رد شبهات ملحدین

وقتی میل و خواسته به واقعیت تبدیل می‌شود! وقتی سخنی از آلدوس هاکسلی Aldous Huxley -نویسنده و خداناباور مشهور- دربارۀ میل تحقق‌یافته خواندم، به یاد گفت‌وگویی افتادم که سال‌ها پیش با جوانی در اواخر دهۀ بیست زندگی‌اش داشتم. او از من خواست برای گفت‌وگو دربارۀ «مسائل وجودی» با یکدیگر دیدار کنیم. در یکی از کافه‌ها ملاقات کردیم و گفت‌وگویی آرام، یا بهتر بگویم سرد و بی‌روح، میانمان شکل گرفت؛ از شور و اشتیاق معمول در چنین بحث‌هایی خبری نبود. از جانب او نوعی بی‌میلی احساس می‌شد. کم‌کم برایم روشن شد که او نه در ایمان، بلکه در الحاد خود دچار تردید شده است. به نظر می‌رسید هدفش از این دیدار آن بود که نسبت به تصمیم خود برای خداناباوری اطمینان خاطر پیدا کند و صرفاً از استحکام برخی مسائل مطمئن گردد. پس از آنکه طبق معمول دربارۀ چند موضوع اساسی صحبت کردیم، لبخندی زدم و گفتم: دوست دارم با من صادق باشی؛ چرا خداناباور شدی؟ چون به نظر می‌رسد مسئلۀ تو چندان ارتباطی با مباحث علمی ندارد. او نیز لبخندی زد و گفت: چیزهایی در زندگی‌ام هست که نمی‌توانم از آن‌ها دست بکشم. عاشقشان هستم و به آن‌ها اعتیاد دارم؛ اما ایمان زندگی را به کامم تلخ می‌کند! دلم همواره میان انجام‌دادن آن کارها و احساس گناه و معصیت در کشمکش است. دیگر تحمل این جهنم را ندارم. حتی وقتی آن کارها را انجام می‌دهم، دیگر مانند گذشته از آن‌ها لذت نمی‌برم؛ زیرا نفس سرزنشگرم پیش از انجامشان، هنگام انجامشان و پس از آن، پیوسته مرا ملامت می‌کند! او در ادامه گفت: تکالیف دینی پرهزینه، خسته‌کننده و دشوارند و انجام ندادنشان نیز برایم بسیار دردناک است. برای خواندن نماز صبح از خواب برمی‌خاستم و این کار برایم سخت بود. اگر هم نمازم قضا می‌شد، وجدانم مرا سرزنش می‌کرد و غم و اندوه بر وجودم چیره می‌شد؛ عذابی که توان تحملش را نداشتم. به همین دلیل می‌خواستم از همه این‌ها آسوده شوم و تنها راهی که پیش رویم می‌دیدم، کنار گذاشتن سرچشمۀ این ملامت‌ها و سرزنش‌ها بود: ایمان! وقتی این سخنان را از او شنیدم، احساساتی متضاد در دلم پدید آمد. نمی‌دانستم باید از صراحتش تشکر کنم که راه را کوتاه کرده و روشن ساخته بود که مسئله، مسئله‌ای علمی نیست، بلکه جانبداری آگاهانه و ارادی از میلی است که می‌خواهد بی‌هیچ ملامت و نظارت و عذاب‌وجدانی در دنیای واقعی مجال بروز پیدا کند، یا باید به حالش تأسف بخورم که چگونه شیطان توانسته او را به اشتباه بیندازد و فریب دهد و ایمان و وجدان را در نظرش به باری سنگین در زندگی تبدیل کند! آن دیدار برایم درس مهمی داشت: پیش از آنکه وارد گفت‌وگویی بی‌حاصل و جدلی فرسایشی شوی که مدام به دور خود می‌چرخد، باید انگیزۀ واقعیِ تغییر باورهای طرف مقابلت را بشناسی؛ زیرا چه‌بسا که محرک اصلی او نه مسائل علمی و نه شبهات عقلی، بلکه مسائل روانی یا خواسته‌هایی شخصی باشد که پشت ظواهر پرزرق‌وبرق و تکراریِ استدلال‌های علمی و عقلی پنهان شده‌اند. آلدوس هاکسلی می‌گوید: «من انگیزه‌هایی داشتم که باعث می‌شد نخواهم جهان دارای معنا باشد؛ ازاین‌رو فرض را بر این گذاشتم که جهان واقعاً هیچ معنایی ندارد. برای من و بیشتر هم‌عصرانم، فلسفۀ بی‌معنایی در اصل ابزاری برای رهایی بود؛ از یک‌سو رهایی از یک نظام سیاسی و اقتصادی مشخص و از سوی دیگر، رهایی از یک نظام اخلاقی معین.» و چنان‌که داستایفسکی -نویسنده روس- گفته است: «اگر خدا وجود نداشته باشد، همه‌چیز مجاز است.» ✍️ نویسنده: دکتر عایض الدوسری 🔖 بازبینی ترجمه و نشر: «رد شبهات ملحدین» ✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾ @no_atheism | رد شبهات ملحدین