سرخط

🔴 سالروز یکی از بزرگ‌ترین اعتصابات کارگری تاریخ نفت ایران جمعه را کار می‌کردند، اما پولش را نمی‌گرفتند خوزستان، تابستان ۱۳۲۵. آفتاب روی آهن پالایشگاه می‌سوخت. بوی نفت روی لباس کارگرها مانده بود. برای آن‌ها هفته، هفت روز کار بود. جمعه هم فرقی با دوشنبه نداشت؛ فقط یک تفاوت داشت: جمعه را حقوق نمی‌دادند. نفت را آن‌ها از زمین بیرون می‌آوردند، اما سهم‌شان از آن فقط عرق روی لباسشان بود. ۲۳ تیر، هزاران کارگر حوزه‌های نفتی خوزستان یک تصمیم گرفتند: دیگر کار نمی‌کنیم. اعتصاب از آبادان آغاز شد. بعد مسجدسلیمان، آغاجاری، هفتکل، دارخوین، ماهشهر. همه ایستادند. حتی کارگران هندی شرکت نفت نیز به آن‌ها پیوستند. ماشین‌ها خاموش شد. دود از دودکش‌ها بلند نمی‌شد. اول، مطالبه فقط یک چیز بود: جمعه کار می‌کنیم، جمعه را هم پول می‌خواهیم. اما هر چه بیشتر حرف زدند، فهمیدند دردشان فقط جمعه نیست. مزد کم بود. خانه‌ها خراب بود. شرکت نفت، فقط یک شرکت نبود. دولت بود. شهر می‌ساخت، پلیس داشت، بیمارستان داشت، خانه می‌ساخت، و تصمیم می‌گرفت چه کسی زندگی کند و چه کسی فقط کار کند. کارمند انگلیسی، در محلهٔ بَریم، استخر و باشگاه و پزشک اختصاصی داشت. کارگر ایرانی، چند کیلومتر آن‌طرف‌تر، در خانه‌هایی زندگی می‌کرد که حتی آب آشامیدنی سالم نداشتند. دو شهر کنار هم بودند؛ یکی روی نفت زندگی می‌کرد، یکی روی نفت جان می‌کند. و آن روز، کارگرها تصمیم گرفتند که دیگر جان ندهند. مطالبات کارگران فراتر رفت: اجرای قانون کار، حق تشکل، عدم مداخله شرکت نفت در سیاست ایران، و خلع سلاح گروه‌های مسلحی که برای کتک زدن کارگران به خیابان فرستاده می‌شدند. پاسخ، مذاکره نبود. قوام حکومت نظامی اعلام کرد. ناوهای بریتانیایی در شط‌العرب مستقر شدند. گروه‌های مسلح محلی، همراه پلیس و نیروهای نظامی، برای شکستن اعتصاب وارد عمل شدند. کارگرها اسلحه نداشتند. سنگ داشتند. چوب داشتند. و اعتصابی که حاضر نبود بشکند، حتی اگر زیر آتش گلوله خم شود. گلوله شلیک شد. ۴۷ کارگر کشته شدند. ۱۵۰ نفر زخمی شدند. برای یک جمعه. برای یک روز تعطیل. برای اینکه کارگر هم حق دارد نفس بکشد، حتی اگر نفسش آخرین نفس باشد. سه روز بعد، بخشی از خواسته‌های اعتصاب‌کنندگان پذیرفته شد: پرداخت دستمزد روز جمعه، افزایش دستمزد، پذیرش بخشی از مطالبات کارگری. آن‌ها عقب نشستند، اما نه پیش از آنکه خون روی آسفالت داغ آبادان خشک شود. ۴۷ نفر دیگر برنگشتند. سنگ‌ها و چوب‌ها را زمین گذاشتند، اما روح‌شان را نه. پنج سال بعد، ۲۳ تیر ۱۳۳۰، دوباره به خیابان آمدند. هزاران نفر. آن روز آورل هریمن، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا، وارد تهران شده بود. تظاهرات یادبود، تبدیل به اعتراضی علیه دخالت آمریکا و بریتانیا شد. باز هم گلوله آمد. ۱۶ نفر دیگر کشته شدند. فرمانده عملیات، فضل‌الله زاهدی بود؛ همان کسی که سه سال بعد، در کودتای ۲۸ مرداد، دولت مصدق را سرنگون کرد. تاریخ، گاهی فقط لباسش را عوض می‌کند اما دستش، همان دستِ خون‌آلودِ همیشگی است. وقتی از ملی شدن نفت حرف می‌زنیم، معمولاً از دولت‌ها می‌گوییم. از نخست‌وزیرها. از قراردادها. از کودتا. کمتر از کارگرهایی حرف می‌زنیم که پیش از همهٔ این‌ها فهمیده بودند نفت، بدون نیروی کار، فقط مایعی سیاه زیر زمین است. آن‌ها بودند که نشان دادند اگر دست‌ها از کار بایستد، چرخ بزرگ‌ترین شرکت خاورمیانه هم می‌ایستد. کارگرها نفت را زمین زدند، اما خودشان زمین نخوردند. و امروز هم، هنوز زمین نخورده‌اند. امروز دیگر ناوهای جنگی برای شکستن اعتصاب وارد شط‌العرب نمی‌شوند، اما کارگر معترض هنوز اخراج می‌شود، فعال کارگری هنوز زندانی می‌شود، تشکل مستقل هنوز امنیتی تلقی می‌شود. قراردادهای موقت، خصوصی‌سازی، پیمانکارها و سرکوب سازمان‌یابی، همان کاری را می‌کنند که آن روز گلوله می‌کرد؛ پراکنده کردن کارگرها، خفه کردن نفس‌شان در گلو، به گور سپردن امیدشان پیش از آنکه به دنیا بیاید. اتحادیه‌ها که باید پشت کارگر بایستند، یا سکوت اختیار می‌کنند، یا با کارفرما هم‌صدا می‌شوند، یا با وعده‌های دولتی، کارگر را به پشت میز کارش بازمی‌گردانند. اما ۲۳ تیر یادآور چیز دیگری هم هست: یعنی کارگر می‌تواند. با سنگ و چوب هم می‌تواند، با دست خالی هم می‌تواند، با اعتصاب هم می‌تواند. ده‌هزار کارگر، هفتاد سال پیش، ثابت کردند که ناوهای جنگی و چماق‌به‌دست‌ها و حکومت نظامی قوام، هیچ‌کدام نمی‌توانند کارگر را از خواسته‌اش عقب برانند.   فردا صبح دوباره سوت پالایشگاه بلند می‌شود. کارگرها می‌آیند. لباس‌هایشان هنوز بوی نفت می‌دهد. بعضی‌ها شاید ندانند هفتاد و نه سال پیش، مردهایی با همین لباس‌ها برای دستمزد یک روز جمعه ایستادند و برنگشتند. اما هر حقی که امروز بدیهی به نظر می‌رسد، روزی مطالبه‌ای بود که برایش گلوله شلیک شد.   #اعتصابات_کارگری #کارگران_نفت @sarkhatism