Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Абвешчаная 25 сакавіка 1918 года БНР прымусіла Леніна стварыць БССР (ССРБ). Паўплывалі на гэта беларускія камуністы Жылуновіч і Чарвякоў. Але ў чым БНР і БССР падобныя? І чаму Беларусь павінна адзначаць Дзень Волі. Вядучы праграмы "Усы Скарыны" Цімафей Акудовіч тлумачыць у новым выпуску "Вусоў Скарыны", які прысвечаны Дню Волі.

Коратка пра стварэнне БНР з заклікам да ўдзелу ў Дні Волі на Кастрычніцкай плошчы. Пачатах 2000. Крыніца: partyzanfilm

Откопаем Брежнева, будем жить по-прежнему. Леанід Брэжнеў кіраваў "великим и могучим" Савецкім Саюзам цягам 18 гадоў. Сваю пасаду ён пакінуў у сувязі са смерцю. У апошнія гады "дарагі Леанід Ільіч" пераўтварыўся ў старога маразмаціка і аб'ект для шматлікіх анекдотаў. Ён кепска прамаўляў, быў абвешаны ўзнагародамі і запомніўся многім сваімі "брацкімі" пацалункамі з кіраўнікамі краін савецкага блоку. На здымках Брэжнеў цалуецца з кіраўніком Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі Эрыхам Ханакерам і з кіраўніком Польскай Народнай Рэспублікі Эдвардам Геракам.

95 ГАДОЎ З ПАЧАТКУ МАСАВАЙ ВЫСЫЛКІ КУЛАКОЎ 📆 27 сакавіка (чацвер) ⏰18.30 📍Варшаўскій універсітэт (ul. Dobra 55, заля 2.166 - II паверх). 1929 год Сталін абвесціў "годам вялікага пералому на ўсіх франтах сацыялістычнага будаўніцтва". Кіраўніцтва краіны саветаў узяло курс на фарсіраваную індустрыялізацыю і прымусовую калектывізацыю. Сяляне, якія па-ранейшаму моцна трымаліся за зямлю і ўласную гаспадарку і не хацелі ісці ў калгасы, сталі для савецкай улады галоўным воргам. Ім і пачалі ламаць зрабет. У сакавіку 1930 года саветы ажыццявілі першую высылку кулакоў з Беларусі ў аддаленыя куткі Расеі. Першую, але не апошнюю. Аб тым, як адбываліся высылкі кулакоў ў 1930 годзе і пазней, ці былі высылкі раней, як складваўся лёс сасланых асабліва падчас Вялікага тэрору 1937-38 гадоў, аб гэтым пойдзе размова на нашай сустрэчы.

Тамара Эйдэльман: "Абагульняючых прац па гісторыі Беларусі вельмі мала. Гэта засмучае". Расейская гісторык і аўтарка аднаго з самых папулярных гістарычных YouTube-каналаў падзялілася ўражаннямі пра рэакцыю гледачоў на свае відэа пра гісторыю Беларусі. Таксама Тамара Эйдэльман паразважала, чаму яе відэа пра гісторыю нашай краіны набіраюць сотні тысяч праглядаў, распавяла, што ведаюць расейцы пра Беларусь, у чым розніца паміж беларусамі і расейцамі, і чаму Пуцін так заклапочаны гісторыяй.

БНР: ПЕРАМОГА І КАТАСТРОФА 1918 ГОДА Беларускі шлях да ўласнай дзяржаўнасці быў няпросты. Пра спробу яе рэалізацыі ва ўмовах Першай сусветнай вайны, а таксама пра месца БНР у нашай гісторыі распавядае Алесь Смалянчук — доктар гістарычных навук, прафесар Інстытута Славістыкі ПАН.

24 сакавіка 1794 года пачалося паўстане Касцюшкі. Узброенае выступленне было накіраванае супраць расійскай акупацыі і прускай інтэрвенцыі ды за аднаўленне Рэчы Паспалітай.

💬 Юры Грыбоўскі: БНР — першая беларуская нацыянальная дзяржава Гісторык з’ясніў, чаму не ўдалося захаваць Беларускую Народную Рэспубліку. https://racyja.com/by/hramadstva/jury-hrybouski-bnr-persaja-belaruskaja-nacyjanalnaja-dzjarzava/

У Заслаўі знеслі да Дажынак карчму і краму, якія раней лічыліся помнікамі архітэктуры Гістарычныя будынкі пазбавілі статусу, калі рыхтаваліся да Дня беларускага пісьменства. https://nashaniva.com/364311 Без VPN — https://bit.ly/nashaniva#/364311

Навукоўцы змаглі вызначыць магчымых сваячак Ефрасінні Полацкай дзякуючы генетычнаму аналізу На падставе даследавання парэшткаў, выяўленых на тэрыторыі Спаса-Праабражэнскай царквы ў Полацку, вызначаныя жанчыны, якія, з высокай доляй імавернасці, былі блізкімі сваячкамі беларускай святой.  https://nashaniva.com/364268 Без VPN — https://bit.ly/nashaniva#/364268

"Супраціў бальшавікам адбываўся ў розных рэгіёнах Беларусі"

🔺 Беларусы Варшавы прынялі ўдзел у лекцыі, прысвечанай гераічнай барацьбе беларусаў супраць бальшавіцкага рэжыму ў 1920-30-я гады. Самым вядомым, з якіх, было Слуцкае паўстанне. Больш на: https://racyja.com/by/sumezza/pra-supraciu-balsavikam-havaryli-u-varsauskim-universitece/

ШТО ТАКОЕ "БЕЛАРУСКІ КАТЫНСКІ СПІС" 22 сакавіка 1940 года народны камісар НКВД СССР Лаўрэнцій Берыя падпісаў загад № 00350 «Аб разгрузцы турмаў НКВД УССР і БССР». Дакумент загадваў перавезці ў Менскую турму з турмаў заходніх абласцей БССР 3 тысячы зняволеных. У тым ліку: з Брэсцкай турмы — 1500 чалавек, з Вілейскай — 550, з Пінскай — 500, з Баранавіцкай — 150. Гэта былі грамадзяне Польшчы — абшарнікі, былыя землеўладальнікі, фабрыканты, польскія афіцэры, службоўцы і перабежчыкі, арыштаваныя НКВД пасля так званага "вызвольнага паходу" Чырвонай Арміі ў верасні 1939 года. Аперацыю неабходна было завяршыць цягам 10 дзён. Яшчэ 5 сакавіка 1940 года Палітбюро ЦК ВКП(б) пастанавіла разгледзець справы "без выкліку арыштаваных і без прад’яўлення абвінавачання, пастаноў аб заканчэнні следства і абвінаваўчага заключэння" і асудзіць іх да расстрэлу. Пра далейшы лёс польскіх грамадзянаў сведчыць сакрэтная запіска старшыні КДБ СССР Аляксандра Шэлепіна да Мікіты Хрушчова ад 3 сакавіка 1959 года. З яе вынікала, што ў КДБ СССР захоўваліся ўліковыя і іншыя матэрыялы "аб расстраляных у 1940 годзе палонных і інтэрнаваных афіцэрах, жандарах, паліцаях, асадніках, памешчыках і іншых прадстаўніках былой буржуазнай Польшчы". Усяго па рашэннях Асобай тройкі НКВД СССР было расстраляна 21 857 чалавек, у тым ліку: у Катынскім лесе (Смаленская вобласць) — 4421 чалавек, у Старабельскім лагеры пад Харкавам — 3820, у Асташкаўскім лагеры (каля Калініна, цяпер Цвер) — 6311, у іншых лагерах і турмах Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі — 7305 чалавек. Шэлепін прапаноўваў знішчыць справы, бо яны "не ўяўляюць ні аператыўнай, ні гістарычнай каштоўнасці", а "любы непрадбачаны выпадак можа прывесці да раскрыцця аперацыі з усімі непажаданымі для нашай дзяржавы наступствамі". Кіраўнік КДБ таксама падкрэсліваў, што "адносна расстраляных у Катынскім лесе існуе афіцыйная версія, пацверджаная следствам, праведзеным па ініцыятыве савецкіх уладаў у 1944 годзе Камісіяй пад назвай: «Асобая камісія па ўстанаўленні і расследаванні расстрэлу нямецка-фашысцкімі захопнікамі польскіх афіцэраў у Катынскім лесе»". Савецкія ўлады да пачатку 1990-х гадоў адмаўлялі сваю датычнасць да гэтай злачыннай акцыі, вядомай як Катынскі расстрэл. Толькі пасля развалу СССР Расея прызнала віну і пачала перадаваць Польшчы "катынскія" дакументы, у тым ліку спісы расстраляных. Аднак зараз Расея вяртаецца да савецкіх наратываў. У 1994 годзе Служба бяспекі Украіны выявіла і перадала Польшчы так званы «Украінскі катынскі спіс» — дакумент з імёнамі 3435 расстраляных НКВД на тэрыторыі УССР польскіх грамадзян. Большасць польскіх і беларускіх даследчыкаў сталінскіх рэпрэсій мяркуюць, што павінен існаваць аналагічны «Беларускі катынскі спіс» з імёнамі каля 4 тысяч польскіх грамадзян, расстраляных у БССР. Саветы маглі забіваць іх у Курапатах або ў іншых месцах пад Менскам. Беларускія ўлады ўпарта адмаўляюць існаванне такога спісу. Да гэтага часу знайсці яго ў архівах не ўдалося. Аднак даследчыкі і гісторыкі стварылі праект спісу. У яго ўвайшлі імёны польскіх грамадзян, узятых у палон на тэрыторыі Беластоцкага, Наваградскага, Віленскага і Палескага ваяводстваў. Лёсы гэтых людзей невядомы. На здымках: 1. Дакладная А.Шалэпіна Хрушчову; 2. Ікона Маці Божая Катынская; 3. Кадр з фільма Пятра Шкапяка «Катынь – апошні сведка»

Пра што сведчаць нацельныя крыжы ХІ-ХІІ стст. з тэрыторыі Глыбоцкага раёна Пра гэта піша М.А. Нікіфаровіч, супрацоўнік Віцебскага дзяржуніверсітэта імя Машэрава. Летась ён перадаў у Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей пяць шарыкаканцовых нацельных крыжоў XI–XII стст. (на здымку), якія атрымаў ад прыватных асоб разам з падрабязнай інфармацыяй аб месцах іх знаходжання. Усе крыжы былі знойдзеныя ў перыяд з 2018 па 2022 год на тэрыторыі Глыбоцкага раёна. Пра што яны сведчаць? Каштоўнасць крыжоў у тым, што гэта адзін з самых ранніх хрысціянскіх атрыбутаў, якія археалагічна фіксуюцца на тэрыторыі Беларусі. Іх з’яўленне разам са зменай пахавальнага абраду на мяжы Х і ХІ стагоддзяў з’яўляецца бясспрэчным маркерам хрысціянізацыі жыхароў Полацкай зямлі. Амаль усе крыжы (за выключэннем крыжа № 2) былі знойдзеныя ў непасрэднай блізкасці ад вадаёмаў. Гэтыя абставіны могуць сведчыць аб магчымай наяўнасці бліз месцаў іх знаходжання невядомых дагэтуль сярэднявечных селішчаў.

У Ізабеліне падчас прац каля сінагогі XVIII стагоддзя, меркавана, выявілі манеты «барацінкі» часоў ВКЛ. Барацінка — пашыраная сярод нумізматаў назва медных шэлегаў Польскага Каралеўства і ВКЛ 1659–1666 гадоў, якія чаканіліся па ініцыятыве трымальніка манетных двароў Ціта Лівія Бараціні. На беларускіх землях іх выпускалі, у тым ліку, на Брэсцкім манетным двары. «Пакуль надвор’е не спрыяе кладачным працам — робім планіроўку пляцоўкі. Паралельна знаходзім і грошы на працяг працы», — напісалі супрацоўнікі каманды-рэстаўратараў «Маёнтак Падароск», якія займаюцца будынкам сінагогі ў Ізабеліне. #Ізабелін #сінагогі

НЯСКОРАНАЯ ГРАМАДЗЯНКА БНР 📅21 сакавіка (пятніца) 🕰18.00 📍5 května 5. května 851/70, 140 00 Praha 4-Nusle Прэзэнтацыя кнігі ўспамінаў Ларысы Геніюш "Птушкі бяз гнёздаў". Удзел бяруць выдавец, кіраўнік Фонду Kamunikat.org Яраслаў Іванюк і аўтар прадмовы пісьменнік Уладзімір Арлоў, які добра ведаў аўтарку. Самы вялікі раздзел кнігі прысьвечаны праскаму пэрыяду жыцьця Л. Геніюш. Кніга мае камэнтары і дзясяткі фотаздымкаў, частка якіх (найперш праскіх) друкуецца ўпершыню. На сустрэчы таксама можна будзе набыць навінкі беларускай літаратуры, выдадзеныя ў апошні час незалежнымі выдавецтвамі, у тым ліку нецэнзураваныя аповесьці Васіля Быкава “Мёртвым не баліць” і “Ліквідацыя”. Падрабязней тут

💬 Андрэй Казакевіч: У выгнанні гісторыкі мусяць інтэгравацца ў акадэмічнае асяроддзе Доктар палітычных навук разважае пра цяжкасці беларускіх навукоўцаў у эміграцыі. https://racyja.com/by/kultura/andrej-kazakevic-u-vyhnanni-historyki-musjac-intehravacca-u-akademicnae-asjaroddze/

Ужо сёння ў Варшаве!!! АНТЫСАВЕЦКІ ЎЗБРОЕНЫ СУПРАЦІЎ У БЕЛАРУСІ Ў 1920-я-1930-я ГАДЫ 📆 20 сакавіка (чацвер) ⏰18.30 📍Варшаўскій універсітэт (ul. Dobra 55, заля 2.166 - II паверх). Усталяванне савецкай улады ў Беларусі не адбывалася мірным шляхам. Значная частка мясцовага насельніцтва ніколі не пагадзілася з бальшавіцкай дыктатурай і аказала ёй чынны супраціў. Гэта знайшло сваё пацвярджэнне ў арганізаванай партызанскай барацьбе. На сустрэчы даследчыкі распавядуць пра найбольш яскравыя праявы антысавецкага ўзброенага супраціву, яго прычыны і лёс удзельнікаў паўстанцкага руху. Арганізатары: Беларускі Інстытут публічнай гісторыі Інстытут міжкультурных даследаванняў цэнтральнай і ўсходняй Еўропы Польска-брытанская група даследаванняў культурнай спадчыны Беларусі

БНР: ПЕРАМОГА І КАТАСТРОФА 1918 ГОДА 📆 22 сакавіка  ⏱ 13:00 (мясцовы час)  📍Музей Вольнай Беларусі (ul. Foksal 11, Warszawa)  Напярэдадні Дня Волі ў межах праекту "Кава з гісторыкам" паразмаўляем аб падзеях, якія сталі важным этапам на шляху да беларускай дзяржаўнасці.  Мы пагаворым пра беларускі шлях да ідэі дзяржаўнасці, спробу яе рэалізацыі ва ўмовах Першай сусветнай вайны, а таксама пра месца БНР у нашай гісторыі. Выступоўца Алесь Смалянчук — доктар гістарычных навук, прафесар Інстытута Славістыкі ПАН. Сардэчна запрашаем. Пры падтрымцы Музея Вольнай Беларусі і Беларускага Інстытута публічнай гісторыі

Пацвердзілася гомельскае паходжанне сям’і Маі Плісецкай У Гомелі знойдзеныя архівы бацькі і дзядзькі вядомай балерыны. Бацька Маі Плісецкай быў з Гомеля. У фондзе Гомельскага палітэхнічнага тэхнікуму за 1918 год маецца асабістая справа на Маісея Плісецкага. Таксама ў архіве тэхнікума ёсць справа на дзядзьку Маі Плісецкай, Вульфа. У прыватнасці, у дакументах захавалася просьба залічыць на падрыхтоўчае аддзяленне тэхнікуму. Таксама захавалася пасведчанне аб нараджэнні Маісея і Вульфа.