آکادمی پژوهشِ مجید حیدری چروده

‍ من پرسش می‌کنم، پس من هستم مهدی مطهرنیا منبع: پاسخ به رئیس‌جمهور، ۱۳۸۲، انتشارات پرسمان سال‌ها پیش، در کتابچه پاسخ به رئیس‌جمهور، در بازخوانی کوژیتو، گزاره‌ای را مطرح کردم: «من پرسش می‌کنم، پس من هستم.» این کوژیتو را با عنوان Inquiring، یعنی «پرس‌وجود کردن»، مبنای فلسفه «پرسمان» قرار دادم. اگر دکارت یا کانت با «من می‌اندیشم، پس من هستم» وجود انسان را از مسیر اندیشیدن اثبات می‌کند، در فلسفه پرسمان، پرسش آغازگاه اندیشیدن و نشانه حضور فعال انسان در جهان است. اکنون در عصر هوش مصنوعی، این گزاره معنایی تازه یافته است. هوش مصنوعی می‌تواند پاسخ‌های فراوان تولید کند؛ اما پرسش درست همچنان در اختیار انسان است. مسئله آینده، انسانِ بی‌پاسخ نیست؛ مسئله، انسانِ بی‌پرسش است. هوش مصنوعی هرچه نیرومندتر شود، ارزش پرسش بیشتر می‌شود؛ زیرا پاسخ را می‌توان تولید کرد، اما صورت‌بندی مسئله، انتخاب زاویه نگاه، تشخیص مسئله واقعی از مسئله کاذب و به چالش کشیدن پاسخ، هنوز نیازمند ذهن پرسشگر است. از این منظر، هوش مصنوعی نباید عصای تفکر انسان شود؛ باید شتاب‌دهنده تفکر او باشد. نباید به جای انسان بیندیشد؛ باید انسان را وادار کند دقیق‌تر بیندیشد.نباید آخرین پاسخ باشد؛ باید آغاز پرسش بعدی باشد. در عصر هوش مصنوعی، سواد آینده تنها دانستن نیست؛ توانایی پرسیدن، سنجیدن، مقایسه کردن، تردید کردن و دوباره پرسیدن است. انسانی که پاسخ هوش مصنوعی را بدون پرسش و نقد می‌پذیرد، ممکن است از فناوری استفاده کند؛ اما انسانی که پاسخ را به چالش می‌کشد، از فناوری برای توسعه اندیشه خود بهره می‌گیرد. بنابراین، شاید بتوان کوژیتوی عصر هوش مصنوعی را چنین بازنویسی کرد: «من پرسش می‌کنم، پس من هستم؛ من دوباره می‌پرسم، پس هنوز می‌اندیشم؛ و من پاسخ را به چالش می‌کشم، پس هنوز انسانم.» هوش مصنوعی می‌تواند پاسخ‌ساز باشد؛ اما انسان باید پرسش‌ساز بماند. و شاید در جهان آینده، مرز میان انسان و ماشین نه در سرعت پاسخ‌گویی، بلکه در عمق پرسش‌گری ترسیم شود. زیرا: پاسخ، پایان پرسش نیست؛ پاسخِ خوب، آغاز پرسشِ بهتر است. از اینجاست که «پرسمان» در عصر هوش مصنوعی، از یک روش اندیشیدن به یک ضرورت تمدنی تبدیل می‌شود. من پرسش می‌کنم، پس من هستم. و تا زمانی که می‌پرسم، هنوز آینده از آنِ من است. #مطهرنیا #پرسش #هوش_مصنوعی #روح_مصنوعی #آینده #آینده_پژوهی