Беларускі інстытут публічнай гісторыі

🔴 «Мы за шыбеніцай Каліноўскага вельмі часта не бачым у прынцыпе, што гэта за паўстанне. Дасюль гэта такая тэра інкогніта». Алесь Кіркевіч пра новы гістарычны серыял «Беларусь 1863» На «Будзьме» стартаваў гістарычны серыял «Беларусь 1863». Як зразумела з назвы, відэапраект прысвечаны гісторыі студзеньскага паўстання 1863–1864 гадоў, больш вядомага ў нас як паўстанне Кастуся Каліноўскага. 📺 Ужо выйшла першая серыя — пра брытанскага «шпіёна» Фортэск’ю Андэрсана. Пра «Беларусь 1863» БАЖ расказвае аўтар ідэі, журналіст і гісторык Алесь Кіркевіч.

У мінулую нядзелю на ютуб-канале «Будзьма беларусамі!» адбылася прэм’ера відэапраекта пра паўстанне Кастуся Каліноўскага. Першая серыя прысвечаная персоне брытанскага «шпіёна» Фортэск’ю Андэрсана. У 1863‑м брытанца пасадзілі ў турму ў Гродне. У мемуарах па вяртанні ў Брытанію ён апісвае паўстанцаў, сялянаў, яўрэяў, а таксама казакоў і расійскію армію. Вядоўца Васіль Калач распавядае, што «шпіён» каралевы лічыў «пракляццем краю», хто яго вызваліў і колькі грошай гэта каштавала, якой насамрэч аказалася Matushka Rossiya.

Працяг па спасылцы. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

📌 Віталь Каліноўскі з Мікашэвіч, які ўжо шмат гадоў жыве ў Йонаве, што ў 30 кіламетрах ад Коўна, адсвяткаваў Дзень Волі каля магілы Клаўдзія Дуж-Душэўскага. Ён прыязджае сюды шмат гадоў, раней пасадзіў кветкі, якія ўжо расцвілі і радуюць вока сваёй прыгажосцю, гаворыць Віталь Каліноўскі: 🎤 - Не менш за восем год я езджу на гэтыя знакамітыя магілы ў Коўна. Упарадкаваю магілы. У гэтым годзе Дуж-Душэўскаму 27 сакавіка спаўняецца 135 год са дня нараджэння. Упарадкаваў магілу, усклаў кветкі і папрасіў бласлаўлення ўсім беларусам ад яго. 🔻 Клаўдзій Дуж-Душэўскі — выдатны беларускі палітычны дзеяч, дыпламат, рэдактар і педагог. Лічыцца аўтарам эскіза сучаснага бела-чырвона-белага сцяга Беларусі.

🧠 Міфы пра БНР: што хаваецца за прапагандысцкімі сцвярджэннямі «БНР не мела падтрымкі», «не была сапраўднай дзяржавай», «нікем не прызнавалася» — гэтыя сцвярджэнні гадамі паўтарае прапаганда. Але ці сапраўды ўсё было менавіта так? Гісторык Аляксей Ластоўскі тлумачыць, што многія з гэтых тэзаў — гэта не факты, а іх зручныя інтэрпрэтацыі. 🔗 Пра тое, ці мела БНР уладу, падтрымку і міжнародныя кантакты — чытайце падрабязна ў матэрыяле 📌 Чытаць з Беларусі

28 САКАВІКА || Вандроўка «Віленскія адрасы дзеячоў БНР» да Дня Волі Нягледзячы на тое, што Незалежнасьць БНР была абвешчаная 25 сакавіка 1918 года ў Менску, віленскія беларускія дзеячы, найперш браты Луцкевічы, адыгралі ў гэтым Акце найважнейшую, бадай, ролю. Дарэчы, ускосна на гэта паўплывала таксама лютаўскае абвяшчэньне Незалежнасьці Літвы. Пра ўсё гэта, і шмат пра што іншае вы даведаецеся падчас шпацыру. Працягласць - каля 2 гадзін. 📆 28 сакавіка ў 10:00 📍 месца збору паведамяць пасля рэгістрацыі 🎟️ Удзел вольны, але данаты для вядоўцы вітаюцца 👉 Рэгістрацыя

Чаму Рада БНР існуе дагэтуль? 25 сакавіка беларусы зноў згадваюць акт, зь якога пачалася сучасная беларуская дзяржаўная ідэя. Але разам з датай штогод вяртаецца і іншае пытаньне: а чаму Рада Беларускае Народнае Рэспублікі дагэтуль існуе? Чаму іншыя эміграцыйныя цэнтры, напрыклад, польскі ці ўкраінскі, у свой час перадалі сымбалічныя паўнамоцтвы новым уладам у Варшаве і Кіеве, а Рада БНР гэтага не зрабіла? Чытаць далей Спасылка без VPN

Чаму ў Беларусі даследаванні вайны могуць атаясамлівацца з рэабілітацыяй нацызму У новым матэрыяле «Радыё Свабода» гаворка ідзе пра тое, як у сённяшняй Беларусі даследаванне Другой сусветнай вайны і нават спроба гаварыць пра яе складаныя, супярэчлівыя і неадназначныя сюжэты могуць быць прадстаўлены як «рэабілітацыя нацызму». Нагодай для гэтага разбору стала, між іншым, крымінальная справа супраць Кацярыны Ваданосавай з-за яе відэалекцыі пра забойства Вільгельма Кубэ. Акадэмічны дырэктар нашага Інстытута Аляксей Ластоўскі тлумачыць, што ў такой логіцы пад падазрэнне можа трапіць фактычна любое добрасумленнае даследаванне, заснаванае на крыніцах і ўвазе да складанасці ваеннага часу. У выніку гісторыя вайны ў Беларусі ператвараецца не ў поле даследавання, а ў зону ідэалагічнага кантролю, страху і палітычнай маніпуляцыі. Асобны сімптом гэтай палітыкі — суды над людзьмі, якія даўно памерлі: мінулае тут выкарыстоўваецца ўжо не для разумення, а для вырабу патрэбнай дзяржаўнай версіі гісторыі.

📕У красавіку выйдзе “Выбранае” Кастуся Езавітава Насустрач 25 Сакавіка скіравалася ў друкарню кніга “Выбранае” дзеяча БНР Кастуся Езавітава, падрыхтаваная ў супрацы трох укладальнікаў: Натальлі Гардзіенкі, Юрыя Грыбоўскага й Лявона Юрэвіча. Яна распачынае новую кніжную сэрыю Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва (Нью-Ёрк) — “Спадчына БНР”. Выданьне на 720 старонках складаецца зь біяграфіі Кастуся Езавітава — дзеяча Рады БНР, стваральніка яе дыпляматычных місіяў у розных краінах, арганізатара беларускага жыцьця ў Латвіі, выдаўца й публіцыста, а таксама ўпершыню сабраных пад адной вокладкай найважнейшых ягоных тэкстаў, успамінаў, дасьледаваньняў, вершаў, нарысаў, ліставаньня й інш., што захоўваюцца ў зборах Беларусі, ЗША, Латвіі, Літвы і іншых краінаў. Некаторыя дакумэнты публікуюцца ўпершыню. Кніга выходзіць у выдавецтве Фонд Kamunikat.org Бібліятэка Kamunikat у Беластоку ў сярэдзіне красавіка.

Ад карнавала да зачыстак: эвалюцыя святкавання 25 Сакавіка Апошнія гады ў Беларусі 25 сакавіка праходзіць амаль незаўважна — без масавых шэсцяў, канцэртаў і натоўпаў у цэнтры Мінска. У гэты дзень, як і ў любы іншы, за нацыянальную сімволіку ці публічную пазіцыю можна атрымаць затрыманне або крымінальную справу. Але так было не заўсёды. Яшчэ нядаўна Дзень Волі збіраў дзясяткі тысяч чалавек і выглядаў як сапраўднае свята. Чытаць далей Спасылка без VPN

Лекцыя Аляксандра Смаленчука «Параза і перамога БНР» да Дня Волі 25 сакавіка а 18:00 запрашаем вас на спатканне ў межах новага праекту “Каляндар Вольнай Беларусі” – сустрэчу з гісторыкам Аляксандрам Смаленчуком “Параза і перамога БНР”. Падчас размовы паспрабуем разабрацца, чаму Беларуская Народная Рэспубліка не здолела адстаяць незалежнасць, абвешчаную ў 1918 годзе, і чаму, нягледзячы на гэта, яе гісторыя лічыцца адной з самых значных перамог беларускай нацыі. Таксама паглядзім на палітычныя партрэты тых, хто стаяў у вытокаў беларускай дзяржаўнасці. Гісторыя — гэта не толькі пра тое, што было. Гэта пра тое, як мы разумеем сябе сёння і як будуем заўтра. 📅 25 сакавіка ⏰18:00-20:00 📍Музей Вольнай Беларусі (ul. Foksal 11), Warszawa Уваход — данаты ад 20 злотых

🧐 «Ранішняя зара» перад заходам сонца. Гісторыя кааператыўнага бізнесу па-палеску, які закрыўся за месяц да пачатку вайны У 1930-я гады Заходнюю Беларусь ахапіў сапраўдны бум кааператыўнага руху. 🤩🤩🤩 У 1933 годзе кааператыў з’явіўся ў палескай вёсцы Табулкі на Піншчыне — у тагачасных уладаннях вядомага грамадска-палітычнага дзеяча Беларусі, прэм’ер-міністра БНР Рамана Скірмунта. Жыхары вёскі Табулкі аб’ядналіся для стварэння ўласнай справы — кааператыва «Ютшэнка» («Jutrzenka»). ❔Як палешукі вучыліся кіраваць бізнесам, прымалі смелыя рашэнні і будавалі планы на будучыню, не ведаючы, што да пачатку Другой сусветнай вайны застаюцца лічаныя месяцы, расказвае Мікалай Заяц.

Часам сучасны бізнес сутыкаецца з праблемамі складанай лагістыкі і вядзення няпростай бухгалтарскай дакументацыі. Але ўявіце сабе бізнесменаў, якія вазілі тавар на конях праз начны лес, самастойна вучыліся бухгалтэрыі пры лучыне і спрабавалі весці дзейнасць у час, калі нарматыўныя дакументы яшчэ нельга было знайсці ў інтэрнэце. Такой была і гісторыя кааператыва ў вёсцы Табулкі на Піншчыне. Яна магла б стаць сюжэтам для фільма пра «амерыканскую мару» на беларускі лад, калі б не фінал.

Працяг па спасылцы. 🔍 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

24 сакавіка 1794 года пачалося паўстанне пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі Паўстанне было прыдушанае ўвосень 1794 года, а Рэч Паспалітая падвергнулася трэцяму падзелу і канчаткова перастала існаваць. Аднак тая дзяржава «загінула з мячом у руках». 👀 Паглядзіце фрагмент нашай праграмы Intermarium, прысвечаны постаці Тадэвуша Касцюшкі

А ці была Рагнеда? Што хавае Аповесць мінулых гадоў? Ці сапраўды гісторыя княгіні Рагнеды — гэта тое, што мы думаем? А што, калі значная частка вядомых нам сюжэтаў з летапісаў не дакладныя сведчанні, а складаны мікс легенд, палітыкі і запазычанняў з чужых тэкстаў? У новым выпуску "Magistra Svita" разглядаецца, як стваралася «Аповесць мінулых гадоў» — галоўная крыніца пра раннюю гісторыю Русі. Чаму арыгінал летапісу не захаваўся, адкуль узяліся знакамітыя даты і навошта манахі дапаўнялі тэкст новымі сэнсамі? І галоўнае, ці была Рагнеда такой, як мы яе ведаем, ці яе гісторыя — гэта літаратурная канструкцыя? Аўтар падкаста запрашае ў падарожжа ў сярэднявечныя манастыры, дзе нараджаліся не толькі хронікі, але і вялікія гістарычныя міфы. Каб паглядзець на летапісы як на тэксты, што не проста фіксуюць падзеі, але часам і ствараюць рэальнасць. 🎧 Слухаць тут: https://www.patreon.com/posts/tsi-byla-ragneda-153647337

Як адшукаць продкаў і скласці свой радавод? Ці думалі вы пра тое, каб стварыць уласны радавод? Даведацца, хто быў у вашай сям'і перад вамі, чым яны жылі, праз што праходзілі? Разабраліся, як гэта зрабіць. (Запісацца на бясплатны курс па складанні радаводу можна па спасылцы, курс пачнецца з 6 красавіка). https://nashaniva.com/389953 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/389953

БНР: рэальнасць ці мара? Ужо сёння а 20:00 (па Мінску) на YouTube-канале «Годна» пагаворым пра гісторыю Беларускай Народнай Рэспублікі і кантэкст яе з’яўлення. У эфіры: Цімох Акудовіч – папулярызатар гісторыі. Тэма: Лікбез па БНР — Хто стварыў БНР? — Чаму яна не ўтрымалася? — Як сёння ацэньваць БНР? Аляксей Ластоўскі – сацыёлаг, акадэмічны дырэктар Беларускага інстытута публічнай гісторыі, выкладчык ЕГУ. Тэма: Габрэі і БНР — Які ўдзел габрэі прынялі ў стварэнні БНР? — Пры чым тут доктар Айбаліт? — Чаму віленскія габрэі падтрымлівалі ідэю адраджэння ВКЛ? 📅 23 сакавіка 🕗 20:00 (Мінск) 📺 YouTube «Годна» Спасылка на трансляцыю – тут

"На ўсю Беларусь мільён пракурораў і толькі адзін, толькі ён – адвакат" Францішак Багушэвіч — постаць, без якой цяжка ўявіць станаўленне беларускай нацыі. У новым матэрыяле «Зеркала» пра яго распавядаюць не як пра «класіка са школьнай праграмы», а як пра чалавека са складанай і вельмі жывой біяграфіяй. Паўстанец 1863 года, вымушаны эмігрант, які два дзесяцігоддзі жыў ва Украіне, юрыст і судовы следчы, а пасля вяртання — адвакат, што абараняў найперш сялян і часта працаваў бясплатна. І ўжо паралельна — пісьменнік, які ва ўмовах фактычнай забароны беларускай мовы здолеў выдаць «Дудку беларускую» і сфармуляваць адну з ключавых ідэй нацыянальнага Адраджэння: без мовы народ знікае. Паэт Рыгор Семашкевіч калісьці сказаў пра Багушэвіча: «На ўсю Беларусь мільён пракурораў і толькі адзін, толькі ён — адвакат». Гэты выраз гучыць надзвычай актуальна і сёння — калі пракуроры дыктатарскага рэжыму судзяць бязвінных, а сама нацыя зноў патрабуе свайго абаронцы — і ў прамым, і ў пераносным сэнсе.

Беларускія даследчыкі ў Літве абмеркавалі прафесійныя магчымасці і праблемы Літва займае другое месца пасля Польшчы паводле колькасці беларусаў, якія былі вымушаныя эміграваць пасля 2020 года. Сёння ў Літве знаходзіцца каля 20–30 кваліфікаваных гісторыкаў-даследчыкаў і выкладчыкаў. Калі ж дадаць да гэтай групы прадстаўнікоў іншых гуманітарных і сацыяльных навук, іх колькасць можа быць у два-тры разы большай. Такія факты былі агучаны падчас круглага стала «Беларускія даследчыкі і даследаванні Беларусі ў Літве: магчымасці і праблемы», які праўшоў у сакавіку ў анлайн-фармаце. Чытаць на сайце або без VPN.

Нетыповы апостал з пеўнем. У Беларусі ўратавалі ўнікальны абраз, звязаны з мастацкай школай Балонні Пасля шматгадовай і надзвычай складанай рэстаўрацыі ўратаваны старадаўні абраз пакаяння святога апостала Пятра. Неўзабаве твор зойме сваё месца ў касцёле ў Новым Свержані. Знаходка ўражвае не толькі майстэрствам рэстаўратара, які літаральна выцягнуў жывапіс з таго свету, але і сваёй нетыповай іканаграфіяй, якая знаходзіцца толькі ў Італіі. https://nashaniva.com/390890 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/390890

Прапаганда замест гістарычнай памяці. Як Хатынь ператварылі ў інструмэнт маніпуляцый і інфармацыйнай вайны → https://smarturl.click/zdg58 22 сакавіка адзначаецца дзень памяці Хатынскай трагедыі, калі нацысцкі карны атрад спаліў жыўцом і расстраляў 149 жыхароў беларускай вёскі Хатынская трагедыя — неаспрэчны факт, жудасная старонка ў гісторыі Беларусі. Але сёньня, калі дзяржаўная ідэалёгія спрабуе манапалізаваць права на «гістарычную праўду», Хатынь ператварылася зь месца смутку ў сродак інфармацыйнай вайны. Разьбіраемся, як працуюць мэханізмы гэтай маніпуляцыі.

Цікавостка. У кантрабандзе і распаўсюдзе кніг Францішка Багушэвіча чынны ўдзел прымаў будучы кіраўнік польскай дзяржавы Юзаф Пілсудскі. Напрыклад "Dudka biаłaruskaja" ("Дудка беларуская") была выдадзеная ў Кракаве, які знаходзіўся ў Аўстра-Венгрыі.