Asfaw abreha

ወልቃይት ጠገዴ ጠለምት [በወፍ በረር] የወልቃይት እና የጎንደር ታሪክ ከጥንታዊው የኢትዮጵያ መንግሥታት ዘመን ጀምሮ ተሳስሮ የቆየ ሲሆን፤ ወልቃይት ጠገዴ ጠለምት በታሪክ ከበጌምድር (ጎንደር) ግዛት ጋር ሲተዳደር ቆይቷል። ▣ከጥንት እስከ 20ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ➽የአስተዳደር መዋቅር፦ ወልቃይት ከጥንት ጀምሮ በሰሜኑ የሀገራችን ክፍል በባህላዊም ሆነ በመንግሥት አስተዳደር ከበጌምድር ግዛት አስተዳደር እንደነበር ታሪክ ይመሰክራል። ➽የማንነት እና የባህል ትስስር፦ ሕዝቡ ከአካባቢያዊ ጎረቤቶች ጋር የንግድና ማህበራዊ ትስስር የነበረው ሲሆን፣ አስተዳደራዊ ሐዲዱ ከጎንደር አውራጃዎች አንዱ ነበር። ➽የጣሊያን ወረራ፦ በፋሺስት ጣሊያን ወረራ ጊዜም ከኢትዮጵያ ሕዝብ አብሮ ታግሏል። ጣሊያን Africa Orientale Italiana, or AOI ግዛት ለመፍጠር በሚሞክርበት ጊዜ ወልቃይት ጠገዴ ስሜን አርማጭሆ ጎንደር ዋና ከተማ የሆነዉ የአማራ አስተዳደር ነበር። ▣የፖለቲካ ለውጦች እና ህገ ወጥ መካለል (1984 ዓ.ም.) Forcful Annexation ➽የክልል ማዕቀፍ፦ በ1984 ዓ.ም. አዲሱ የብሔር ፌዴራሊዝም ሥርዓት ሲዘረጋ ወልቃይት ከጎንደር ተነጥሎ ወደ ትግራይ ክልል ከህግ ዉጪ ተካተተ። ➽የሕዝብ አለመግባባት፦ ይህ ውሳኔ የባህል፣ የታሪክ እና የአስተዳደር ትስስራችንን ይጻረራል የሚሉ የማንነት ጥያቄዎች በወቅቱና በቀጣይ ዓመታት በሕዝቡ ዘንድ እንዲነሱ ምክንያት ሆኗል። ▣የማንነት እያ ወሰን ጥያቄ፤ አዲስ ታሪካዊ ምዕራፍ ➽በሰሜን በጌምድር (ጎንደር) ወልቃይት ጠገዴ፣ ጠለምት በአማራው ላይ ተስፋፊው ተሓህት/ህወሓት የፈጸመው የዘር ማጽዳት ወንጀል! ነበር። ➽የሕዝብ ማዕበል፦ የወልቃይት ሕዝብ የማንነት እና የአስተዳደር ጥያቄን በግልጽ ማንሳት ጀመረ። ➽አዲስ ምዕራፍ፦ ከሰሜኑ ጦርነት በኋላ የአካባቢው ነፃ ወጥቶ እንደገና ወደ አማራ ክልል (ጎንደር) ተመለሰ። ▣ማስታወሻ —ዱሩ ቤቴ፣ ጫካው ጎረቤቴ፣ ደህና ክረሙልኝ፣ እናትና አባቴ! ብሎ በመረረ የትሕነግ በደል እና የህዝብ ጥያቄ ያነገቡት የተከዜ ዘቦች ዛሬም ሌላ ታሪክ ለመፃፍ በተጠንቀቅ ላይ ናቸው።