Naračanščyna | Нарачанскі край

Што можна паглядзець і чым можна заняцца на паўвостраве Наносы возера Нарач?

Наносы — рыбацкая вёска на паўвостраве возера Нарач Гэта той самы паўвостраў, які выцінаецца ўглыб Нарачы на некалькі кіламетраў. Града паўвострава утварылася 17 тысяч гадоў назад у шчыліне ледавіка ў выніку адкладання пяску, жвіру і валуноў. У 1935—1936 гадах вяскоўцы бралі актыўны ўдзел у Нарачанскім выступленні рыбакоў. Сёння ў вёсцы дзейнічае вядомы этнакультурны комплекс "Наносы-Наваселле", пра які мы раскажам у наступным допісе.

❌Але вось і мястэчка Старое Мядзела. Маляўніча раскінуліся на ўзгорку хаты і сьвятыні, парэзаныя вузкімі вулачкамі. У агародах і садох стагоднія дубы і ліпы ўглядаюцца ў неба буйнымі вяршынамі. Над самым возерам стаіць татарская мячэць. Ня шмат тут асталося татараў, ды й тыя мову і звычаі перанялі ад мяйсцовых беларусоў. Аглядаем іслямскую сьвятыню. Скромны дзеравяны будынак, усланы ўнутры дыванамі, утрыманы старанна і чыста. Для жанчын асобнае мейсца, аддзеленае дзеравянымі кратамі. На сьценах некалькі татарскіх абразоў і арабскіх надпісаў. Стары, даўгабароды мула (вясковы рымар) уваходзячы скідае боты. Чытае нарасьпеў выняткі з Корану. Сумная ор'ентальная мэлёдыя разьлягаецца ў шэрых сьценах нібы плач за страчанай бацькаўшчынай, нібы рэха далёкай мінуўшчыны... Пасьля пабеларуску паясьняе прачытанае.

15 ліпеня 1900 года ў вёсцы Агароднікі нарадзіўся выбітны беларускі паэт Уладзімір Дубоўка. Гэты чалавек ні ў якім самым цяжкім становішчы не вешаў носа, заўсёды знаходзіў выйсце, не губляў бадзёрасць і аптымізм.

Мы выкупілі і адсканавалі брашуру "Свір і Свірскі касцёл" 1930 года выдання Аўтар гэтай брашуры — пробашч Ежы Жамейц, які служыў у Свіры з 1928 года па 1931 год. Грошы, атрыманыя з продажу такіх брашур, калісьці дапамаглі парафіі дазбіраць 16 тысяч злотых на новы арган у касцёл. За дапамогу ў набыцці брашуры дзякуем краязнаўцу Кастусю Шыталю. Ніжэй публікуем файл з усімі старонкамі гэтай брашуры.

Касцёл Святога Андрэя Апостала ў Кабыльніку (аг. Нарач) летам 1982 года. Фота: Віктар Сакірка. Гэты касцёл ў неагатычным стылі быў пабудаваны ў 1901 годзе на месцы старога, драўлянага храма, аб якім у нашыя часы нагадвае толькi званіца. Чырвоную цэглу для касцёла прывозілі з Паставаў, лес дзеля будоўлі даў пан Скірмунт з Шэметава.

Учора адбыўся Будслаўскі фэст — урачыстасць у гонар шанавання абраза Маці Божай Будслаўскай. У мястэчку Будслаў сабраліся тысячы людзей з розных куткоў краіны і з замежжа.

Моўная сітуацыя на Віленшчыне на пачатку XX стагоддзя па літоўскаму мовазнаўцу Алаізу Відугірысу. Ружовым - беларускамоўныя зоны, зялёным - літоўскамоўныя, жоўтым - польскамоўныя. Як можна заўважыць, Мядзельшчына – цалкам ружовая. У апісанні Мядзельскай воласці, якое зрабіў у 2-ой палове ХІХ ст. настаўнік Мядзельскага народнага вучылішча святар Г. Бывальневіч: "Наречие въ М. Мядіолахъ и во всей Мядiольской волости бълорусское"

Моўная сітуацыя на Віленшчыне на пачатку XX стагоддзя па літоўскаму мовазнаўцу Алаізу Відугірысу. Ружовым - беларускамоўныя зоны, зялёным - літоўскамоўныя, жоўтым - польскамоўныя. Як можна заўважыць, Мядзельшчына – цалкам ружовая. У 2-ой палове ХІХ ст. настаўнік Мядзельскага народнага вучылішча святар Г. Бывальневіч зрабіў апісанне Мядзельскай воласці наконт моўнай сітуацыі:

"Наречие въ М. Мядіолахъ и во всей Мядiольской волости бълорусское"

Згублены фільм "Бура на Нарачы" паводле сцэнарыя Максіма Танка Расказваем, што вядома пра гісторыю стварэння гэтай карціны і яе сюжэт.

❌Артыкул І. Чалееўскага пра вяселле ў вёсцы Чалеі ў газеце "Наша Ніва", №22, 1913 год. У артыкуле аўтар таксама зрабіў крытычны агляд жыцця беларускай вёскі ў першай палове XX стагоддзя, дзе выяўлены шмат праблем: ад адтоку людзей у Амерыку на заробкі да адсутнасці беларускай мовы ў школах і царкве.

Ці памятаеце рыбака з хронікі 1933 года? Яго родзічы пабачылі наш допіс і пазналі на кадрах свайго продка!

Гісторыя Будслаўскага фэсту — цудоўнай традыцыі, якая збірае ў Будславе тысячы людзей кожны год. Сёлета фэст будзе праводзіцца 3 і 4 ліпеня — паспейце далучыцца!

Троіцкая царква ў Княгініне Паводле архіўных звестак, уніяцкая царква ў Княгініне вядомая з 1713 года. У храме нават захаваўся звон, адліты ў 1744 годзе. У 1772 царква была пабудаваная зноў на тым жа месцы і таксама першапачаткова з'яўлялася ўніяцкай. У артыкуле Вікіпедыі, прысвечаным гэтай царкве, прыводзяцца ўспаміны Дземідовіча Сяргея Фёдаравіча (нар. у 1923 годзе) з в. Княгінін. Яго бацька 1866 года нараджэння ў свой час расказваў, што асноўная царква была ў Беркаўшчыне (сучасная вёска Зарэчнае). Суседні Княгінінскі храм быў толькі невялікай могілкавай царквой. Пасля таго, як царква ў Беркаўшчыне згарэла, цэнтр прыходу перамясціўся ў Княгінін. У той час Уніяцкая Царква ў Расійскай імперыі была забаронена. Прыхаджане Княгінінскай царквы вырашылі рабіць так: адзін тыдзень там моляцца ўніяты, затым адзін тыдзень моляцца праваслаўныя. У дзяцінстве, якое прыходзілася на міжваенны час, Сяргей Фёдаравіч часта лазіў у царкве на хоры і на званіцу, дзе бачыў шмат уніяцкіх крыжоў і ікон.

У галерэі мастака Васіля Шаранговіча ў Купе (к.п. Нарач) Галерэя была адкрытая ў 2018 годзе. У ёй прадстаўлена 130 работ майстра: пейзажы, нацюрморты і партрэты ў тэхніцы акварэлі і графікі. Значную частку экспазіцыі прадстаўляюць ілюстрацыі да твораў Янкі Купалы, Якуба Коласа, Адама Міцкевіча і іншых пісьменнікаў. У творчасці Васіля Шаранговіча ўлюбёным з'яўляецца вобраз селяніна, мужыка. Прататыпамі яго былі аднавяскоўцы, бацькі. Міхась Чарняўскі пісаў, што мастак у сваёй майстэрні любіў затрымлівацца перад дыпломнай карцінай яшчэ з вучылішча і расказваць пра яе персанажаў, змаляваных з суседзяў, пра іх звычкі, характары, жыццёвы лёс. Гэта карціна — "Са сходу. Вёска Зані" 1960 года — знаходзіцца ў самым прыкметным месцы галерэі. Вельмі раім наведаць гэту галерэю і абавязкова паслухаць экскурсію. Падчас яе можна не толькі пазнаёміцца з творчасцю Васіля Шаранговіча, але і даведацца шмат цікавостак пра жыццё і творчы шлях мастака.

6 цытат Максіма Танка — беларускага паэта, перакладчыка, грамадскага дзеяча.

Нарачанскія рыбакі. Кадры ўнікальнай хронікі 1933 года У 1933 годзе на Нарачы была запісаная каштоўная хроніка працягласцю ў 7 хвілін. Дзякуючы ёй мы можам пабачыць, што меў на ўвазе Максім Танк, калі пісаў:

Як навальніцаю, хмараю шэрай Лодкі плывуць рыбакоў. Бурна шуміць нарачанскі ўвесь бераг Гулам людскіх галасоў.

Цалкам хроніку можна паглядзець па спасылцы: RepozytoriumFN У якасці фонавай музыкі мы выкарысталі песню «Зорка Венера» ў выкананні Хора Беларускага радыё і тэлебачання. Музыка Сымона Рак-Міхайлоўскага, словы Максіма Багдановіча.

Гісторыя сядзібы ў вёсцы Палессе каля Будслава Нягледзячы на пажар падчас вайны, частка сядзібы ацалела і выкарыстоўваецца ў наш час. Захаваўся таксама сядзібны парк.