Muhrim / Муҳрим

900 milliard so‘m: Uzum Oʻzbekistondagi eng "kattakon" soliq toʻlovchilari qatorida qolmoqda Yirik kompaniyalarning mamlakat iqtisodiyotiga qo‘shayotgan hissasini baholashda eng muhim ko‘rsatkichlardan biri — ular to‘layotgan soliqlar boʻladi. Bu borada Uzum'ning so‘nggi natijalari ham eʼtiborga loyiq. Masalan, 2026-yilning birinchi yarmida Uzum ekotizimi davlatga qariyb 900 milliard so‘m soliq to‘lagan. Bu raqam kompaniyaning bugun kunda O‘zbekistondagi eng yirik soliq to‘lovchilardan biri ekanligini anglatadi. Ta’kidlashlaricha, Uzum ekotizimida faoliyat yuritayotgan 100 mingdan ortiq tadbirkor to‘layotgan soliqlar bu summaga kirmaydi. Marketpleysda savdo qiluvchilar aylanmasining 60 foizga o‘sganini esa raqamli savdoga bo‘lgan qiziqish va ishonch ortib borayotganining dalili desa boʻladi. Bunday ko‘rsatkichlar raqamli platformalar faqat qulay xizmat yaratmasligini, balki tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, yangi ish o‘rinlarini shakllantirish va budjet tushumlarini oshirish orqali mamlakat iqtisodiyotiga ham sezilarli hissa qo‘shayotganini ko‘rsatadi.

2023-yili eʼlon qilgan postimni qayta qo‘yyapman. Post ham emas, filologiya fanlari doktori Aziz Jo‘rayevning kitoblaridan parcha. Kitob 2017-yil chiqqan. Postni 2023da qo‘yganman. O‘sha yili universitetda alifbo islohoti masalasida yig‘ilish bo‘lgan, o‘sha yerda ishlayotgan bo‘lishimga qaramay, shunday yig‘ilish bo‘lganini uyga kelib kechqurun facebookdan bilganman. Tushunishimcha, mening islohotga qarshiligimni bilishgani uchun universitetning ikkita til kafedrasidan bittasining mudiri bo‘lishimga qaramay, meni yig‘ilishga chaqirishmagan. Hozir ham bir narsa o‘zgarishiga ishonmayapmanu, lekin yetuk tilshunos olimning bu mavzu yuzasidan fikrini xalq bilishi kerak deb hisoblaganim uchun ulashyapman: Standart o‘zbek tilining (og‘zaki va yozma lingvodidaktik namunaning) vujudga kelishi va shakllanishini o‘zbek tilining maorif tizimiga kiritilishi, maktabda fan sifatida o‘qitilishi bilan, ya'ni XX asrning boshi bilan, bog‘lashimiz mumkin ( yana qiyoslang: "1930 yilgacha o‘rta maktablarda o‘zbek tilidagi ta'lim tajribaviy xarakterda edi" Arxangel'skiy, 1962, 348, sn. 1). Deyarli bir asr davomida o‘zbek yozuvi va imlosini isloh qilish yoki almashtirish bilan bog‘liq tadbirlar (1922, 1929, 1934, 1940, 1956, 1993, 1995) yozma o‘zbek tilini surunkali beqarorlikka duchor etdi. Buning oqibatida madaniyatimizda matn tanazzuli hodisasi yuz berdi. Islohotlar oralig‘ida yaratilgan lingvodidaktik matnlar orasida yozuv, imlo, talaffuz, punktuatsiya va uslub jihatidan ilgari shakllangan yoki shakllanayotgan uyg‘unlik uzluksiz ravishda buzilib bordi (bu haqda qarang: Aziz B.Džuraev, 2001, 299-300; Aziz B. Djuraev, 2001, 20-29; Djuraev, 2006, 30-33). Alifboning imlo bilan, imloning talaffuz (orfoepiya) bilan, oxirgi ikkalasining matn an'analari bilan, matn an'analarining ritorika bilan, ritorikaning esa uslublar bilan bog‘liqligi har islohotda murakkab o‘zgarishlar zanjirini keltirib chiqaraverdi. Har safar lingvodidaktik namuna sindirilib, yangisini yaratish uchun vaqt, mehnat va pul sarf qilinaverdi. Har safar o‘zbeklar lisoniy ongiga  o‘zgartirish kiritilib,  ongning kodifikatsiyalangan normani his qilish, saralash va nazorat qilish qobiliyati qayta shakllantirilaverdi. Bu hol standart o‘zbek tilining (yozma va og‘zaki lingvodidaktik namunaning) mavjudlik shakliga ta’sir etmay qolmadi. Uning hech bir davrda to‘laqonli rivoj topa olmagani ham shundandir. O‘zbekcha lingvodidaktik namuna tarixidagi murakkabliklar faqat shu bilangina cheklanmaydi. Bu o‘rinda o‘zbek tili tarqalgan asosiy hududning (O‘zbekistonning) kech markazlashishi, o‘zbek tilining lingvodidaktikaga kech kiritilishi, ko‘p shevalilik, ruslashtirish siyosati, aholi etnik integratsiyasining zaifligi, urbanizatsiyaning rivoj topmagani, qashshoqlik, va, nihoyat, aholi, ayniqsa, xotin-qizlar orasida funksional savodning pastligi tilning standartlashishiga jiddiy to‘g‘anoq bo‘lganini eslatib o‘tish kerak. Standart o‘zbek tili (lingvodidaktik namuna sifatida) XX asr davomida didaktik ratsionalizatsiyalashtirish va davlat miqyosida rasmiylashtirishga urinishning turli shakllarini boshidan kechirdi. Jo‘rayev A. Standart o‘zbek tili. Toshkent, 2017. 8-9. @psixolingvist

Lekin, umuman olganda, bizga o‘zi katta (ehtimol, radikal) bir til islohoti kerak baribir. Alifbomizni tugal hal qilishimiz kerak, tilimizni boyitish yo‘llarini tartibga solishimiz, zamon bilan hamnafas yangi o‘zbekcha so‘zlar yasash va ularni muomalaga kiritishni osonlashtirishimiz, chet so‘zlarni o‘zlashtirishda rus tili qoidalaridan mutsaqillikka erishishimiz, orfoepiya va orfografiya qoidalarimizni o‘z ona tilimiz tabiatiga moslashtirishimiz (aniqrog‘i, qaytarishimiz) kerak. Masalan, biz shimoldagi katta mamlakat nomini o‘zimizni qiynab “Rossiya” deb yozishimiz shart emas, og‘zaki nutqda “a” harfini ishlatib, “rAssiya” deyapmizmi, matnda ham shunday yozaverishimiz mumkin bo‘lishi kerak, bu xato hisoblanmasligi lozim. O‘zimizni qiynab “Moskva” deb yozishimiz ham shart emas, talaffuzda o‘zbekcha “o” harfi bilan “mOskva” emas, aynan “a” harfi bilan “mAskva” deyapmizmi, matnda ham shunday yozaverishimiz kerak, qoidalarimiz shunga imkon berishi kerak. O‘rislarning g‘irt qarindoshi hisoblangan belaruslar ham o‘zini qiynamaydi hatto: “Расія” deb yozadi, “Масква” deb yozadi. O‘zimizning yon qo‘shnimiz — qozoqlar-da o‘zini qiynamaydi, “Resey” deb yozadi, “Mәskeu” deb yozadi. Biz ham aslida yanada ilgariroq borib, “Rassiya” yo “Maskva” emas, aynan shu qozoq bovurlarimizdan o‘rnak olib, “Rusiya” yo “O‘rusiya”, “Masko‘v” deyaversak ham, shunday yozaversak ham bo‘ladi. Tilimiz tabiatiga shunisi mos asli. Ana shunda, eng kamida, tilimizni o‘rganish o‘zimizga ham, chet elliklarga ham osonlashadi. “Nega “o” harfi yozilgan bo‘lsa-da, uni “a” / “o‘” deb o‘qishim kerak, axir alohida “a” / “o‘” harfi bor-ku, “a” / “o‘” deb talaffuz qilinsa, “a” / “o‘” harfining o‘zi yozilishi kerak emasmi?”, degandek savollarga o‘rin qolmaydi, masalan.

Va bunaqa, menimcha, hammaga daxldorligini hamma anglamasa ham, hammaga daxldor bo‘lgan bu mavzudagi qonun loyihasi muhokamasini ko‘proq odamga bildirish kerak edi. Muhokama jarayoniga qiziquvchilar uchun bu jarayonni kuzatish ham osonroq bo‘lishi kerak edi. Ha, Oliy Majlis saytida jonli efirlarni ko‘rish imkoni bor ekan. Lekin u jonli efirni topish uchun men avval saytni boshdan oyoq tomosha qilib chiqdim, keyin menyudan "Jonli efir" degan havolani topdim, u yerda 7-iyuldagi majlisni ko‘raman desam, u yuklanmadi. Yuklanmaganini sababi, menimcha, jonli efir hali tugamagani bilan bog‘liq bo‘lsa kerak (bundan avvalgi majlislar yuklandi). Efirni jonli ko‘rish uchun esa "Tadbirlar" degan sahifaga o‘tish kerak ekan (menyudan topolmadim u sahifani); uni Oliy Majlis sayti bilan "aka-uka" bo‘lib ketgan akalar topib berdi (umuman, saytni UI va UX jihatdan bir qayta ko‘rib chiqsa zarar qilmas — saylovchining hayoti o‘zi shundoq ham yengil emas, uni mana bunaqa no‘noq saytlar bilan yanada og‘irlashtirishning keragi yo‘q). Lekin bu efirni kerakli joyini ko‘rib bo‘lmaydi, bir marta sahifani yopib yuborsang, yana boshidan ko‘rishing kerak. Va, shu sahifa havolasini bir vaqtning o‘zida bir necha o‘n kishi bosib kirgach, efir chiqmay qoldi. Ehtimol, bir vaqtning o‘zida ko‘p odam ko‘rishiga moslashtirilmagandir, kim bilsin. YouTube bor zamonda qaysi aqlli Oliy Majlisga jonli efirlarni falon million so‘mga serverlarni ovora qilib, parlament saytiga joylashtirishni tavsiya qilgani qiziq. Kamida shu "dono" tavsiyasi va ijrosi uchun yana bir necha yuz million so‘m olgan ham chiqar. Menimcha, bu joyini ham bir tekshirish kerak. Xullas, yaxshi emas.

Parlamentimiz o‘zi qabul qilgan, o‘zi ma’qullagan, ijrosini o‘zi nazorat qilishi kerka bo‘lgan hujjatlarning talablariga o‘zi ham rioya etib turishi kerak. 2026-yilning yozida 2021-yilgi qonun loyihasi ko‘rib chiqilmagan bo‘lsa kerak. Qonun hujjatlari muhokama portalida faqat o‘sha, 2021-yilgi qonun loyihasi turibdi. Mabodo, aynan o‘sha qonun loyihasi ko‘rib chiqilgan bo‘lsa ham, 2021-yilgi muhokamadan bu mavzuda qancha gap-so‘z bo‘ldi, fikri bundoqlarning fikri undoq bo‘ldi. Shunday ekan, qonunni Senatga yuborishdan avval, yana bir marta muhokamani ochish kerak emasmidi? O‘zi ijrosi kamida 15 yildan beri kechikib kelayotgan qonun bo‘lsa, yana yarim yil kechiksa, osmon uzilib yerga tushmasdi. Keyin, 2021-yilgi qonun loyihasida 28 ta harf va 1 ta harfiy birikma (NG) haqida so‘z borgan. Yangi qabul qilingan qonunda 28 ta harf va tutuq belgisi, deyilyapti, biladiganlarning aytishicha, NG chiqarib tashlangan. NG chiqarib tashlanadigan loyiha ham jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilishi kerak emasmidi? O‘zi nega Qonunchilik palatasi o‘zi qabul qilayotgan va Senatga yuborayotgan qonunlarning matnini darhol e’lon qilib qo‘ya qolmaydi? Hozirgi sun’iy intellekt zamonida buni qilish uchun hatto bir necha yuz million so‘mga biror qo‘li ketidan o‘sgan veb-studiyani ham yollash shart emas-ku axir.

Toshkentda Muhammad Solih nomli ko‘cha bo‘lishi kerak Shavkat Mirziyoyev 1993-yil may oyida Kamolondagi asli sherobodlik, qishloq xo‘jaligi sohasiga ko‘p mehnati singgan marhum Toji Rasulovning farzandlari yashaydigan xonadonda tashkil etilgan xotira marosimida mehmon bo‘ladi. Marosim shu xonadon joylashgan Bolshevik ko‘chasining 1992-yili Toji Rasulov sharafiga qayta nomlanishi munosabati bilan o‘tkazilgan. Toshkentdagi nomlari Mustaqillik yillarining o‘zida ikki-uch marta o‘zgargan ko‘chalar tarixiga qarasangiz, ular taxminan yuqorida ko‘rsatilgan davr — 1980-yillar oxiri va 1990-yillar boshida albatta sovet davrida xizmat ko‘rsatgan biror shaxs nomi bilan atalganiga guvohi bo‘lasiz. Go‘yoki o‘sha yillarda ko‘chalarga ism-familiyani nom qilib qo‘yish urf bo‘lgandek. Darhaqiqat, urf bo‘lgan ham. Chunki bu ishni uddalash ancha oson bo‘lgan. Mahalla qarshi bo‘lmasa (yo g‘irt befarq bo‘lsa), haligi xizmat ko‘rsatgan shaxsning farzandlari yelib-yugurib, bitta ariza bilan bu masalani bitira olgan; agar gap markaziy, ahamiyatga molik ko‘chalar haqida ketmayotgan bo‘lsa, bunday masalalar tuman yo shahar darajasida hal bo‘lib ketavergan. Biror odamning nomini biror ko‘chaga qo‘yish uchun hozirgiga o‘xshab mamlakat rahbarini bezovta qilib o‘tirishmagan. Aytishlaricha, “bu maktabga sening otangdan ko‘ra mening otamning nomi loyiqroq!”, degan janjallar sabab maktablarni u yoki bu shaxs sharafiga nomlash to‘xtagan ekan (masalan, men Abror Hidoyatov nomli 173-maktabda o‘qiganman, u hozir shunchaki 173-maktab). Ko‘cha nomlari ham shunday talash bo‘lavergach, bu yo‘nalishdagi qonunchiligimiz shafqatsiz bo‘lib ketgan ekan. Shunaqa afsonalar bor-da, anig‘ini kim bilsin endi (bilsa-ku aytsin). Hozir-chi? Ko‘rgandirsiz, yaqinda shunday bir xabar chiqdi: Toshkent ko‘chalaridan biriga yana bir marta Mustafo Kamol Otaturk nomi berilarkan. Bu haqdagi hujjatni shaxsan prezidentning o‘zi imzolagan. Hozirgi tartib mana shunaqa. Prezident roziligisiz O‘zbekistonda biror joyga u yoki bu odam nomini qo‘yib bo‘lmaydi. Keyin, Vazirlar Mahkamasi nomi O‘zbekiston ko‘chalariga qo‘yilishga da’vogar tarixiy shaxslar bajarishi shart bo‘lgan olti bandli mezonlar ro‘yxatini tayyorlab qo‘ygan. Masalan, Otaturk o‘sha ro‘yxatning “jahon sivilizatsiyasiga ulkan hissa qo‘shganligi” degan bandi talablarini bajargan, deb topilgan bo‘lsa kerak. Bu mezonlar orasida “ilmiy-ijodiy merosi milliy yoki xalqaro miqyosda tarixiy-madaniy qadriyat sifatida tan olinganligi” degan band ham bor. Sarlavhada bayon etilgan taklifim ham aynan shu band bo‘yicha — Toshkentda, eng kamida, biror ko‘chaga Muhammad Solih nomi qo‘yilishi kerak. Va, bu ismni eshitganda birdan qo‘rqib ketish, “nimalar deyapsan?”, deb jazavaga tushish ham shart emas. Muhammad Solihlar ko‘p. Toshkent uchun eng ahamiyatli Muhammad Solih 1830–1889-yillarda yashagan tarixchi va geograf Muhammad Solih Rahim Qoraxo‘ja o‘g‘li hisoblanadi. Shu inson bo‘lmaganida, ehtimol, bizning eski Toshkent, uning darvozalari, dahalari, mahallalari, mavzelari, umuman turmushi haqidagi hozir bor bilimlarimiz ham deyarli yo‘q bo‘lardi. So‘zimga dalil sifatida 1992-yilgi “Toshkent” ensiklopediyasidan bir iqtibos keltiraman (ensiklopediyaning 2009-yilgi tahririda ham bu fikr aynan takrorlangan): “Muhammad Solih 1863–1888-yillarda yozgan “Tarixi jadidai Toshkand” (“Toshkentning yangi tarixi”) asari bevosita Toshkent tarixiga bag‘ishlangan birdan-bir kitobdir... [Asarning] ikkinchi jildi... ilmiy nuqtayi nazardan eng qimmatlidir”. Shunday. Oxirgi 10 yilda turkman Mahtumquli, qirg‘iz Chingiz Aytmatov, belarus Yakub Kolas, turkiyalik Otaturkka o‘rin topilgan ulug‘ boshkentda, menimcha, shu shahar uchun beqiyos tarixiy xizmat qilgan bir inson nomi uchun ham yaxshi, munosib, markaziy, e’tiborli joy topilishi kerak. Mutasaddilarimiz Toshkent ko‘chalariga qanday nom berish, ularni qanday qayta nomlash haqida bosh qotirayotganlarida, shu taklifni ham inobatga olsinlar. O‘z navbatida, bu taklifni “qonunchiligimizda joy nomlarining yanglishishga olib keluvchi o‘xshashligi istisno etiladi, degan talab bor”, deya rad etishga shoshilish zinhor bazinhor shart emas. Muhammad Solih degan nom baribir qo‘rqinchli ko‘rinaversa, so‘nggi chora sifatida “Toshkent” ensiklopediyasining 2009-yilgi tahririda qilingan ishni takrorlash mumkin: 1992-yilgi qomusda “Muhammad Solih” sarlavhasi bilan berilgan maqola 2009-yili “Muhammad Solihxo‘ja”ga o‘zgartirilgan (yaxshiyam xo‘ja ekan, a?😉). PS. Boyagi, 1993-yili Toji Rasulov deya qayta nomlangan Bolshevik ko‘chasi 2008-yildan o‘zining tarixiy — Kamolon nomini qayta olgan. 1893-yili, mustamlakachi ma’muriyat Toshkentning Eski shahar qismidagi ko‘chalarni birinchi marta nomlab chiqayotganida, bu ko‘chaga Kamolon nomi berilgan edi.

Ҳар бир ёшнинг ҳаётида шундай палла бўлади: у ҳали ўз кучига тўлиқ ишонмайди, натижа ҳам кўринмайди, йўл ҳам осон эмас. Ана шундай пайтда берилган ишонч жуда муҳим. Чунки у инсонга тайёр жавоб бермайди, лекин изланишдан тўхтамасликка ундайди. Йўлни босиб бермайди, лекин йўлда ёлғиз эмаслигини ҳис қилдиради. Ёшлар кунига бағишлвнган Юқоридаги роликнинг асосий ғояси ҳам шунда: ишонч — натижадан кейинги олқиш эмас, натижагача бўлган сабрдир.

Kabo-Verde qandoq qilib uddaladi? Mana shunaqa zo‘r videolarni o‘tkazvormaslik uchun mening Instagram-sahifamga obuna bo‘ling!

Bir tasavvur qiling-da: AQShning Massachusets shtati gubernatori shtatdagi eng katta universitetlarning rahbarlari bilan yig‘ilish o‘tkazyapti. Aytyaptiki, “endi, o‘rtoqlar, Bostondagi ko‘chalarni sizlarga taqsimlab beramiz, sizlar — o‘qituvchilaringiz, har xil xodimlaringiz bilan — shu ko‘chalarni monitoring qilib, daraxtlarga qaraysizlar, xo‘pmi?”. Yig‘ilishning birinchi qatorida o‘tirgan Harvard universiteti, Massachusets texnologiyalar instituti, Boston universiteti, Tafts universiteti va boshqa oliygohlarning rahbarlari “xo‘p, xo‘p” degandek bosh irg‘ab, tasdiqlab o‘tirishibdi, gubernator-buva berayotgan ko‘rsatmalarni o‘zlarining charm muqovali yondaftarlariga yozib olishyapti. Tasavvur qilib bo‘lmaydi-a? Mabodo tasavvur qilolsangiz ham — kulgili-ku, to‘g‘rimi? Kuni kecha Samarqandda bo‘lgan ish ham xuddi shunday — juda kulgili. Achinarlisi, hokimbuva rektorlarga shunday topshiriq berishga haddi sig‘ganida emas, zotan, hokimlarimizning bundan-da battar qila olishlariga ko‘nikkanmiz; ularga prezidentning o‘zi allaqachon baho berib bo‘lgan. Achinarlisi, rektorlar bu noqonuniy (ha, noqonuniy ekan, shu yig‘ilishdagi aksariyat rektorlarning ish beruvchisi hisoblangan vazirlik shunday debdi) topshiriqqa qarshi bir og‘iz qarshi gap gapirmaganida, “bu aytayotgan gaplaringiz bu qonunga, prezident imzolagan bu farmonga zid”, demaganida; na o‘zini, na universitetini himoya qila olmaganida. Universitetlarning haqiqiy obro‘si “bizning asoschimiz Mirzo Ulug‘bek, tariximiz 1420-yildan boshlanadi”, deb og‘iz yirtishdan emas, kechagiga o‘xshash vaziyatlarda oliy ta’lim muassasasi sha’nini, unda ishlayotgan o‘qituvchilar va o‘qiyotgan talabalar huquqlarini sal himoya qila bilishdan boshlansa kerak. Rektorlar ming bosim ostida ishlayotgan bo‘lsa ham.

Mana bu suratdagi narsa — burger deysizmi, sendvich deysizmi, nima bo‘lsa ham-da — mazaliga o‘xshaydi-ya. Ishtahaochar manzara, to‘g‘rimi? Xitoycha eshak-burger ekan. Tavba-tavba! Bu suratni Vikipediyadan topdim. Qanday topganimni hozir tushuntirish xati qilib yozib beraman. Men 2026-yil 25-iyun kuni 28-iyunda qanday e’tiborga molik tarixiy voqealar bo‘lgan ekan, qanday mashhur shaxslar tug‘ilgan ekan, deb o‘rischa Vikipediyaning “28-iyun” degan maqolasini ko‘rib o‘tirgandim. “Shu sanada tug‘ilganlar” bo‘limida 1994-yili tug‘ilgan Anish Giri haqida yozilgan bir qator gap, ya’ni, “niderlandiyalik shaxmatchi, o‘tmishda Rossiya sharafini himoya qilgan” mazmunidagi jumla meni, tabiiyki, juda qiziqtirib qo‘ydi. Ming yillardan beri hozirgi Rossiya hududida yashab kelayotgan boshqa ozchilik millat vakillarini ham chiqishtirmaydigan bu mamlakatda qanday qilib hindcha ism-familiyali odam shaxmat bo‘yicha Rossiya terma jamoasi sharafini himoya qilgan bo‘lishi mumkin, deb tursam, otasining yarim kelib chiqishi Nepalga, yarmi Hindistonga borib taqaluvchi, onasi o‘ris bo‘lgan Anish Sankt-Peterburgda tug‘ilib, shaxmat o‘ynashni ham shu yerda o‘rgangan ekan. 2008-yili, otasining ishi Niderlandiyaga ko‘chgani sabab, o‘sha yerga ko‘chib ketgan ekan. Kelib chiqishi qiziq bu shaxmatchining shaxsiy hayoti ham bir qiziq ekan: 2015-yili gurjistonlik shaxmatchi qiz Sofiko Guramishviliga uylangan ekan (shaxmatda shunaqa millatlararo nikohlar odatiy hol ekan, mana; Javohir va Bibisora ham baxtli bo‘lsin!). Endi, Vikipediya-ku bu, deyarli har bir ism — yangi bir maqolaga havola. Kirsam, u yerda bir qiziq gap bor ekan: Sofiko xonim 2013-yili “Sinxuandao oqshomi” jamoasi safida shaxmat klublari o‘rtasidagi Xitoy chempionatida qatnashgan ekan. Sinxuandaosi nima ekan desam, u Xitoyning Xebey viloyatidagi atigi 3 mln odam yashaydigan bir shahar ekan. Vikipediyada shaharlar, viloyat va mamlakatlar haqidagi maqolalarga kirib qolsam, suratlarni alohida va qayta-qayta tomosha qilaman, karusel qilib. Ayniqsa, Xitoydagilarini — Chin-mochin shaharlarining so‘nggi 20-30 yildagi taraqqiyoti aqlni shoshiradi. Xullas, Sinxuandaoning suratlarini ko‘rdim, inglizcha maqolada ham kam ekan. “Xebeyniki ko‘proq bo‘lsa kerak”, deb keyin viloyat haqidagi maqolani ochib, suratlarini ko‘rib o‘tirsam, oxirida shu — eshak-burger chiqib turibdi-da. Tavba-tavba!.. Mana shunaqa — Vikipediyada daydishning oxiri yo mana shunaqa bir hayrat, yo qandaydir bir kutilmagan yangilik bilan tugaydi har safar. Sizda ham shunaqami?

Saida Mirziyoyeva Samarqand, Xorazm va Buxorodan so‘ng Andijonga boribdi. Har yerda bo‘lganidek, bu yerda ham ishni ahvoli og‘ir shifoxonalar, maktab va bog‘chalar bilan tanishishdan boshlabdi. Oltinko‘l tumanidagi 1988-yilda qurilgan “Ko‘makay” oilaviy poliklinikasini, 1970-yillarda qurilgan oromgoh o‘rnida joylashgan 9-sonli bog‘cha va 1960-yilda barpo etilgan 36-maktab yangidan quriladigan bo‘libdi. “Gap tibbiyot va ta’lim haqida ketar ekan, — deydi Saida Mirziyoyeva, — shifokor va o‘qituvchining ish joyi, yaratilgan sharoit, farzandini maktab yoki bog‘chaga kuzatayotgan ota-onaning ko‘ngli to‘q bo‘lishi — eng muhim, birinchi galdagi masaladir. Odamlar turmushini yaxshilashga qaratilgan o‘zgarishlar o‘n yillab cho‘zilmasligi kerak”. Saida Mirziyoyeva qayerga bormasin, ichimlik suv ta’minoti bilan bog‘liq masala ham doim kun tartibida turibdi. Andijonda ham viloyat rahbariyati va tuman hokimlari ishtirokidagi ishchi yig‘ilishda 1980-yillarda barpo etilgan magistral suv tarmog‘ini yangilash asosiy muhokama mavzularidan biri bo‘libdi. “Aholi yashaydigan ko‘plab xonadonlar, mahalla va tashkilotlarning suv ta’minotiga bevosita daxldor bo‘lgan ushbu inshootni rekonstruksiya qilish jarayonini kechiktirib bo‘lmaydi”, — deya ta’kidlabdi u.

Jahon chempionatidagi birinchi ikki o‘yinimizdan so‘ng nol ochko-yu faqat bitta gol bilan guruhda oxirgi o‘rinda turganimizdan hamma afsusda, albatta. Lekin — muxlis sifatida milliy jamoamizning bundan-da yorqinroq o‘yin va chiroyliroq (“yumshoqroq”) natijalarga erishishidan umidvor bo‘lgan ersak-da — 2-turdan keyin ahvolimiz taxminan hozirgidek bo‘lishiga ich-ichimizdan tayyor ham edik; fojia emas. Kecha Portugaliyadan oltinchi va yettinchi gollarni o‘tkazib yuborganimizda ham fojia bo‘lmasdi. Tablodagi hisob xunukroq bo‘lardi, xolos. “Xunuk” degani fojia emas. Menimcha, bu mundialdagi milliy jamoamiz va umuman futbolimiz uchun asosiy natija — buni Jahon chempionatidan avval ko‘plab akalarimiz ham ta’kidlagandi — Abduqodir Husanov kabi chin yevrostandartimiz yoniga yana yangi shunday futbolchilarning qo‘shilishi bo‘lardi. Masalan, kechagi o‘yindan keyin ijtimoiy tarmoqlarda eng ko‘p muhokama qilinayotgan futbolchimiz, bu – Behruz Karimov (quyidagi suratda). Birinchidan, u Ronaldudan salkam 23 yoshga kichkina ekani aytilyapti. Ikkinchidan, u o‘yin davomida besh yo olti marta qo‘pollik qilganiga qaramay, sariq kartochka olmagani muhokama qilinyapti (kartochka berilmaydigan qo‘pollik ham mahorat turidir, balki). Behruz Karimov haqidagi uchinchi turkum fikrlarning mazmuni taxminan mana bunday: “Kecha O‘zbekiston yirik hisobda yutqazdi, lekin uning tarkibida bir futbolchi alohida ajralib turdi, bu – Behruz Karimov. Jismoniy holati yaxshi ekan, dadil ekan, yakkakurashlardan qochmas ekan, Kolumbiya bilan o‘yinda ham yaxshi o‘ynagandi” va hokazo, va hokazo. Bundayin “taqriz”larning oxiri “Surxon” sardorining Yevropaga, Kuchli beshlik ligalariga ko‘chib o‘tishi bilan tugasa, Jahon chempionatidagi ishtirokimiz yomon o‘tmadi, deb hisoblasak ham bo‘laversa kerak. Va, yakunda, shu post boshidagi gapga birrov qaytsak: Jahon chempionatidagi birinchi ikki o‘yinimizdan so‘ng nol ochko-yu faqat bitta gol bilan guruhda oxirgi o‘rinda turganimizdan hamma afsusda. Lekin, azizlar, yodingizda bo‘lsa, biz 35 yildan beri shunchaki shu yerda bo‘lishni xohlardik. Asta-sekin mundialning o‘zida chiroyli natijalar ko‘rsatish darajasiga ham yetib kelamiz. Husanov, Karimov, Fayzullayev kabi ijrochilarimiz ko‘payaversa, yaxshi natijalarni bizning avlod ham ko‘rishiga shubha yo‘q.

Urdi-ya yaramas…

Bundan 20 yilcha avval, go‘yoki qo‘limizda naqd turgan jahon chempionati yo‘llanmasini “ana, Bahrayn bilan Trinidad-Tobagoga bervoraveringlar”, deb FIFAga xat yozganimizdan keyin (endi, natijasi shunday bo‘lgan-ku), kimdir: “Mayli, bo‘g‘ilma, O‘zbekiston 20 yildan keyin aniq jahon chempionatiga chiqadi va o‘shanda sardori Krishtianu Ronaldu bo‘lgan Portugaliyaga qarshi o‘ynaydi”, desa, uning so‘zlariga, albatta, ishonmagan bo‘lardim. Hech birimiz ham ishonmagan bo‘lardik, albatta. Chunki o‘rtastatistik inson, ya’ni, oddiy bir Yer fuqarosi 41 yoshida futbolchilik faoliyatini yakunlagan bo‘ladi-da odatda. Lekin, hammamizga ma’lumki, bu kishim, Messixon aka bilan birga, odam emas. Hozircha bo‘lajak raqibimiz Argentina emasligiga xursand bo‘lib turibman, yo‘qsa, ko‘rib turibsizlar, to‘pga Messining oyog‘i uchiga tegsa ham, gol bo‘lib ketyapti. Ronalduda esa hozir unday emas va bugungi o‘yinda ham shundayligicha qolsin. O‘yindan keyin ham kayfiyatimiz hozirgidek yuqori bo‘lib qolsin. Chiroyli o‘yin va chiroyli hisob bilan chiroyli tarix yozish nasib qilsin futbolchilarimizga!

Boya Robaxon Mahmudovani Xadicha Sulaymonovadan keyin Oliy sud raisligiga saylangan ikkinchi ayol deb yozgandim (hozir u joyi yo‘q, olib tashladim). Shoshildim-da – qidirishga qidirdim, lekin yaxshilab qidirmadim. Va, mana, baloni yedim. Xadicha Sulaymonovadan keyin, sovet davrida, Halima Muhiddinova O‘zbekiston Oliy sudiga raislik qilgan ekan (ma’lumotlarga ko‘ra, 1972–1984-yillarda). Mustaqillik davrida esa Farruxa Muhiddinova (2003–2005-yillarda) O‘zbekiston Oliy sudi raisi bo‘lib ishlagan birinchi ayol bo‘lgan ekan (O‘zAda qanchadan-qancha materiallar chiqqan ekan bu haqda). Shunday qilib, Robaxon Mahmudova to‘rtinchi ekan. Noto‘g‘ri ma’lumot berib qo‘yganim uchun uzr. Bir hafsala qilib, “Har balo”ga Oliy sudimiz raislari ro‘yxatini kiritib qo‘yishim kerak ekan o‘zi. PS. Hozir internetni titkilasam, rusiyzabon segmentda, asosan ijtimoiy tarmoqlardagi pabliklarda “Robaxon Mahmudova – (mustaqil) O‘zbekiston tarixida Oliy sud rahbariga aylangan birinchi ayol” degan xabarlar rosa tarqalibdi.

Yaqinda Oliy sud rahbari o‘zgardi. Baxtiyor Islomov ishdan olindi (“boshqa ishga o‘tishi munosabati” bilan gap-so‘z, xat-hujjat hali chiqqani yo‘q, balki chiqmas, balki chiqar, bilmadim). Saida Mirziyoyeva kecha, 22-iyun kuni Robaxon Mahmudovani sudyalar hamjamiyati va huquqni muhofaza qiluvchi organlar rahbarlariga Oliy sud raisi sifatida tanishtiribdi. Saida Mirziyoyevaning bu voqea haqida yozganlariga qarab, bu nafaqat yangi rahbariyat uchun yo‘lko‘rsatkich, balki eski rahbariyat oqsagan nuqtalar bayoni, shekilli, degan xulosa ham chiqarish mumkindek. Masalan, ▪️jamiyatimizda qonunsizlik va korrupsiyaga aslo o‘rin qolmasligi shart; ▪️sudlarimiz Angliya huquqiga asoslangan sud tizimini shakllantirish kabi yangi tajribalarga ochiq bo‘lishi, dunyoning ilg‘or namunalarini o‘z faoliyatida dadil joriy qilishi juda muhimdir; ▪️tizim alohida shaxslarga bog‘lanib qolmasdan, kadrlar almashinuvidan qat'i nazar, soat mexanizmi kabi aniq va uzluksiz ishlashi kerak; ▪️har bir sudya sharafi va sha'nini yuksak darajada saqlagan holda egnidagi mantiyasiga munosib bo‘lishi lozim (haqiqatan ham, oxirgi yetti-sakkiz oyda sudyalarimiz bilan bog‘liq bir necha uyatli ishlar bo‘lgandi). “Robaxon Anvarovnaga mustahkam iroda hamda doimo oqilona, halol va adolatli qarorlar qabul qilishida ulkan muvaffaqiyatlar tilayman!”, – debdi Saida Mirziyoyeva ijtimoiy tarmoqlarda qoldirgan xabarlarida. Menimcha, matonat masalasida Robaxon Anvarovnaga shubha qilmasa ham bo‘ladi: u 2026-yil yanvar oyida o‘g‘lidan ayrilgan, may oyida esa turmush o‘rtog‘i vafot etgan edi. Shunday og‘ir judoliklarga qaramay, u iyun oyida O‘zbekistondagi eng og‘ir va murakkab tizimlardan birining rahbarligini qabul qilib oldi. Matonat degani shu bo‘lsa kerak, balki. Qayd etish joiz, Robaxon Mahmudova afsonaviy Xadicha Sulaymonovadan keyin O‘zbekiston Oliy sudi rahbariga aylangan ilk ayol bo‘ldi. Xadichaxonim ham juda qat’iyatli va matonatli ayol bo‘lgan. U Stalinning “Katta terrori” vaqti qatag‘onga uchragan ziyolilarimiz nomini oqlashda katta xizmat qilgan, umrining oxirida esa, og‘ir hastaligiga qaramay, Oliy sud rahbari sifatida boshlagan ishlarini tugatishga harakat qilgan.

Gap kim haqida ketayotganini bilmoqchi bo‘lsangiz, videoning to‘lig‘ini ko‘ring, mana: https://www.instagram.com/reel/DZ5IPQRNduW/?igsh=b3ZlemJhYm02Zmxy

Ўзбекистон хусусий мактаблари тарихида илк бор Sodiq School ўқувчиси Harvard университетига қабул қилинди Бу натижа тасодиф эмас. Бунинг ортида ўқувчининг меҳнати, устозлар кўмаги ва тўғри йўлга қўйилган таълим тизими турибди. Аммо ютуқлар фақат Harvard билан чекланмайди. Мактаб битирувчилари жами 18 та давлатдаги Toronto университети, Bowdoin College, NYU Qatar, NYU Shanghai каби 60 дан ортиқ дунёнинг нуфузли олийгоҳларига ўқишга кирган. Агар фарзандингиз учун кучли билим, халқаро имкониятлар ва рағбатлантирувчи муҳит излаётган бўлсангиз, Sodiq School қабул жараёнида иштирок этиш учун яхши имконият. 📅 1 июль куни мактабга кириш имтиҳонлари бўлиб ўтади. 🌐 Рўйхатдан ўтиш: sodiqschool.uz 📞 Маълумот учун: 78 888 80 80 Реклама

Нималар бўлаяпти-а? Бошидан тушунтириб бераман. Ҳозир Мексикада тонг отмади. Хуллас ўғлим Исфандиёрнинг видеоси бутун дунёда тарқаб кетибди, барча машҳур нашрлар видео ҳақида ёзишди. Ҳозир меҳмонхонага телефон қилишиб мени уйғотишди, ФИФА расмийлари, BBC, CNN хуллас мен таниган ва танимаган барча учрашишмоқчи. Америкадаги брендлар, спорт ва болалар компаниялари боғланишмоқда. Ўзи нима бўлаётганига ақлим шошиб қолди. Нашрлар асосан Ўзбекистон ҳақида, ўғлимнинг футболга қизиқиши, Ўзбекистондаги футбол ҳаёти ҳақида сўрашмоқда. Қўлдан келганча жавоб бериб турибмиз. Мана бу карикатура фильм эса эронлик машҳур карикатурачи Hamid Saxari томонидан қилинибди. Бир видео Ўзбекистонимизни бунчалик машҳур қилиб юборади деб ўйламаган эдим. Ўғлим эканлиги эса ота сифатида унинг учун ўзгача ғурур бермоқда. Ҳаммангизга раҳмат катта. @bektoshkhatamov

Aqlli transport tizimi ma’lumotlar asosida rivojlanadi Yandex Uzbekistan Toshkentdagi 300 dan ortiq svetoforlar haqidagi ma’lumotlarni o‘zining navigatsiya xizmatlariga qo‘shdi. Endi haydovchilar Yandex Maps va Navigator ilovalari orqali nafaqat svetoforning hozirgi rangini, balki signal qachon o‘zgarishini ham oldindan ko‘rishlari mumkin. Bir qarashda bu oddiy yangilanishdek tuyulishi mumkin. Ammo aslida bu shahar transport tizimini raqamlashtirish yo‘lidagi muhim qadamlaridan biri. Bugungi kunda yirik shaharlarda harakatni yaxshilash uchun svetoforlar, kameralar, datchiklar va boshqa qurilmalardan olinayotgan ma’lumotlardan keng foydalanilmoqda. Avval bunday ma’lumotlar asosan yo‘l harakatini boshqaruvchi tizimlar uchun xizmat qilgan bo‘lsa, endi ular haydovchilar uchun ham ochiq bo‘lmoqda. Bu esa yo‘ldagi vaziyatni yaxshiroq tushunish va harakatni oldindan rejalashtirish imkonini beradi. Ayniqsa, svetoforlarda vaqt hisoblagichi bo‘lmagan chorrahalarda bu funksiya juda qo‘l keladi. Haydovchi yashil yoki qizil signal qachon almashishini bilib, tezlikni to‘g‘ri tanlashi, keskin tormoz berish yoki ortiqcha tezlashishning oldini olishi mumkin. Kelajakda aqlli transport tizimlari ana shunday ma’lumotlar asosida yanada rivojlanadi. Shu sababli svetofor ma’lumotlarining navigatsiya xizmatlarida paydo bo‘lishi oddiy yangilik emas, balki shahar infratuzilmasini zamonaviy texnologiyalar asosida rivojlantirish yo‘lidagi muhim qadamdir.