ជី សុផាត - Sophat CHY

រឿងអក្សរសាស្ត្រ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអរិយធម៌របស់ប្រទេសជិតខាង គឺជាប្រធានបទដែលយើងត្រូវសិក្សាដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រោះការបកស្រាយខ្លះអាចត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញ កែសម្រួល ឬបំភ្លៃតាមគោលបំណងនយោបាយ និងការកសាងអត្តសញ្ញាណជាតិ។ ជាពិសេស ការប្រើពាក្យ «ខម» ដើម្បីពណ៌នាអំពីក្រុមមនុស្ស អក្សរ ឬអរិយធម៌មួយដាច់ដោយឡែកពីខ្មែរ គួរត្រូវបានសួរឡើងវិញថា៖ តើពាក្យនេះមានប្រភពពីឯកសារសម័យណា? តើអ្នកណាជាអ្នកប្រើមុនគេ? ហើយតើមានភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រឯករាជ្យគាំទ្រការបកស្រាយនោះដែរឬទេ? យើងមិនគួរទទួលយកការអះអាងណាមួយ ដោយគ្រាន់តែឃើញវាត្រូវបាននិយាយដដែលៗនៅលើសៀវភៅ វីដេអូ បណ្ដាញសង្គម ឬសូម្បីតែចម្លើយរបស់ AI នោះទេ។ ខ្ញុំមិនអាចបកស្រាយជំនួសអ្នកជំនាញប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអក្សរសាស្ត្របានឡើយ តែអ្វីដែលខ្ញុំចង់និយាយគឺបញ្ហាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល។ បញ្ហានេះកាន់តែស្មុគស្មាញនៅក្នុងសម័យ AI។ មនុស្សជាច្រើនគិតថា AI គ្រាន់តែឆ្លើយសំណួរដោយផ្អែកលើការពិត ប៉ុន្តែតាមការពិត AI អាចឆ្លុះបញ្ចាំងទិន្នន័យដែលវាបានរៀន ទិន្នន័យដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធ និងរបៀបដែលអ្នកប្រើប្រាស់សួរសំណួរ។ ប្រសិនបើព័ត៌មានបំភ្លៃមួយត្រូវបានសរសេរ ផ្សព្វផ្សាយ ចម្លង និងនិយាយដដែលៗរាប់ពាន់ដង វាអាចបង្កើតស្នាមឌីជីថលធំមួយ រហូតធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធស្វែងរក និង AI មើលឃើញថា វាជាការពន្យល់ដែលមានប្រភពច្រើន។ នេះអាចជាទម្រង់មួយនៃប្រតិបត្តិការព័ត៌មាន ឬ Information Operation ដែលមិនចាំបាច់ចាប់ផ្ដើមដោយការបង្ខំឱ្យមនុស្សជឿភ្លាមៗនោះទេ។ ដំបូង គេអាចគ្រាន់តែបង្កើតសំណួរ បញ្ចេញពាក្យថ្មី បង្កើតការសង្ស័យ ឬអូសទាញឱ្យមនុស្សជជែកតវ៉ា។ ពេលយើងនាំគ្នាសរសេរ ចែករំលែក និងនិយាយពាក្យនោះដដែលៗ ទោះជាយើងនិយាយដើម្បីប្រឆាំងក៏ដោយ ក៏ពាក្យ និងគំនិតនោះនៅតែបង្កើតជាទិន្នន័យថ្មីនៅលើបណ្ដាញ។ និយាយឱ្យសាមញ្ញ គេអាចបញ្ចូលព័ត៌មានមួយជា Input បង្កើតឱ្យមានប្រតិកម្មជាសាធារណៈ ហើយទទួលបាន Output ជាអត្ថបទ មតិយោបល់ វីដេអូ ការស្វែងរក និងសំណួររាប់មិនអស់។ ចុងក្រោយ Output ទាំងនោះក៏ត្រឡប់ទៅក្លាយជា Input ថ្មីសម្រាប់ម៉ាស៊ីនស្វែងរក មូលដ្ឋានទិន្នន័យ និងប្រព័ន្ធ AI។ រឿងដែលដំបូងប្រហែលជាមិនមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ អាចត្រូវបានធ្វើឱ្យមើលទៅដូចជាមានប្រភព មានការពិភាក្សា និងមានមនុស្សជាច្រើនទទួលស្គាល់។ ដូច្នេះ ការការពារប្រវត្តិសាស្ត្រ អក្សរ និងអរិយធម៌ខ្មែរ មិនមែនធ្វើឡើងដោយការខឹង ការជេរប្រមាថ ឬការបង្កើតសត្រូវរវាងប្រជាជននោះទេ។ វាត្រូវធ្វើដោយការប្រមូលឯកសារដើម ការសិក្សាសិលាចារឹក ការប្រៀបធៀបប្រភពពីអ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើនភាគី ការបង្កើតមាតិកាដែលមានយោងច្បាស់លាស់ និងការបញ្ចូលចំណេះដឹងខ្មែរដែលមានគុណភាពទៅក្នុងពិភពឌីជីថល។ ប្រសិនបើយើងមិនសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួនដោយភស្តុតាងទេ អ្នកដទៃអាចសរសេរវាជំនួសយើង។ ប្រសិនបើយើងមិនបង្កើតទិន្នន័យដែលមានគុណភាពទេ ទិន្នន័យដែលត្រូវបានបំភ្លៃអាចកាន់កាប់លទ្ធផលស្វែងរក និងចម្លើយរបស់ AI។ ក្នុងសម័យនេះ ការការពារអត្តសញ្ញាណជាតិ មិនមែនការពារតែនៅលើដី ឬក្នុងសារមន្ទីរទេ ប៉ុន្តែត្រូវការពារនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យ លទ្ធផលស្វែងរក ម៉ាស៊ីនមេ និងប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិតផងដែរ។ យើងមិនគួរខ្លាចការសួរសំណួរទេ ប៉ុន្តែត្រូវដឹងថា សំណួរណាមួយកំពុងនាំយើងទៅរកការពិត ឬកំពុងប្រើយើងឱ្យជួយបង្កើតទិន្នន័យសម្រាប់រឿងដែលមិនធ្លាប់មាន។ ការឆ្លើយតបដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត មិនមែនការបញ្ចេញកំហឹងនោះទេ ប៉ុន្តែគឺការដាក់ភស្តុតាងពិតឱ្យបានច្រើនជាងព័ត៌មានបំភ្លៃ។