دستنويس

کاربست روش در تصوف‌پژوهی   بسیاری از تصوف‌پژوهان غربی، به‌درستی، بیان کرده اند که تصوف را نمی‌شود به Mysticism ترجمه کرد، چراکه Mysticism دلالت‌های معنایی‌ و فرهنگی‌ای دارد که ارتباط چندانی با تصوف ندارد. این سخن اگرچه از منظری درست است، اما ممکن است موجب برخی بدفهمی‌ها و در نتیجه پدید آوردن برخی محدودیت‌های روشی در مطالعات تصوف شود. برای آنکه اندکی در این مسأله کندوکاو کنیم، شایسته است پرسش دیگری مطرح کنیم: تصوف را ذیل کدام یک از رشته‌های علمی-دانشگاهی باید/می‌توان مطالعه کرد؟ در ایران، افسوس‌مندانه، حوزۀ تصوف‌پژوهی دانشگاهی تقریباً به طور کامل به تصرف اساتید ادبیات فارسی و ادب‌پژوهان درآمده است. در دانشگاه عرفان و عرفان پژوهی (تصوف‌پژوهی) معمولاً با نام اساتیدی از قبیل فروزان‌فر و شفیعی کدکنی و موحد گره خورده است. تمرکز این اساتید معمولاً بر جنبه‌های ادبی و صوری و گاه زیبایی‌شناختی، متون صوفیانه است. تصوف‌پژوهی از منظر این اساتید عمدتاً تصحیح متون صوفیانه و حل و شرح دشواری‌های لغوی و دستوری متون صوفیانه است. نگاه دیگری که در ایران، به خصوص در حوزه‌های علمیه، بسیار نفوذ دارد نگاه فلسفی-مابعدالطبیعی به متون صوفیانه است. عرفان‌پژوهان حوزوی، معمولاً به جای متون ادبی، و متون فارسی، سراغ تفسیرهای فلسفی فصوص الحکم ابن عربی می‌روند و به شرح و تحشیه و گاه تصحیح آن متون مبادرت می‌ورزند. برای این گروه از عرفان‌پژوهان جنبه‌های الاهیاتی و مابعدالطبیعی متون صوفیانه، به خصوص بحث وحدت وجود و مراتب هستی، اهمیت بسیار زیادی دارد. در خارج از ایران، بیش از دو رویکرد پیش‌گفته، رویکردهای تاریخی و مردم‌شناختی در تصوف‌پژوهی غلبه دارد، که سخن گفتن از آنها البته از حوصلۀ این کوته‌نبشته خارج است. هر کدام از این روش‌ها محدودیت‌ها و مزایای خود را دارد؛ اما باید در نظر گرفت که معمولاً این روش‌ها رویکردی حذفی دارند، یعنی برای مثال رویکردهای ادبی معمولاً به دقایق فلسفی متون صوفیانه و همچنین تجارب عارفانه بی‌توجه اند، از آن سوی رویکرد‌های فلسفی-مابعدالطبیعی به ظرایف ادبی و سنت عملی تصوف کم‌توجه اند. شاید بتوان ادعا کرد که تصوف را، به مثابت یک کل، نمی‌توان جز با رویکردی بینا-رشته‌ای مطالعه کرد. اما در فضاهای دانشگاهی به موضوعاتی از قبیل معرفت‌شناسی تجربه‌های عرفانی و همچنین پدیدارشناسی این تجربه‌ها، دستورات سلوکی و عملی، اشیاء صوفیانه، مراقبه و... معمولاً توجه چندانی نمی‌شود، اما چرا به این جنبه‌های مهم تصوف کم‌توجه هستیم؟ شاید یکی از دلایل اصلی آن تنک‌مایگی و محدودیتِ روش‌هایی است که برای مطالعۀ تصوف به‌کار می‌بریم، چگونه با صرف کاربست فرمالیسم روسی می‌توان تجربه‌های عرفانی را مطالعه کرد؟ باری، به مسألۀ نخست باز گردیم، آیا تصوف غیر از Mysticism است؟ اینکه تصوف را به‌کلی پدیده‌ای دگر بدانیم، راه را بر بصیرت‌های روش‌شناختی‌ای که می‌توان از دیگر حوزه‌ها وام گرفت می‌بندد. حوزه‌هایی مانند مطالعات عرفان و فلسفۀ عرفان و تاریخ اندیشه و مطالعات باطنی و فراروان‌شناسی چهارچوب‌های مفهومی بسیار خوبی برای فهم برخی جنبه‌های کم‌تر کاویدۀ تصوف در اخیار ما قرار می‌دهند. با محدود کردن مطالعات تصوف به رویکردهای ادبی یا فلسفی، شناخت ما از تصوف، که مطالعه‌اش اساساً با روشی بینا-رشته‌ای ممکن است، بسیار کم‌مایه می‌شود. #مقولات @SufismAndSufiStudies

✨ #صدر_حديثا #معاجم #معاجم_قرآنية #إصدارات_١٤٤٨ #العتبة_العباسية #معاجم_التراث #فهارس_التراث #معهد_القرآن_الكريم_في_النجف_الأشرف

السلف وقيام الليل "أكثر من 350 خبر من نوادر أخبار السلف الصالح رحمهم الله في قيام الليل" جمعه وأعده وخرج أحاديثه/ عبدالله بن عاقل الصاعدي #عبدالله_عاقل_الصاعدي #أخلاق_ورقائق_وتزكية

جان ال. اسپوزیتو؛ پل‌سازی در برابر دیوارهای تمدنی جان ال. اسپوزیتو، اسلام‌شناس برجسته آمریکایی و استاد دانشگاه جرجتاون، در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ در سن ۸۶ سالگی درگذشت. او با تألیف بیش از ۵۰ کتاب از جمله «سازندگان اسلام معاصر»، «اسلام و سیاست» و «تهدید اسلامی: افسانه یا واقعیت؟»، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های مطالعات اسلامی در غرب محسوب می‌شد و میراثی ماندگار در عرصه گفت‌وگوی ادیان و مبارزه با اسلام‌هراسی از خود به جای گذاشت. رویکرد فکری؛ گسست از شرق‌شناسی و تعصب سکولار هسته مرکزی رویکرد فکری اسپوزیتو، چالش با پارادایم شرق‌شناسانه بود که اسلام و مسلمانان را به کلیشه‌هایی از جهل و خشونت تقلیل می‌داد. او در طول بیش از چهار دهه فعالیت علمی، تلاش کرد تصویری عینی، متوازن و مبتنی بر درک درونی از جوامع مسلمان ارائه دهد. به تعبیر کتاب *غلبه بر شرق‌شناسی* که به افتخار او منتشر شده، اگر ادوارد سعید کلیشه‌های شرق‌شناسانه را شناسایی کرد، کار اسپوزیتو معطوف به برچیدن و تضعیف آنها بود. اسپوزیتو به شدت از «تعصب سکولار» در علوم اجتماعی غرب انتقاد می‌کرد که دین را پدیده‌ای حاشیه‌ای و نامرتبط با سیاست مدرن می‌دانست. او بر نقش محوری دین در حیات سیاسی و اجتماعی معاصر در جهان اسلام تأکید داشت و معتقد بود که پدیده‌های سیاسی-اجتماعی باید از منظر خودِ جوامع مسلمان، یعنی «از پایین به بالا» و با توجه به تجربه تاریخی و خواست توده‌های مردم تحلیل شوند. او جنبش‌های اسلامی را نه به عنوان «آسیب‌شناسی» یا «تهدید» امنیتی، بلکه پاسخی پیچیده به استعمار، استبداد، سکولاریزاسیون و جستجوی دیرین انسان برای نظم اخلاقی می‌دانست. روابط فکری و شخصی با شخصیت‌های کلیدی جهان اسلام یکی از وجوه ممتاز رویکرد اسپوزیتو، گفت‌وگوی عملی و بی‌واسطه با جریان‌های اسلامی بود. او به جای تحلیل از پشت میز، با بسیاری از شخصیت‌های تأثیرگذار جهان اسلام روابط شخصی و فکری عمیقی برقرار کرد و به عنوان یک «هم‌صحبت» وارد گفت‌وگو می‌شد. از جمله این شخصیت‌ها می‌توان به انور ابراهیم، راشد الغنوشی، حسن الترابی و عبدالکریم سروش اشاره کرد. شجاعت اخلاقی و میراث ماندگار اسپوزیتو در طول زندگی حرفه‌ای خود، به جای حفظ موقعیت و دسترسی‌های شخصی، اصول اخلاقی را بر منافع ترجیح داد. او از زندانیان سیاسی مانند دکتر سامی العریان در آمریکا حمایت کرد و در دفاع از عدالت، هزینه‌های شخصی را متحمل شد و دوستی‌های خود را با کسانی که قدرت آنها را منزوی کرده بود، حفظ کرد. این شجاعت اخلاقی، او را از بسیاری از اسلام‌شناسان غربی که فاصله انتقادی ایمن را حفظ می‌کردند، متمایز ساخت. منتقدان گاه او را به «همدلی بیش از حد» با مسلمانان متهم می‌کردند، اما این همدلی در واقع امتناع از آغاز کردن با تحقیر و جایگزین کردن آن با کنجکاوی، دقت و در نهایت، دوستی بود. جمع‌بندی میراث اسپوزیتو فراتر از یک آکادمیک صرف است؛ او با تبدیل دانش به «دیدار» و «مسئولیت اخلاقی»، الگویی عملی از شهروندی جهانی و گفت‌وگوی مبتنی بر احترام ارائه داد که تأثیر او را به عنوان یک روشنفکر عمومی اصیل در تاریخ مطالعات اسلامی تثبیت کرده است. او درکی از اسلام ارائه داد که در آن مسلمانان نه «مظنونان دائمی»، بلکه بازیگرانی تاریخی با وجوهی چندگانه، پویا و در تعامل با جهان مدرن هستند. روابط عمیق او با شخصیت‌های کلیدی جهان اسلام، گواهی ملموس بر باور او به «پل‌سازی» به جای «دیوارسازی» بود.

بر اساس نسخه خطی یکی از آثار سید اشرف سمنانی مشهدی به نام دستور السلوک - که در زمان حیات وی کتابت شده - در گذشت وی در 8 رجب سال 808ق اتفاق افتاده است.

سید اشرف جهانگیر سمنانی (درگذشته ۸۰۸ ه‍. ق؛ به روایتی ۲۷ محرم سال ۸۰۰ ه‍.ق) از صوفیان و عرفای ایرانی نیمه دوم قرن هشتم و نهم هجری و از عرفای بزرگ شبه قاره هند بود که شهرت او به‌ویژه در هندوستان زیاد است. کتاب «لطایف اشرفی» او یکی از مهم‌ترین کتاب‌های متصوفه به‌شمار می‌رود. جهانگیر سمنانی بنیان‌گذار شاخهٔ اشرفیه از سلسلهٔ کبرویه است.  همچنین در برخی منابع از وی با لقب مخدوم نیز یاد شده است. سرانجام وی در کچهوچه (Kichawcha) در شرق سلطان‌نشین جوانپور در هند وفات و همانجا مدفون شد.   #کتابخانه_اسلامی_و_تصوف #Islamic_and_tassavof_library @erfaneeslami1