عباس پژمان

داستان را با زبان نوشتار باید نوشت یا گفتار   ۳- رمان جای کپی‌برداری نیست   هنر نباید به سوی تقلید برود، نویسنده اشتباه بزرگی کرده که نمایشنامه‌اش را به لهجهٔ نازاره یا لهجه‌‏ای که قرار است نازاره باشد نوشته است، فراموش کرده واقعیت نمی‏‌تواند تصویر خودش را تحمل ‏کند، آن را پس می‌‏زند، فقط واقعیتی از نوع دیگر، که نوعش هم مهم نیست، می‏‌تواند به عنوان جانشین واقعیتی عمل کند که قصد بیان آن را داریم ... [ژوزه ساراماگو / سال مرگ ریکاردو ریش]   بحث زبان نوشتار و زبان گفتار می‌تواند زیرمجموعه‌ای از مبحث میمه‌زیس هم باشد. میمه‌زیس یعنی روایت را طوری بنویسی که واقعیت را برای مخاطب مجسم کند. ممکن است این‌طور به نظر برسد که می‌شود این کار را با توصیف دقیق واقعیت و شخصیت‌ها انجام داد. همان کاری که آثار رئالیستی می‌کنند. حتی، در بعضی از آن‌ها، وقتی شخصیت‌ها حرف می‌زنند درست با واژه‌ها و لهجه‌های مخصوص خودشان حرف می‌زنند. با تلفظ‌های گفتاری و گرامرهای مخصوص تیپ و شخصیت خودشان. حتی گاهی توصیف‌های راوی هم به زبان گفتار صورت می‌گیرند. این مخصوصاً در رمان‌های رئالیسم سوسیالیستی خیلی رایج بود. اما مسئله اینجاست که این در واقع تقلید است نه میمه‌زیس! میمه‌زیس یک شگرد  هنری است، نه کپی‌برداری از واقعیت. اصلاً هنر بودنش به خاطر این است که واقعیت را به شکل‌های غیر مستقیم جلوی چشم خواننده می‌آورد، نه با کپی‌برداری از جزئیات گوناگون آن. میمه‌زیس واقعی آن است که جویس می‌گفت و در آثارش اجرا کرد، یا همینگ‌وی اجرا کرده است، نه آن میمه‌زیسی که گئورگ لوکاچ، تئوریسین ادبیات کمونیستی، می‌گفت. حتی بعضی مارکسیست‌ها هم به شدت مخالف آن رئالیسمی بودند که لوکاچ مدافعش بود. یکی از آن‌ها همین ژوزه ساراماگوست. او تا آخر عمرش مارکسیست و عضو حزب کمونیست باقی ماند. یکی دیگر از این کمونیست‌ها هم برتولد برشت بود. برشت در دههٔ ۱۹۳۰ مقالهٔ مشهوری علیه لوکاچ و میمه‌زیس او نوشت که آنجا خطاب به لوکاچ می‌گفت: تقلید از واقعیت حوصلهٔ خواننده را سر می‌برد. آن‌ها چیزی می‌خواهند که آن‌ها را تکان دهد. عباس پژمان [ادامه دارد] @apjmn