Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Ксёндз з Лагойска змог расшыфраваць лісты, якія раскрываюць гісторыю знакамітай краязнаўчай працы графа Тышкевіча пра Беларусь і Літву Супрацоўнікі Лагойскага гісторыка-краязнаўчага музея адшукалі ў архівах невядомае ліставанне ўдавы графа Канстанціна Тышкевіча. Каб прачытаць дакументы, напісаныя заблытаным почыркам, спатрэбілася дапамога мясцовага каталіцкага святара. Знойдзеныя лісты раскрылі, што фундаментальная праца «Вілія і яе берагі» магла не пабачыць свет праз аферыстаў. https://nashaniva.com/391754 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391754

🧐 «Няма пана на ўлана», альбо Што падарылі свету беларускія татары Галоўным унёскам беларуска-літоўскіх татар у сусветную гісторыю і культуру стала тое, што яны — заснавальні асобнага віда кавалерыі Новага часу — уланаў, а іх этнічныя рагатыя шапкі — уланкі — былі правобразам сусветнай моды на галаўны ўбор, які палякі назавуць рагатыўкай, а амерыканцы — канфедэраткай. 🗡 У XVII стагоддзі ўланы сталі ўзорам стылю. Капіравалі не толькі тактыку іх злучэнняў і тэхніку верхавой язды, але і іх знешні выгляд. Татарская мода пашырылася па ўсёй Еўропе. Чаму так сталася, і чаму ўланы сталі такімі папулярнымі, распавядаем у артыкуле па спасылцы. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

Лойка і Акудовіч. Дзе была б Беларусь без 30 год з Расеяй 2 красавіка спаўняецца 30 гадоў з пачатку беларуска-расейскай інтэграцыі. Рэжым Лукашэнкі разглядае гэты час як посьпех і імпульс для разьвіцьця краіны, а апанэнты ўлады — праз прызму залежнасьці і страчаных магчымасьцяў. ❓Што гэты саюз даў беларускай эканоміцы і палітычнай сыстэме? Як ён адбіўся на культуры, мове і ідэнтычнасьці? Госьці «ПіКа Свабоды» — рэдактарка праекту «Plan B» Вольга Лойка і гісторык Цімох Акудовіч. ГЛЯДЗЕЦЬ: https://www.youtube.com/watch?v=bnicZQJG5Rc

📕Кніга пра перліны беларускай архітэктуры выйшла на 4 мовах. У выдавецтве “Беларусь” пабачыла свет выданне пра скарбы беларускай старажытнай архітэктуры “Замкі Беларусі. Таямніцы мінулых стагоддзяў”. Багата ілюстраванае падарункавае выданне выйшла на чатырох мовах: беларускай, ангельскай, расейскай і кітайскай. Падрабязней ⬅️ Чытаць без VPN 🔗

Як знайсці сваіх продкаў у лічбавую эпоху? Многія лічаць, што генеалогія — гэта пыльныя тэчкі і бясконцыя запыты ў архівы. Насамрэч велізарны пласт інфармацыі ўжо даступны анлайн, трэба толькі ведаць, дзе і як шукаць. Запрашаем вас на бясплатны варкшоп «Генеалогія без архіваў: адкрытыя крыніцы для пошуку гісторыі сям'і». Вядоўца сустрэчы — Ігар Станкевіч, журналіст і даследчык гісторыі сталінскіх рэпрэсій з амаль 30-гадовым досведам, аўтар кнігі «Гісторыя сям'і Каменскіх». Ігар ужо не першы год дапамагае людзям знаходзіць інфармацыю пра сваіх рэпрэсаваных сваякоў і вяртае да жыцця гісторыі цэлых сем'яў. Гэты варкшоп будзе карысны тым, хто: 👉🏻 хоча ведаць свае карані, але не разумее, з чаго пачаць пошукі; 👉🏻 ужо спрабаваў шукаць, але зайшоў у тупік і не ведае, куды рухацца далей; 👉🏻 адчувае важнасць сувязі пакаленняў і хоча знайсці сляды сваіх продкаў — нават без доступу да закрытых архіваў. Што вы забераце з сабой: 👉🏻 спіс адкрытых анлайн-баз, пра якія мала хто ведае; 👉🏻 інструменты для сістэматызацыі даных (каб пошук не ператварыўся ў хаос); 👉🏻 разуменне, як па крупінках сабраць гісторыю сям'і з адкрытых крыніц. 📅 Калі: 2 красавіка (чацвер) ⏰ Час: 18:30–19:30 (па Варшаве) Як патрапіць на варкшоп? Занятак пройдзе ў Zoom па папярэдняй рэгістрацыі. Месцы на такія сустрэчы звычайна разлятаюцца хутка, таму не адкладайце «на потым». 🔗 Рэгіструйцеся проста зараз па спасылцы Да сустрэчы ў Нацыі Лідараў! 🚨 Нацыя Лідараў прызнана экстрэмісцкім фарміраваннем на тэрыторыі Беларусі. Калі ласка, паклапаціцеся аб сваёй бяспецы і беражыце сябе! #Радавод Поддержать проект 🔥 Сайт | ТГ | Чат | Бот | Youtube | Insta |FB | Soundcloud

Пад Віцебскам капалі водаправод, а дасталі каменны крыж Гарасіма Ігнатавіча, якому 400 гадоў Звычайныя земляныя працы мясцовых камунальнікаў прынеслі цікавую знаходку. У невялікай вёсцы Кароўка Віцебскага раёна з зямлі дасталі каменны крыж, які праляжаў там каля чатырох стагоддзяў. Зараз ён будзе захоўвацца ў Віцебскай ратушы. https://nashaniva.com/391764 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391764

🌀 125 год з дня нараджэння ўраджэнца Брэстчыны — самага вядомага авантурніка родам з нашых зямель. 🔫 1 красавіка 1901 года ў мястэчку 🏯 Ляхавічы (сёння Брэсцкая вобласць) нарадзіўся пісьменнік Сяргей Пясецкі. Нарадзіўся ў сям'і беларускі і зрусіфікаванага паляка. Падчас Першай сусветнай вайны сям’я эвакуіравалася ва Уладзімір (Расія). У сёмым класе гімназіі Пясецкі апынуўся ў турме пасля канфлікту з інспектарам, з якой уцёк. Падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года ён быў у Маскве, дзе стаў антыкамуністам. У 1918 годзе вярнуўся ў Мінск, а потым далучыўся да партызанскіх атрадаў і польскай арміі. У 1921 годзе Пясецкі пераехаў у Ракаў і заняўся кантрабандай, адначасова працуючы польскім разведчыкам. У 1927 годзе польскі суд асудзіў яго на 15 гадоў турмы. У зняволенні Пясецкі адкрыў свой літаратурны талент, пачаў пісаць, а яго першая кніга, «Каханак Вялікай Мядзведзіцы», мела вялікі поспех. Падчас Другой сусветнай вайны Пясецкі быў у шэрагах Арміі Краёвай, кіруючы аддзелам па выкананні смяротных прысудаў. У 1946 годзе эміграваў на Захад, дзе працягваў займацца літаратурнай дзейнасцю. 💫 Памёр 12 верасня 1964 года ад рака ва Уэльсе, пахаваны ў Гасцінгсе, Вялікабрытанія. На яго надмагіллі высечанае сузор'е Вялікай Мядзведзіцы, якім карысталіся кантрабандысты, пераходзячы савецка-польскую мяжу пад Ракавам.

Перапахаваем Івана Луцкевіча? Ці прынамсі дакладна вызначым месца яго пахавання? Гісторыя Івана Луцкевіча — гэта гісторыя таго, як адзін чалавек можа зрушыць гару. Адначасова гэта і напамін пра тое, якая гэта асалода — служыць беларускай справе і распаўсюджваць беларускасць. Апошняй яго марай было вяртанне ў Вільню. https://nashaniva.com/391641 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391641

Забыты этнограф Аляксандр Шлюбскі: асаблівасці яго лёсу У зборніку «“Новым імкненням даць новыя формы”. Вацлаў Ластоўскі і культурны дыскурс 1920-х гадоў» Сцяпан Захаркевіч піша пра лёс Аляксандра Ануфрэевіча Шлюбскага (1897 - 1942 гг.). Пладавітаму даследніку (за дзесяцігоддзе пакінуў больш за 20 навуковых артыкулаў, а таксама зборнік фальклорных матэрыялаў Віцебшчыны) працяглы час перашкаджаў уласны характар (імпульсіўны і схільны да эмацыйных рашэнняў), палітычныя погляды і нацыянальная свядомасць. Росквіт навуковай дзейнасці Шлюбскага прыйшоўся на 1927 - 1929 гг. Аднак у 1930 г. ён быў арыштаваны і высланы з Беларусі на пяць гадоў. Назад Шлюбскі ўжо не вярнуўся і ў 1935 г. быў ізноў арыштаваны. У 1941 г. быў мабілізаваны ў войска і ў 1942 г. загінуў у баях. Навуковыя артыкулы Шлюбскага вылучаліся беларускацэнтрычнасцю, імкненнем выйсці за межы расійскага і польскага дыскурсаў. Можна толькі шкадаваць, што рэпрэсіі 1920 - 1930-х гадоў перапынілі працу этнографа, а яго імя надоўга аказалася забытым.

Новы выпуск «Вусоў Скарыны» пра жыццё Клаўдзія Дуж-Душэўскага Мы ведаем яго, як чалавека, які прыдумаў бел-чырвона-белы сцяг. Але гэта толькі маленькі эпізод з ягонага жыцця. Клаўдзій Дуж-Душэўскі быў дыпламатам, актыўным дзеячам беларускага руху, ратаваў людзей падчас вайны і паспеў пасядзець у турмах усіх палітычных рэжымаў. Ягоная біяграфія выглядае, як гатовы сцэнар для гістарычнага серыялу.

Не любіў Парыж, апісаў беларускую мару, ратаваў людзей ад НКВД. Тлумачым у пяці пунктах, якім быў гэты класік на самой справе. https://zerkalo-16feb.space/news/cellar/121642.html?tg=5&requestedLang=bel Вы можете прочитать этот текст на русском. 👉 Не працуе спасылка? Паспрабуйце гэтую, з Беларусі — з VPN. 📲 Скачайте наше приложение для Android или iOS.

Ужо сёньня: 30 сакавіка 1918 году Народны Сакратарыят БНР прыняў пастанову пра дзяржаўнасьць беларускай мовы Адно зь першых рашэньняў ураду БНР — „абвешчаньне беларускае мовы дзяржаўнаю і абавязковаю моваю Рэспублікі“. Статус беларускае мовы фіксавалі і раней: у Статуце ВКЛ 1566 году, у інструкцыі фэльдмаршала Гіндэнбурга 16 студзеня 1916 году. Але першым рашэньнем аб беларускай мове як адзінай дзяржаўнай, адпаведным сучасным дзяржаўна‑праўным нормам і прынятым самімі беларусамі, была пастанова Народнага Сакратарыяту БНР ад 30 сакавіка, апублікаваная 3 красавіка. Гэта быў няпросты крок, бо беларуская мова толькі вярталася ў грамадзкае жыцьцё. БНР дынамічна стварала сыстэму беларускамоўнай адукацыі. Дзяржаўнасьць беларускае мовы ў ХХ стагодзьдзі — заваёва менавіта Беларускае Народнае Рэспублікі. Пра іншыя падзеі ў Беларусі і сьвеце з датай 30 сакавіка - у публікацыі Ужо сёньня.

«Выратавальная аперацыя» даўжынёй у 10 гадоў: Віленскі беларускі музей атрымаў калекцыю знакавай постаці паваеннай эміграцыі У Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча дастаўлены дзясяткі скрынак з асабістай калекцыяй і архівам Юрыя Попкі (1912–1990) — беларускага дзеяча, які пасля Другой сусветнай вайны стварыў у нямецкім Ляймане прыватны музей з мэтай папулярызацыі Беларушчыны. Гэта стала магчыма, дзякуючы аб’яднанням высілкаў даследчыка і актывіста Алеся Майсеенкі, які прысвеціў амаль 10 гадоў, каб адшукаць і юрыдычна аформіць збор паваеннага грамадскага дзеяча, і аб’яднанню беларусаў Германіі «РАЗАМ eV». Калекцыя літаральна была выратавана ад забыцця. Чытаць на сайце або без VPN.

Драўляны канструктывізм пад коўш: у Гродне знішчылі адзін гістарычны дом і ўзяліся за другі Гродна губляе ўнікальныя ўзоры драўлянага дойлідства міжваеннага перыяду. За кароткі час горад страціў гістарычны будынак на вуліцы Асіпенкі, за які краязнаўцы змагаліся некалькі гадоў, і пачаў разборку вядомага зялёнага дома на скрыжаванні вуліц Міцкевіча і Мітрапаліта Філарэта. Абодва аб'екты чакае падобны лёс: на іх месцы абяцаюць узвесці «копіі», якія наўрад ці захаваюць аўтэнтычны дух арыгіналаў. https://nashaniva.com/391481 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/391481

У Вільні выйшла новае дасьледаваньне пра беларускамоўных жыхароў Літвы Кніга «Сучасныя беларускія гаворкі ў Літве. Том 2» прысьвечаная Шальчынінскаму раёну, які разам зь Віленшчынай зьяўляецца гістарычна найбольш беларускамоўным рэгіёнам Літвы. Яе аўтар - польскі беларусіст Міраслаў Янковяк. Манаграфіі пра Варэнскі і Шальчынінкайскі раёны ўжо выйшлі, наперадзе — падобныя дасьледаваньні пра Віленскі, Тракайскі, Швянчонскі ды Ігналінскі раёны.

У Інстытуце гісторыі расказалі, якім стане замак у Крэве У Інстытуце гісторыі НАН Беларусі падчас круглага стала «Актуальныя праблемы даследавання, рэстаўрацыі і музеефікацыі Крэўскага замка», эксперты прадставілі вынікі апошніх археалагічных работ. Нагадаем, што падчас даследаванняў Крэўскага замка на працягу некалькіх археалагічных сезонаў, былі зроблены важныя адкрыцці. Раней меркавалася, што Крэўскі замак мае ў плане трапецыю з дзвюма вежамі па вуглах, аднак раскопкі паказалі, што структура замка была больш складанай, разнагалінаванай і больш функцыянальна насычанай. У праватнасці, былі знойдзены рэшткі трэцяй вежы і малой ніжняй брамы. Першы этап рэстаўрацыі замка, мэтай якога было захаванне аўтэнтычных фрагментаў, якія дайшлі да сучаснасці, завершаны. Цяпер запрашаюць экспертаў да сумеснай працы над стварэннем музея, які неўзабаве павінен з'явіцца ў Крэве. Чытаць на сайце або без VPN.

135 гадоў таму нарадзіўся стваральнік бел-чырвона-белага сцяга Клаўдзій Дуж-Душэўскі Да гадавіны з дня нараджэння Клаўдзія Дуж-Душэўскага варта згадаць не толькі пра бел-чырвона-белы сцяг, з якім звязана ягонае імя, але і пра гісторыю, што паказвае яго як чалавека ўчынку. Пра гэта нагадвае артыкул Радыё Свабода, дзе Дуж-Душэўскі паўстае не толькі як беларускі дзеяч, архітэктар і дыпламат, але і як чалавек складанага і драматычнага лёсу. У цэнтры матэрыялу — гісторыя Марыны Расіцкене, якую Клаўдзій Дуж-Душэўскі разам з жонкай Аленай выратаваў з гета ў Коўне, схаваў у сябе дома і пазней выхаваў як родную дачку. За дапамогу яўрэям іх арыштавала гестапа, а пасля вайны пераслед не скончыўся: Дуж-Душэўскі зноў трапіў пад савецкія рэпрэсіі. Артыкул таксама паказвае, як Літва стала для Дуж-Душэўскага другой радзімай, як яго жыццё прайшло праз дзве акупацыі і некалькі арыштаў, а памяць пра яго захавалася ў сямейных успамінах тых, каго ён выратаваў, і ягоных нашчадкаў.

Што абурала беларускіх сялян у рэкруцкай павіннасці ў XIX ст. Філіп Некрашэвіч у «Весніку Полацкага дзяржуніверсітэта» піша пра рэкруцкую чаргу сярод дзяржаўных сялян Віцебскай губерні ў 1831 - 1861 гг. У першую чаргу на ваенную службу сельскія абшчыны аддавалі асацыяльных асоб (п'яніц, валацуг і г.д.) і «добраахвотнікаў» – заможныя сямействы маглі замяніць рэкрута шляхам найму іншага чалавека. Затым рэкрутаў паводле чаргі бралі з сямей з найбольшай колькасцю працоўных рук (не бралі з сем'яў з адным працоўным). Пазбягалі ваеннай службы шляхамі ўцёкаў (адлучкі маглі працягвацца гадамі), фіктыўных раздзелаў сямействаў і нанясеннем сабе калецтваў: як правіла, сяляне адсякалі сабе пальцы рук, каб не маглі валодаць агнястрэльнай зброяй. З-за карупцыі рэкрутаў паступова сталі набіраць пры дапамозе жэрабя. Многія сяляне гэта ўспрынялі негатыўна: па новай сістэме вёўся ўлік не сем'яў, а маладых людзей. Гэта значыць пры няўдалым жэрабі з адной сям'і за пэўны час маглі забраць адразу некалькі чалавек.

📬 Рада БНР вярнула частку дзяржаўнага архіва, што заставалася недасяжнай паўстагоддзя. Яе перададуць у лонданскую Скарынаўку Рада Беларускай Народнай Рэспублікі абвясціла пра вяртанне кантролю над унікальным дзяржаўным архівам, які захоўваўся ў Міколы Абрамчыка — старшыні Рады з 1947 па 1970 год. Пасля больш чым пяцідзесяці гадоў нявызначанасці дакументы нарэшце будуць перададзеныя на захаванне і даследаванне ў Беларускую бібліятэку і Музей імя Францішка Скарыны ў Лондане, піша «Наша Ніва».

Мікола Абрамчык (1903–1970) — адна з ключавых постацяў беларускага паваеннага антыкамуністычнага руху. Менавіта ён у 1947 годзе афіцыйна аднавіў дзейнасць Рады БНР на эміграцыі і ўзначальваў яе да самай смерці ў Францыі.

Падрабязней. 🖥 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

😳 «Калі мы самі страляем у сваю будучыню, то чаго можам чакаць?» Чаму абвяшчэнне БНР адначасова можна лічыць і перамогай, і паразай — пра гэта разважаў гісторык Аляксандр Смалянчук падчас сустрэчы ў Варшаве на Дзень Волі. Ён казаў не толькі пра гісторыю БНР, але і пра хранічную праблему беларусаў — адсутнасць адзінства і ўнутраныя канфлікты.👇🏻 📍 Чытайце, як у Варшаве ўзгадвалі гісторыю БНР і якія ўрокі з яе робяць сёння ў нашым рэпартажы 📌 Чытаць з Беларусі