначасна Масква заяўляе, што — не, гэта не выпадковасьць (як цяпер Мядзьведзеў заявіў, што дрон у Румыніі — не выпадковасьць). А вось яшчэ ёсьць рэдакцыя газэты, якая стабільна генэруе антырасейскія настроі, дык іх супрацоўнікам варта б заўтра не прыходзіць у офіс, хай з дому пішуць свае гнюсныя пасквілі. І — уначы офіс падвяргаецца атацы. | 647 |
| 7 | Расейскія дроны трапілі ў жылы дом у Румыніі, краіны NATO, двое параненыя. Упэўнены: ніякай адэкватнай рэакцыі NATO ня будзе, а значыць, Пуцін будзе ісьці далей. Пытаньне толькі — дзе і ў якім накірунку. | 603 |
| 8 | Вы згодны зь меркаваньнем Міколы Статкевіча, што лідары дэмруху пры любых умовах мусяць заставацца ў Беларусі і не эміграваць? | 641 |
| 9 | Некаторыя паважаныя палітыкі недакладна зразумелі мае словы пра невыгоднасьць для Ўкраіны нападу з тэрыторыі Беларусі. Насамрэч, я нідзе не кажу пра правакацыю супраць Беларусі з боку Ўкраіны. Наадварот, даказваю, што гэта невыгодна Кіеву, бо непазьбежна прывядзе да адкрыцьця «другога фронту» і паразы на фронце цяперашнім.
Ужываць слова «правакацыя» з майго боку ў дачыненьні да Украіны было б абсурдна і нелягічна — бо якраз Украіну штодня вось ужо чатыры гады правакуе Лукашэнка, у інтарэсах свайго гаспадара Пуціна.
ВПК Беларусі працуе на вайну Расеі з Украінай. Дзясяткі прадпрыемстваў вырабляюць прадукцыю для расейскай арміі. І з прававога пункту гледжаньня гэтыя (менавіта гэтыя) прадпрыемствы — ваенныя мішэні для Кіеву, паколькі на іх распаўсюджваецца міжнародна прызнаныя законы вайсковага канфлікту.
Яшчэ раз: гэта — легітымныя, паводле міжнароднага права, мішэні. Нягледзячы на нашыя апраўданьні — што Лукашэнка выконвае жаданьне Пуціна, што ў краіне акупацыйная дыктатура, што беларусы пад прыгнётам, што яны нічога не вырашаюць, што ім трэба карміць сем’і і г.д. Беларусам, якія працуюць на такіх прадпрыемствах, сапраўды трэба карміць сем’і — а ўкраінскія сем’і ў гэты час забіваюць. Магчыма, той зброяй, якую вырабляюць тыя, каму трэба карміць сем’і.
Вось гэта нам трэба ясна ўсьвядоміць. І аддаць належнае вытрымцы кіраўнікоў Украіны і кіраўніцтва УСУ, чым бы яно — міласэрнасьцю да беларусаў ці нейкім стратэгічным або тактычным разьлікам — не тлумачылася. | 963 |
| 10 | Прачытаў выказваньні паважаных людзей, што Зяленскі нібыта хоча ўцягнуць Беларусь у вайну супраць Украіны (варыянт — справакаваць Лукашэнку, каб нанесьці па ім удар. У такі сцэнар упісваюць і візыт Ціханоўскай).
Верагоднасьці і прагнозы, канешне, можна выбудоўваць розныя, але давайце, усё ж, будзем кіравацца лёгікай і рэаліямі.
Украіна не зацікаўленая ў адкрыцьці «другога фронту». Бо такое адкрыцьцё практычна аўтаматычна азначае паразу (нават ланцуг праразаў) на фронце асноўным, у Данбасе. Украіна гераічна ўтрымлівае гэты не віртуальны, а рэальны фронт — і выкарыстаньне Кіевам новых тэхналёгій (дроны і інш.) надае ўсё больш упэўненасьці ў тым, што на нашых вачах адбываецца пералом у вайне — на карысьць Кіеву.
Але робіць гэта Ўкраіна з апошніх сілаў — пры, адначасна, дэфіцыце стратэгічна важных узбраеньняў.
І вось толькі адзін, чыста тэхнічны, аргумэнт супраць тэорыі нібыта ўцягваньня Кіевам Беларусі ў вайну.
Цяпер Зяленскі зьвярнуўся да Трампа наконт практычна поўнага вычарпаньня ракетаў комплексу супрацьпаветранай абароны Patriot. Не паглыбляючыся ў падрабязнасьці, гэта вельмі важны комплекс, па шмат якіх парамэтрах — унікальны. І ў такой сытуацыі Зяленскі хоча, каб ракеты паляцелі на Кіеў і з тэрыторыі Беларусі? А чым чым ён будзе іх зьбіваць?
Дык навошта Зяленскаму ператвараць магчымую перамогу ў гарантаваную паразу?
Справакаваць афіцыйны Менск на вайну, каб ударыць дронамі (ці ракетамі) па дзейным кіраўніку Беларусі? Бясспрэчна, сёньня Ўкраіна ўжо можа не баяцца «злаваць дзеда» (і візыт Ціханоўскай тое пацьвердзіў). І здольная нанесьці істотную шкоду і вайсковаму комплексу, і эканоміцы; на дзейнасьці Мазырскага і Наваполацкага НПЗ, гарадзенскага «Азоту», іншых бюджэтаўтворных прадпрыемстваў дакладна можна будзе паставіць крыж.
Але дазвольце мне — пры ўсёй павазе і захапленьні спэцвойскамі Ўкраіны — выказаць сумнеў у іх здольнасьці гарантавана зьнішчыць «дзеда». Атачэньне ягонае, міністраў — так. Яго — не (гэта як бы ў сакавіку 1953 аддалі Богу душу тав. Малянкоў, Хрушчоў, Берыя, Булганін, Молатаў, etc. — а Сталін, які дзясяткамі расстрэльваў былых паплечнікаў, працягваў кіраваць. Гісторыкі ўвогуле мяркуюць, што якраз гэтых таварышаў Іосіф Вісарыёнавіч і меркаваў адправіць лепшы сьвет у пачатку новай хвалі масавых рэпрэсій). Такая несумненная магчымасьць ёсьць толькі ў адной краіны, і мы ведаем гэтую краіну, і мы таксама разумеем, чаму гэтага не адбудзецца.
Увогуле, цяперашнія выказваньні нагадваюць мне папрокі ў 2008 у бок тагачаснага прэзыдэнта Грузіі Саакашвілі, што ён нечым (ужо не прыгадаю чым) нібыта справакаваў Маскву на агрэсію. Насамрэч, напад на Грузію адбыўся б незалежна ад дзеяньняў Саакашвілі. Гэта была рэалізацыя імпэрскай стратэгіі Масквы.
Уцягнуць Беларусь у вайну хоча не Зяленскі. Зрабіць гэта імкнецца той, хто і распачаў гэтую подлую вайну. Гэтага жадае Пуцін, выкарыстаўшы Лукашэнку, якога ён канчаткова падпарадкававаў пасьля падзеяў 2020 году, уратаваўшы яго ва ўладзе.
Тым, хто ўсё яшчэ верыць у здольнасьць Лукашэнкі ўтрымаць Беларусь ад уступленьня ў вайну — нагадаю ў соты ці двухсоты раз, што менавіта дэпутат Лукашэнка ў красавіку 1993 прапанаваў унесьці ў парадак дня сэсіі Вярхоўнага Савета пытаньне аб далучэньні краіны да сыстэмы АДКБ, якая рэальна кантралюецца маскоўскім Генштабам. Менавіта з гэтага і пачалося ператварэньне Беларусі ў вайсковы пляцдарм Расеі, што пазьней, ужо будучы кіраўніком краіны, Лукашэнка рэалізаваў у здрадніцкіх (і ня будзем забывацца — нелегітымных) пагадненьнях з Масквой.
Менавіта Лукашэнка здаў Маскве, амаль ужо цалкам, і палітычны, і эканамічны і, нарэшце, вайсковы сувэрэнітэт Беларусі.
Менавіта ён, Лукашэнка і ёсьць «слабым зьвяном» у сыстэме бясьпекі вакол Беларусі.
І ня варта зь яго вырабляць «гаранта Незалежнасьці». | 747 |
| 11 | «Таким образом, чтобы уберечь свой режим, а заодно и себя от катастрофы, Лукашенко нельзя было действовать иначе, чем он действовал, — и Лукашенко избрал единственно спасительный путь: организовав опричнину, начал уничтожение всех, кто представлял для режима хотя бы потенциальную опасность. Этим достигалось не только то, что ряды противников режима физически уничтожались, но и то, что остав
шиеся в живых как бы „замораживались“ ужасом, который находил на них при мысли о беспощадности расправ.
Создать всеобъемлющее ощущение безвыходности, убедить всех и каждого в обреченности каких бы то ни было попыток свергнуть диктатуру или хотя бы ограничить ее — такой, несомненно, была первоочередная стратегическая цель Лукашенко, и он в основном достиг этой цели.
... Конечно, он был хитер, коварен, дьявольски умен, ему зачастую просто везло; но главное, решающее в успехах Лукашенко все же заключалось в том, что он располагал организацией, позволявшей ему контролировать всех и вся, в том числе госаппарат в целом и каждого его члена в отдельности, за исключением лишь Лукашенко и тех, кого он соблаговолит объявить неприкосновенным на какое-то время.
... Конкретный пример: председатель облисполкома по статусу старше начальника областного управления КГБ; однако предоблисполкома не смел
даже спросить у гебиста о причинах ареста того или иного человека, — даже ближайшего своего сотрудника, не говоря уже о протесте против ареста или заступничестве. В общем, гебисты чувствовали себя в
своей стране, как чувствуют себя в чужих странах дипломаты, наделенные статутом неприкосновенности.
Другая паралель: Лукашенко с чекистами находились в стране как бы на положении оккупационных властей, причем даже госаппарат оказался на положении партии коллаборанствующей, которой оккупанты не очень-то доверяют и время от времени ее фильтруют».
Я замяніў у гэтым тэксьце Сталіна — на Лукашэнку, капартыю — на дзяржапарат, сакратара абкома — на старшыню аблвыканкама, НКВД — на КГБ. Слова «чекист» мяняць патрэбы не ўзьнікла.
(Ю. Терновский, «Что происходит в верхах КПСС», Verlag «Golos Naroda», Мюнхен, 1957). | 701 |
| 12 | Візіт Сьвятланы Ціханоўскай ва Ўкраіны Вы ацэньваеце: | 562 |
| 13 | Незалежнасьць мусіла быць прынятая легітымным чынам, гэта значыць вышэйшым заканадаўчым органам, Вярхоўным саветам. Лепш бы, канешне, дэмакратычным, але каб не згубіўся час — тым, які ёсьць. Вось чаму мы адразу (калі яшчэ КГЧП не пацярпеў паразу) запатрабавалі склікаць нечарговую сэсію і пачалі зьбіраць подпісы дэпутатаў (сабралі больш за 80), якімі потым і «прабілі» рашэньне пра сэсію на паседжаньні Прэзыдыюму ВС. Калі б не запатрабавалі — Сэсіі Незалежнасьці, па-просту, не было б. Яе б ня склікалі.
Другі фактар — гэта наяўнасьць законапраектаў. Мы разумелі, што «вакно магчымасьцяў» можа быць вельмі вузкім, таму асноўнае ў нас было падрыхтавана, але ўсё роўна двое сутак перад сэсіяй працавалі над паперамі — і гэта запатрабавала такіх інтэлектуальных ды і псыхафізычных намаганьняў, што ў памяці маёй тыя дні зьліліся ў адзін.
Трэці — Плошча. Мы ўжо ведалі, што дэпутаты-камуністы ідуць на кампраміс толькі тады, калі іх падштурхоўваюць да гэтага ня толькі ў Авальнай залі, але і людзі на плошчы. У БНФ была распрацаваная зладжаная сыстэма апавяшчэньня (мабільнікаў тады не было, інтэрнэту таксама). З цягам часу я стаў больш сьціпла ацэньваць колькасьць людзей перад Домам ураду 24-24 жніўня 1991, але ў агульнай суме сьмела можна казаць, што ў той ці іншы час перад Домам ураду пабывала агулам ня менш за 30 тысячаў. Так, гэта нават не 1% ад жыхароў Менску. Але для належнага ўзьдзеяньня на камуністаў хапіла.
Перакананы, што адсутнасьць хаця б аднаго з гэтых трох элемэнтаў не прывялі б да выніку, які адбыўся 25 жніўня 1991 году.
Канешне, узьнікалі моманты, на якія даводзілася рэагаваць спантанна. Скажам, ніхто ня мог уявіць, што 1-шы сакратар ЦК Малафееў пасунецца на трыбуну (ён ня быў дэпутатам ВС) — мы імгненна паўскоквалі з крэслаў і выціснулі яго з трыбуны, што было шокам для камуністаў (уявіце, каб Машэрава ці Сьлюнькова сагналі з трыбуны). Гэта пераламала хаду сэсіі, Дземянцей падаў у адстаўку менавіта пасьля гэтага. Альбо — гістарычная прамова Пазьняка перад самім галасаваньнем, якая і вызначыла вынік, ён да яе не рыхтаваўся, яна была спантаннай.
І пры гэтым — стратэгія была. І зваліліся яна ня зь неба — яе распрацоўваў і рэалізоўваў Народны Фронт.
Пры шчасьлівым зьбегу акалічнасьцяў і Боскай дапамогай, канешне. | 785 |
| 14 | У дыскусіі пра адсутнасьць у лідэраў 2020-га пляну Дзьмітрый Гурневіч напісаў: «Ніякага пляну ў 2020 годзе і не магло быць. Годзе шукаць вінаватых. Калі ў кагосьці атрымліваецца зрынуць аўтарытарны рэжым, то ён, вядома ж, выдае гэта за геніяльны плян. Але калі гэта не вайсковы пераварот, то гэта ілюзія...»
Тут перапыню цытаваньне, каб адразу пагадзіцца: вінаватых сапраўды шукаць ня трэба, яны вядомыя. Вінаватыя тыя, хто ўзурпаваў уладу і распачаў рэпрэсіі. А ў дачыненьне да лідэраў можна казаць пра палітычную адказнасьць.
«У жніўні 1991 года група камуністаў-радыкалаў хацела спыніць развал СССР і зладзіла путч, — піша далей Дзьмітрый, — але той, парадаксальна, толькі прысьпешыў крах саўка. Путч праваліўся, камуністы былі ў шоку, і гэта дало старт „параду незалежнасьці“. Гэта не быў чыйсьці геніяльны плян. Гэта была страшная памылка камуністаў, якой скарысталіся народныя франты, у тым ліку і БНФ. Слава ім за гэта!!!»
І яшчэ — ужо ў адказ на маю рэпліку: «Які б добры плян не быў, а вырашае не яго якасьць, а мора іншых абставін».
Тут не хапае адной фразы для таго, каб Гурневіч апрыёры зьнішчыў (ва ўсякім разе, у мяне) усякае жаданьне зь ім спрачацца: «Бо ўсё ў руцэ Божай!». Было б вяршыняй саманадзейнасьці абвяргаць гэта. Але паколькі Дзьмітрый гэтага не напісаў — значыць, усё ж пакідае нейкае, хай сабе і мізэрнае, месца для чалавека зь ягонымі плянамі ды стратэгіямі.
Рэалізацыя стратэгій, канешне, залежыць ад безьлічы фактараў, на большасьць зь якіх канкрэтны чалавек (альбо канкрэтная палітычная сіла) уплываць ня можа. Ня кажучы ўжо пра тое, што мы называем шанцункам.
І ўсё ж, калі стратэгіі няма — і посьпеху, найхутчэй, ня будзе.
Дзьмітрый Гурневіч прыгадвае падзеі жніўня 91-га. Так, тады БНФу ўдалося скарыстаць выгоднае для абвяшчэньне Незалежнасьці спалучэньне ўнутраных і зьнешніх абставінаў — але ці магло б гэта адбыцца, калі б не было стратэгіі, якую Фронт рэалізоўваў мінімум два гады?
Перакананы, што — не.
Проста нагадаю (ці паведамлю, калі хтосьці ня ведаў), што дасягненьне Незалежнасьці БНФ паставіў сваёй праграмнай мэтай ужо на Ўстанўчым з’езьдзе ў чэрвені 1989 году і дамагаўся яе рэалізацыі няўхільна і пасьлядоўна. Спачатку гэта былі палітычныя праграмныя дакумэнты (што таксама важна), а з моманту ўтварэньня дэпутацкай Апазыцыі БНФ летам 1990 — ужо законапраекты. Звычайна ўзгадваюць Дэклярацыю аб сувэрэнітэце, але яшчэ да яе, у траўні-чэрвені 90-га, дэпутаты БНФ — кандыдаты на пасады старшыняў камісій ВС прадставілі праграмы ў галіне дзяржаўнага будаўніцтва, эканомікі, банкаўскай сфэры, міжнародных адносінаў, адукацыі, культуры. Гэтыя выступы адбываліся ў прамой трансьляцыі, іх чула ўся Беларусь і ўся Беларусь ведала, якой БНФ бачыць яе будучыню.
Да жніўня 1991 БНФ ужо меў пакет законапраектаў, які падводзіў пад Незалежнасьць заканадаўчую базу.
Аднак, у большасьці, нашыя прапановы альбо зусім адхіляліся парлямэнцкай большасьцю, альбо прымаліся толькі ў асобных палажэньнях (што было добра, але недастаткова).
І ўжо нязьменна блякавалася галоўная нашая прапанова — абвясьціць Незалежнасьць (на мове юрыспрудэнцыі гэта азначала надаць Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статус канстытуцыйнай сілы).
Да лета 1991-га мы падышлі зь ясным разуменьнем (заснаваным на ўласным досьведзе перамогаў і паразаў), што для абвяшчэньня Незалежнасьці мы павінны мець (а калі іх няма — значыць, стварыць) некалькі абавязковых умоваў.
І гэта я ня «заднім чыслом» кажу — яны былі сфармуляваныя і ў праграмных дакумэнтах БНФ, і ў інтэрвію яго лідэраў. Яны зусім не былі сакрэтнымі — наадварот, мы былі зацікаўленыя, каб пра іх ведала як мага болей людзей, бо разьлічвалі на іх падтрымку.
Умоваў гэтых было мінімум тры. | 687 |
| 15 | Бяда ня ў тым, што, паводле надрукаванага ў НН дасьледаваньня Belpol, дыпмісыі РБ у замежжы набраліся супрацоўнікаў КДБ і ГРУ як сабака блох; дыппрыкрыцьцё выкарыстоўваюць усе краіны. У тым праблема, што гэтыя людзі служаць не беларускім нацыянальным інтарэсам, а – Маскве. | 755 |
| 16 | Вітаю візыт Сьвятланы Ціханоўскай у Кіеў — хаця б таму, што кожная сустрэча апанэнтаў Лукашэнкі з кіраўніцтвам Украіны спрыяе разбурэньню міфу пра нібыта падтрымку беларускім народам агрэсіі Расеі супраць Украіны. Асабліва калі гэта сустрэча зь Зяленскім, якая гарантавана возьме ўвагу ў СМІ. Мы жывем у сьвеце, які шмат у чым фармуюць СМІ, падабаецца гэта ці не; мне — не падабаецца, але такая рэальнасьць.
Аднак ёсьць два моманты.
Першы акрэсьлю каротка: часы лідэра РУХу Вячаслава Чарнавола, ягонай паплечніцы, дачкі ўдзельнікаў легендарнага паўстаньня вязьняў ГУЛАГу ў Кінгіры, дэпутаткі Вярхоўнай Рады першых чатырох скліканьняў Олены Бандрэнкі (сяброўствам зь якой ганаруся), тых, хто ствараў у пачатку 90-х незалежную Ўкраіну і хто для Ўкраіны быў гатовы ахвяраваць усім — тыя часы даўно ў мінулым. Прыйшлі іншыя палітыкі. Ня буду працягваць далей, бо не лічу сябе ў праве даваць ацэнкі дзейным украінскім палітыкам.
Пра другі момант скажу больш падрабязна. Колькі гадоў таму (ужо пасьля пуцінскай агрэсіі супраць Украіны), перад візытам Сьвятланы Ціханоўскай у адну эўрапейскую сталіцу, адзін з банкаў (тады яшчэ толькі адзін) пачаў блякаваць рахункі грамадзянаў Беларусі. Я прапанаваў людзям, блізкім да Офісу, каб Ціханоўская нанесла візыт кіраўніку банку. Такі візыт бясспрэчна зрабіў бы належны эфэкт і, абсалютна перакананы, меў бы станоўчы вынік (бо ЭЗ толькі рэкамэндаваў банкам, а не абавязваў прымаць дыскрымінацыйныя меры да беларусаў).
У адказ мне сказалі, што сустрэча з банкаўскім кіраўніком — гэта не ўзровень прэзыдэнткі-элект. Узровекнь — прэзыдэнт, сьпікер парлямэнту, прэм’ер, ці хаця б міністар замежных спраў.
Я цудоўна разумеў, што — так, не ўзровень.
Як і не ўзровень члена парлямэнта займацца рамонтам даху нейкага дому ці асфальтаваньнем нейкага завулку. Але добрая палова часу дэпутатаў БНФ што Пазьняка, што Сямдзянавай, што Баршчэўскага ці Беленька займалі менавіта такія справы — да прыкладу, за кароткі тэрмін я стаў спэцыялістам у сартыфікацыі каналізацыйных труб (самым дэфіцытным камунальным дэфіцыце пачатку 90-х). Ёсьць жыцьцёвыя патрэбы людзей, ад якіх палітык не павінен адмахнуцца.
Сытуацыя, у якой апынуліся тысячы і тысячы вымушаных беларускіх эмігрантаў — значна горшая за камунальныя праблемы (між іншым, мяркую, што тую прапанову Сьвятлане нават і не перадалі). Ведаю, што цяпер стаўленьне да праблемаў беларусаў у выгнаньні ў атачэньні Ціханоўскай зьмянілася — да прыкладу, у Даніі ўдалося істотна палепшыць прававое становішча беларусаў.
Я наогул лічу, што прававое і сацыяльнае ўладкаваньне беларусаў у замежжы павінны быць для Офісу тэмай № 1.
Становішча беларусаў ва Ўкраіне ад усіх іншых беларусаў у замежжы адрозьніваецца тым, што яны — у вайне. Ёсьць героі, якія змагаюцца на франтах, ёсьць жонкі ўкраінцаў — ваяроў УСУ, ёсьць, нарэшце, цывільныя грамадзяне пад ракетнымі абстрэламі. І ёсьць безьліч абмежаваньняў, накладзеных на грамадзянаў Рэспублікі Беларусь — толькі за тое, што яны грамадзяне Рэспублікі Беларусь. Сярод іх, напэўна, ёсьць апраўданыя, зьвязаныя з тэмамі ўнутранай бясьпекі. Але ёсьць і дыскрымінацыйныя, абсурдныя.
Зьняць іх — для прэзыдэнта Зяленскага справа пяці хвілінаў.
Вось гэта, на маю думку, мусіла б быць істотным вынікам візыту Сьвятланы Ціханоўскай у Кіеў. | 819 |
| 17 | Факт найноўшай гісторыі, пра які забываюць: у другім туры ў 1994 г. узьнікла ўнікальная сытуацыя, калі ў народа не было выбару на карысьць Незалежнасьці: абодва кандыдаты (Кебіч і Лукашэнка) выступалі за аб’яднаньне з Расеяй. Гэта неяк выпадае з аналізу працэсаў, якія вызначылі лёс Беларусі на дзесяцігодзьдзі. | 709 |
| 18 | Прымаю крытыку ў свой адрас наконт падзелу т.зв. выбараў і пратэстаў ў 2020-м. Так, гэта адзіны працэс. У жыцьці ўвогуле ўсё ўзаемазьвязана.
Але ніхто з крытыкаў так і ня здолеў патлумачыць: якія былі падставы лічыць магчымымі свабодныя выбары пры Лукашэнку? За 25 гадоў (на той момант) пры ім былі хоць адны больш-менш свабодныя выбары — хаця б у мясцовыя саветы, не кажу пра прэзыдэнцкія? Няўжо ад пачатку не была бачная — добра, ня буду ўжываць слова “авантурнасьць” — правальнасьць такога ўдзелу? Як можна было паверыць тым, хто казаў пра нерэальнасьць фальсыфікацый і рэпрэсій — хоць увесь папярэдні досьвед (чвэрці стагодзьдзя!) сьведчыў пра іншае?
Вось з гэтага, мне падаецца, трэба пачынаць шукаць адказ на пытаньне пра прычыны паразы. Калі толькі мы сапраўды ня хочам паўтору падобнага выніку. | 942 |
| 19 | Па тэме ж перамоваў з Лукашэнкам – яны магчымыя, канешне. З кім заўгодна можна весьці перамовы. Але ведаючы яго ўжо 36 гадоў, перакананы: пагодзіцца ён на саступкі толькі пры адной умове – поўнай капітуляцыі апанэнтаў. На 100% поўнай. | 815 |
| 20 | Удзячны НН за перадрукоўку маёй папярэдняй рэплікі, але загаловак — “Вынікам пратэстаў 2020 стала трагедыя нацыянальнана маштабу” - некарэктны. Я гэтак не пісаў. Напісаў, што гэта вынік удзелу ў “выбарчай” авантуры (даслоўна “т.зв. выбарчай кампаніі”) . Бо было відавочна, што ніякіх выбараў пры Лукашэнку быць ня можа — дык навошта ж было туды лезьці? Мае былыя калегі - дэпутаты Апазыцыі БНФ у ВС-12 ў ліпені зьаярнуліся да кандыдатаў з прапановай зьняцца, але іх голас патануў у закліках тых, хто “верыў у перамогу” і ня верыў у магчымасьць масавых фальсыфікацый. Цяперашнія няспынныя рэпрэсіі пачаліся ў адказ на пратэсты, але самі гэтыя пратэсты былі цалкам натуральнай рэакцыяй на фальсыфікацыі і катавальні ў акрэсьціных. Памылка — не ў пратэстах (народ мае права на паўстаньне). Першапрычына — ва ўдзеле ў заведама правальнай выбарчай авантуры, і пакуль ні ад воднага з “актараў” мы не пачулі колькі-небудзь уцямнага адказу, хто ж іх на гэтую авантуру натхніў. | 132 |
