Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Як у падручніках Беларусі, Украіны і Расіі адрозніваюцца погляды на Старажытнарускую дзяржаўнасць Пра гэта піша расійскі гісторык Дзмітрый Сялькоў у адным з леташніх нумароў «Весніка Удмурцкага ўніверсітэта». У падручніках РФ і Беларусі погляды на з'яўленне старажытнарускай дзяржаўнасці вельмі падобныя, адзначае ён. Адзінае значнае адрозненне – у беларускіх падручніках адным з цэнтраў нароўні з Кіевам і Ноўгарадам называецца Полацк (на здымку – помнік князю Усяславу Брачыславічу). Ва ўкраінскіх жа падручніках дзяржаўнасць пачынаецца не з Рурыка, а з Аскольда і Дзіра, г.зн. яна развіваецца без значнага варажскага ўплыву. У расійскіх і, радзей, беларускіх падручніках асноўныя «пераломныя моманты» – рэформы Вольгі і прыняцце хрысціянства пры яе ўнуку Уладзіміру Святаславічу. Ва ўкраінскіх этапы развіцця да праўлення Уладзіміра – чарада рэформаў. Больш за тое, Старажытная Русь («Русь-Украіна») прэзентуецца як цэнтралізаваная дзяржава і, радзей, як імперыя. А таксама як «першая ўкраінская дзяржава» ў гісторыі.

📅 25 жніўня 1991 года Вярхоўны Савет надаў Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце статус канстытуцыйнага закона. Сябра нашага Інстытута, палітолаг Андрэй Казакевіч тлумачыць, чаму гэтая дата можа прэтэндаваць на статус Дня Незалежнасці Беларусі - поруч з 25 сакавіка і 27 ліпеня. 🎥 Цалкам дыскусію пра тое, якая дата найбольш вартая адзначэння як Дзень Незалежнасці, можна паглядзець тут.

Па-англійску выйшла дакументальная кніга «Беларусь: твары супраціву» У выдавецтве Academic Studies Press (ЗША) выйшаў зборнік «Belarus – Faces of Resistance». Кніга змяшчае інтэрв'ю (у тым ліку з Алесям Бяляцкім), матэрыялы круглых сталоў і выстаў, прысвечаных сітуацыі ў Беларусі да, падчас і пасля пратэстаў 2020 года. Зборнік павінен дапамагчы міжнароднай супольнасці зразумець сутнасць беларускіх падзей: іх гісторыю, кантэкст, дынаміку, глабальную ўзаемасувязь, а таксама іх наступствы і ўплыў. У кнізе – аповеды ўдзельнікаў, экспертаў-назіральнікаў, мастакоў, палітыкаў і навукоўцаў рэгіёна, якія разважаюць пра падзеі ў розных формах. Рэдактар кнігі – Вольга Салаўёва (даследніца славянскай літаратуры ва Універсітэце Мікалая Каперніка ў Торуні). Сярод аўтараў – Дэвід Марплз (Універсітэт Альбэрты) і драматург Андрэй Курэйчык.

Вы только посмотрите, СКОЛЬКО ЛЮДЕЙ было возле Площади!

Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча выкладае свой архіў у сеціва Архіў сучаснага Віленскага беларускага музея ахоплівае перыяд за 1890-1950 гады. У сеціва ўжо выклалі 711 асобнікаў: гэта калекцыі паштовак, карэспандэнцыя, канспэкты, дзённікі, зборы гістарычных фотак, карціны, вышыванкі, малюнкі, малы пабытовы друк – рэцэпты, квіткі, кветкі, квітанцыі, ўлёткі, і таксама віленскія кнігі і часопісы 1920-1940 гадоў (гэтая частка праекта выкананая разам з kamunikat.org, кнігі выкладаюцца і на сайце фонда). Гэта буйная частка ад усяго запланаванага падчас праекта лічбавання «Баркулаб». Чытаць на сайце або без VPN.

Веткаўскі музей пасля чыстак шукае новых навуковых супрацоўнікаў Аднаму з вядучых беларускіх музеяў бракуе прафесійных навукоўцаў, здольных працягваць працу з унікальнай спадчынай беларускага стараабрадніцтва і традыцыйнай нацыянальнай культуры, піша @shtodzien. https://nashaniva.com/375138 Без VPN — https://bit.ly/nashaniva#/375138

Куды падзеўся «плаваючы чыгуначнік» з Баранавіч? Месяц таму ў сеціве завірусілася відэа з «плаваючым чыгуначнікам»: у Баранавічах скульптура літаральна паплыла па адной з цэнтральных вуліц з-за моцнай залевы. Што цяпер з інсталяцыяй? Варта патлумачыць, што скульптура чыгуначніка з’яўляецца частка выставы-інсталяцыі «Горад працоўнай славы 1941 - 1945 гг.». Чым было выклікана прысваенне Баранавічам гэтага абсурднага звання наш канал ужо тлумачыў. На момант залевы выстава з фігурамі прадстаўнікоў працоўных прафесій знаходзілася ля ЗАГСа. Абсурднае рашэнне мела абсурдны працяг – адна з скульптур «паплыла». Аднак затым выставу «Горад працоўнай славы 1941 - 1945 гг.» перанеслі да чыгуначнага Палескага вакзала (не блытаць з Цэнтральным вакзалам). Улады патлумачылі гэта тым, што на новым месцы з выставай зможа пазнаёміцца больш людзей. У фотарэпартажы мясцовай раёнкі фігуры чыгуначніка не відаць. Аднак карыстальнікі TikTok канстатуюць: «плаваючы чыгуначнік» знайшоў спакой ля Палескага вакзала (на ілюстрацыі).

Гісторыя аднаго страйку 30-гадовай даўніны Трыццаць гадоў таму ў краіне прайшоў страйк работнікаў Менскага метрапалітэна, які ўпершыню ў гісторыі постсавецкай Беларусі быў жорстка задушаны сілавымі метадамі. Нагодай стала па распараджэнні дырэктара аб адменене надбавак за безаварыйную працу і абразанне прэмій. Спачатку былі ўгаворы вярнуцца на працу, потым пайшлі пагрозы аб звальненнях, затым прыбылі амапаўцы і пачаліся разгоны акцый, а следам – пайшлі звальненні. А яшчэ пад канец стачкі ўлады сабралі штрэйкбрэхераў – чыгуначных машыністаў з усёй Беларусі, а таксама прывезлі інструктараў з Расеі. А 21 жніўня 1995 года ўказам Лукашэнкі была прыпынена дзейнасць Свабоднага прафсаюза і першаснай прафсаюзнай арганізацыі ў метрапалітэне. Цяжка сёння сабе ўявіць, што арганізатары страйку прафсаюзныя лідэры Генадзь Быкаў і Мікалай Канах атрымалі ўсяго па 10 содняў адміністрацыйнага арышту, а Уладзімір Макарчук - 15 содняў. «Салідарнасць» узгадвае, як улады пачалі пераходзіць ад перамоваў – да дубінак.

IMBY прапануе ўспомніць падзеі 1999 года праз архіўныя кадры і знакавыя сюжэты. У новым выпуску згадваюцца трагічныя падзеі на Нямізе, Марш Свабоды, дзейнасць расійскіх неанацыстаў у Мінску, знікненні Захаранкі і Ганчара, а таксама фрагменты культурнага і медыйнага жыцця таго часу - ад “Хали-гали” да “Velcom”. Відэа варта паглядзець і падзяліцца, каб не забываць пра тое, што фармавала нашу нядаўнюю гісторыю.

Як у Латвіі судзілі беларусаў за «сепаратызм»: чым скончыўся рэзанансны працэс стогадовай даўніны Гісторыя пачалася ў сакавіку 1924 года, калі школьны інспектар Азаліньш знайшоў у некалькіх беларускіх школах карты з этнаграфічнымі межамі Беларусі, якія ўключалі ў сябе і частку Латгаліі. За справу ўзялося Палітычнае Упраўленне, дзе заявілі аб планах беларусаў па аднаўленні БНР і адарванні тэрыторыі ад Латвіі. У школах прайшлі ператрусы, арыштавалі Канстанціна Езавітава, дырэктара Люцынскай гімназіі. Праз год, у красавіку 1925-га, у Дзвінску (Даўгапілсе) судзілі 8 чалавек: адміністрацыю і настаўнікаў Люцынскай гімназіі (Канстанцін Езавітаў, Уладзімір Пігулеўскі, Міхаіл Іваноў) і Дзвінскай гімназіі (Ян Краскоўскі, Андрэй Якубецкі, Паўліна Мядзёлка-Грыб, Уладзімір Конц, Парфіры Жэрдзій). У выніку суд пастанавіў: сепаратызму не было. Абвінавачаныя былі апраўданыя. Аднак ціск на беларускую культуру і адукацыю ў Латгаліі толькі ўзмацняўся. Да канца 1930-х з дзесяткаў беларускіх школ тут засталіся толькі адзінкі.

⚡️ Лукашенко на МЗКТ кричат "Уходи!"

ЧТО ЭТО БЫЛО? Тот самый момент, после которого Лукашенко начали кричать "Уходи".

16 жніўня 1945 года ў Маскве была падпісаная дамова аб савецка-польскай мяжы, згодна якой ад Беларусі да Польшчы адышла амаль уся Беластоцкая вобласць у складзе 17 раёнаў з абласным цэнтрам і 3 раёны Берасцейскай вобласці, дзе жыла значная колькасць беларускага насельніцтва.

Ретро дня! 🎥 🤍 Показываем, как прекрасен был Минск 16 августа 2020 года с высоты птичьего полёта. Подпишись на канал ТРЭНДЫ: ПАПУЛЯРНЫЯ ВІДЭА БЕЛАРУСІ

Кароткая гісторыя беларускай эміграцыі ад Мікіты Мелказёрава ў новым выпуску "Загляне Сонца"

Як англійскія рыцары загінулі падчас рэйда на ВКЛ Пра крыніцазнаўчы патэнцыял англійскіх дакументаў для ідэнтыфікацыі ўдзельнікаў выпраў Тэўтонскага (Нямецкага) ордэна супраць ВКЛ піша Алег Дзярновіч у свежым зборніку «Актуальные проблемы источниковедения». У сяр. XIV ст. прадстаўнікі арыстакратыі Англіі далучаліся да выправаў з мэтаю ўдасканалення вайсковага досведу ды выканання «хрысціянскага абавязку» па зломе супраціву язычнікаў. У 1367 - 1368 гг. у такой выправе ўдзельнічала група прадстаўнікоў эліты графства Камбрыя. Крыніцы (лісты да сваякоў, дакументы пра спадчыну, ордэнскія хронікі) дазваляюць сцвярджаць, што адным з арганізатараў гэтай выправы быў Энтані дэ Люсі, 3-і барон Люсі. На працягу 1367 - 1368 гг. асноўныя падзеі ваеннага супрацьстаяння паміж Нямецкім Ордэнам (ілюстрацыя: Palatno) і ВКЛ разгортваліся вакол Новага Коўна, літоўскага замка, закладзенага на нёманскай выспе Віргален, каля вусця Нявяжы ў Нёмане, ніжэй Коўна. Там верагодна і загінулі прынамсі тры англійскія рыцары.

Пра змены ў гістарычнай палітыцы ў Беларусі Летась у польскім часопісе Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej выйшла даследаванне Paweł Kuczura пра сітуацыю ў Беларусі з канца XX ст. да 2018 года. Аўтар канстатуе: у цэлым гістарычная палітыка ў Беларусі працягвае традыцыі савецкай – з акцэнтам на ВАВ і святкаваннем камуністычных святаў. Аднак з 2014-га назіралася новая тэндэнцыя, выкліканая, хутчэй за ўсё, агрэсіяй РФ ва Украіне. Часткова змянілася стаўленне да гістарычных падзей (напрыклад, да абвяшчэння БНР у 1918-м і да сталінскіх рэпрэсій) і да перыяду ВКЛ. Змены адбыліся і ў тапанімічнай палітыцы: яны тычацца не назваў існуючых вуліц, а новых. У Мінску ва ўсіх новых мікрараёнах ёсць вуліцы з назвамі ў гонар дзеячаў беларускай гісторыі і культуры (Яна Чачота, Фердынанда Рушчыца, Браніслава Тарашкевіча і г.д.) – з акцэнтам на перыяд да СССР. Разам з тым змены ў гістарычнай палітыцы сучаснай Беларусі хутчэй дапаўняюць, чым замяняюць карціну, якая склалася ў савецкі час, адзначае аўтар.

«Плынь была занадта моцная, каб яе можна было проста так з канцамі высушыць» Сябра Беларускага інстытута публічнай гісторыі Аляксандр Пашкевіч — пра спадчыну 2020-га. — Пяць гадоў таму я шчасліва пазбег пакутаў вызначэння паміж «старой» і «новай» апазіцыяй, бо для мяне да таго часу такога пытання не існавала. Усё было мной прадумана і пераасэнсавана за шмат гадоў да таго. Адзінае толькі - ніяк не думаў, што гэты момант адбудзецца менавіта падчас выбараў 2020 года: яшчэ ў пачатку гэтага самага года быў упэўнены, што яны будуць прахаднымі і тэхнічнымі, як у 2015-м. "Ненацыянальнасць", небеларускамоўнасць і неантырасійскасць "новай апазіцыі" мяне ані не бянтэжыла. Бо я быў у курсе, што пераважная большасць беларусаў расейскамоўныя (маладзейшыя - нават далёка не ў першым пакаленні) і не толькі не вызнаюць, але нават паняцця не маюць пра эталонныя каштоўнасці беларускага нацыяналізму. Цалкам меркаванне гісторыка можна прачытаць на яго старонцы ў фэйсбук.