Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Тамара Эйдэльман выпусціла першую лекцыю па гісторыі Беларусі. Пачалося з непрыемнага казусу Расійскі гісторык, вядомая сваімі папулярнымі гістарычнымі лекцыямі на YouTube, выпусціла першае відэа са свайго новага курсу. Амаль адразу давялося выбачацца перад беларускімі гледачамі. Тлумачым, што здарылася і ці глядзець выпуск. https://nashaniva.com/359223 Без VPN — па гэтай спасылцы.

#картыбсср Праект першага ўзбуйнення БССР, які разглядаўся ў ЦВК СССР у снежні 1923 года. Праект быў узгоднены, але без Веліжскага, Невельскага і Себежскага паветаў Віцебскай губерні і без Рэчыцкага і Гомельскага паветаў Гомельскай губерні (яны былі далучаны да БССР у 1926 годзе). Першае узбуйненне БССР адбылося ў сакавіку 1924 года. Крыніца: "Президентская библиотека имени Б.Н.Ельцина", дела Секретариата Президиума ЦИК СССР за 1923 г.: материалы Комиссии по изменению границ между РСФСР и БССР.

❗️Наш эксклюзив. Большое интервью с автором книги «Всех поименно назвать» Книга посвященная коммунистическим репрессиям на Оршанщине вышла в 2021 году, когда ее автор, сам пережив репрессии, выехал за границу. Поэтому не было ни одной презентации этой важной книги. На днях двухтомная работа вышла в онлайн библиотеке и теперь доступна для скачивания любому желающему. И мы решили провести первую презентацию этой книги в онлайн формате. Предлагаем вашему вниманию большой разговор с Игорем Станкевичем-исследователем сталинских репрессий.

Як беларусы, падрыхтаваныя абвэрам, з-за няўдалага дэсантавання сталі партызанамі Арміі Краёвай Пра гэта Paweł Rokicki піша ў Przegląd Historyczno-Wojskowy. У лістападзе 1944 г. з-за праблем з навігацыяй дэсант групы беларусаў з батальёну «Дальвіц» быў высаджаны не на тэрыторыі сучаснай Беларусі, а на Віленшчыне ля мястэчка Вялікія Салечнікі (цяпер літоўскі райцэнтр Šalčininkai). З трох дзеяткаў чалавек большая частка была ці схоплена контрразведкай «Смерш», ці ўцякла на радзіму. Кіраўніку групы Міхалу Вітушку ўдалося сабраць толькі некалькіх. Пяцярых беларусаў схапілі партызаны Арміі Краёвай і збіраліся іх расстрялаяць. Аднак перадумалі, спадзеючыся на магчымасць замовіць у немцаў дэсантаванне зброі. Парадаксальным чынам дэсант, падрыхтаваны абверам, апынуўся ў складзе антынямецкага фармавання: разам яны актыўна змагаліся супраць савецкіх войскаў. Міхал Вітушка загінуў у баі 7 студзеня 1945 года, піша Paweł Rokicki. На фотаздымку – савецкі пашпарт Міхаіла Вітушкі, які ён атрымаў у маі 1940 года.

#фотабсср Артыкул пра Менск з украінскага часопіса "Всесвіт" №1 1934 года з фотаздымкамі Дома Урада, новага драўлянага крытага рынка, які знаходзіўся на вуліцы Свярдлова (згарэў у першыя дні вайны) і жылога дома з сучасным адрасам вул.Кірава 19. Цікава, што назва сталіцы БССР - Менск, якая была афіцыйнай у беларускай мове да лета 1939 года ўжывалася ў тэксце артыкула і па-украінску.

Чаму з біяграфіі героя Савецкага Саюза Канстанціна Заслонава знік факт пра бацьку-кулака? Як Заслонаў - ураджэнец Цвярской губерніі - апынуўся ў Воршы і хто насамрэч яго забіў? Пра гэтыя ды іншыя міфы з жыцця легендарнага партызана на канале orshaeu.

Кандыдат у прэзідэнты Сыранкоў прапанаваў аднавіць помнікі Сталіну Яшчэ ў яго выбарчай праграме ёсць ідэя зрабіць 17 верасня выходным днём. https://nashaniva.com/359088 Без VPN — па гэтай спасылцы.

Беларусы нашчадкі літоўцаў ці русінаў? Ці сапраўды назва "Беларусь" пазбаўляе беларусаў права на спадчыну Вялікага Княства Літоўскага? І што рабіць з літвінізмам? Пра гэта і многае іншае размова з доктарам гістарычных навук, супрацоўнікам Інстытута гісторыі Польскай акадэміі навук Аляксандрам Грушай на канале "Гісторыя на Свабодзе".

Бібліятэка Kamunikat размясціла абодва тамы даведніка пра сталінскія рэпрэсіі на Аршаншчыне Двутомнік даследчыка Ігара Станкевіча «Всех поименно назвать» выйшаў у 2021 годзе. Цяпер ён дасяжны для спампоўкі на старонцы аўтара.

Што знайшлі немцы ў Катынскім лесе ў 1943 годзе? Навошта масавае забойства было патрэбнае Сталіну? Хто забіваў і што з імі пасля стала? Як Масква замятала сляды і спрабавала перакінуць віну на немцаў? Хто такі хірург Бурдэнка і якая яго роля? Ці паверыў Захад савецкім аргументам? Katyn i Khatyn – да чаго гэтая гульня словаў? Праўда і міфы пра Катынь – на канале "Трызуб і Пагоня" з Кацярынай Ваданосавай.

Шаноўныя сябры, усіх з Калядамі!

У крыптах Віленская катэдры знойдзена сховішча з інсігніямі, у тым ліку пахавальнымі каронамі караля польскага і вялікага княства літоўскага Аляксандра Ягелончыка, жоны Каліміра Ягелончыка - Эльжбеты Габсбург, а таксама Барбары Радзівіл. Акрамя таго знойдзеныя былі: скіпетр, каралеўскі шар, тры пярсцёнкі, ланцуг і дзве магільныя дошкі. Каштоўнасці былі схаваныя ў 1939 годзе ў сувязі з Другой сусветнай вайной. Крыніца: LRT

Як узніклі Трызуб, Калюмны і Пагоня? Што такое герб і геральдыка? Чаму ў шляхты ВКЛ былі ўласныя гербы і чым яны адрозніваліся ад рыцарства Заходняй Еўропы? Якую ролю тут адыгралі Вітаўт, Ягайла і Гарадзельская унія 1413 года? Гісторыя ад "Вусы Скарыны". Вядучы праграмы "Вусы Скарыны" - Цімафей Акудовіч (і коцікі). Глядзіце ў новым выпуску гістарычнай праграмы "Вусы Скарыны":

🤓 5 студзеня 1919 г. урад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь (ССРБ) пераехаў са Смаленску ў Менск*. Апошні зрабіўся яе сталіцаю. У часе савецка-польскай вайны Менск займалі то польскія, то бальшавіцкія фармаванні. Па Рыжскай дамове горад адышоў саветам. *Камуністы самахоць забралі ў склад РСФР Віцебскую, Магілёўскую, Смаленскую губерні.Часткова вярнулі ў 1924-м і 1926-м. Яшчэ больш цікавостак вы можаце знайсці ў нашым онлайн-календары «Кожны дзень». #драбок_гісторыі #щепотка_истории #history_pinch

Чым французскія легіянеры займаліся на тэрыторыі Беларусі ў 1942-1943 гадах? Пра гэта ў свежым нумары часопіса Клио піша расійскі гісторык Наталля Башкірова. «Легіён французскіх добраахвотнікаў супраць бальшавізму» быў сфармаваны як на добраахвотнай аснове, так і з дапамогай мабілізацыі жыхароў анексаваных Рэйхам Эльзаса і Латарынгіі. У выглядзе 638-га пяхотнага палка легіён дзейнічаў на тэрыторыі Усходняй Беларусі з сярэдзіны 1942 года па сярэдзіну 1943-га. Чым французы, якіх на пачатак 1943-га налічвалася каля 1400 чалавек, займаліся ў тыле групы армій «Цэнтр»? Не толькі ахоўвалі аўтамабільныя дарогі і чыгунку, але і актыўна ўдзельнічалі ў правядзенні антыпартызанскіх аперацый. Французскія добраахвотнікі, задзейнічаныя ў «карных акцыях», бралі ўдзел і ў злачынствах супраць мірнага насельніцтва. Разам з тым пра нестабільныя палітычныя настроі французскіх легіянераў сведчылі факты іх пераходу на бок партызан. На фотаздымку – легіён на тэрыторыі Расіі ў лістападзе 1941 года.

Ці магла з наўгародскага дыялекту вырасці асобная мова? Хто такія “трыста залатых паясоў”? Чым Наўгародчына адрознівалася ад іншых частак Русі? Навошта наўгародцам князь і за што яго выганялі? Урэшце, як загінула Наўгародская рэспубліка? Грошы, Еўропа, дэмакратыя – ці мог Ноўгарад паказаць іншы шлях для Расіі? Кацярына Ваданосава тлумачыць у сваім відэа.

Мікіта Мелказёраў на канале "Загляне сонца" распавядае пра Рамана Скірмунта - выбітнага палітыка і буйнога землеўладальніка, які стаяў у вытокаў БНР і на пэўны момант узначаліў яе ўрад у ролі прэм'ер-міністра. Ён меў у гаспадарцы цукровы завод, бровар, фабрыку сукна, вадзяны млын, а таксама збудаваў касьцёл, лякарню. У часы калі яго родны маёнтак Парэчча быў пад Польшчай, адыйшоў ад палітыкі, але так званае вызваленне Савецкай Арміей у выніку стала для Скірмунта фатальным. У 1939 годзе быў растраляны мясцовымі сялянамі па загадзе савецкага камісара Холадава, адмовіўшыся пры гэтым капаць сабе магілу.

У ноч з 1 на 2 студзеня 1919 года ў Смаленску бальшавікамі была абвешаная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь. У склад гэтага ўтварэння ўвайшлі Віцебская, Гарадзенская, Магілёўская, Менская губерні, заходнія паветы Смаленскай, беларускія паветы Віленскай, Ковенскай і Чарнігаўскай губерняў. ССРБ было адказам бальшавікоў на стварэнне беларускай дзяржавы - Беларускай Народнай Рэспублікі.

1 студзеня 1919 г. у Смаленску створаная напярэдадні пад кантролям Масквы Камуністычная партыя (бальшавікоў) Беларусіі абвесціла стварэнне Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусіі (ССРБ). Маніфест спачатку з'явіўся на расейскай мове і толькі 19 студзеня на беларускай. Першапачаткова бальшавікі працівліся з'яўленню незалежнай беларускай дзяржавы. У снежні 1917 года яны разагналі I Усебеларускі з'езд, які меўся вырашыць далейшы лёс нашай краіны. Аднак абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 года змусіла іх змяніць пазіцыю на больш гнуткую і перахапіць ініцыятыву. "З гэтага часу, - было запісана ў маніфесце, - ўся ўлада на Беларусіі належыць толькі Саветам працоўных, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў". "Прадажная буржуазная Беларуская Рада, з "народнымі міністрамі" абвяшчаліся па-за законам, а ўсе законы, дамовы, пастановы, загады і распараджэнні Рады БНР - несапраўднымі. Такім чынам, бальшавікі прызналі ролю БНР у станаўленні беларускай нацыянальнай дзяржаўнасці. Рашэнне аб стварэнні ССРБ адмоўна сустрэлі партыйныя і савецкія работнікі Смаленскай, Віцебскай і Магілёўскай губерній. Так, віцебскія камуністы сцвярджалі, што "край ужо даўно русіфікаваны, мовы і нацыянальнай культуры няма", "беларускіх тэндэнцый у шырокіх пралетарскіх і сялянскіх масах не мелася і няма", і называлі абвяшчэнне рэспублікі "інтэлігентнай задумай захварэўшых нацыяналізмам таварышаў з Беларускага камісарыята і іншых ". Прыкладна тое ж казалі і магілёўскія бальшавікі. Праз цяжкое знешнепалітычнае становішча камуністы разглядалі новую рэспубліку выключна як буфер у вайне з суседзямі. 27 лютага 1919 года яны злілі яе ў марыянеткавую квазідзяржаву ў Літоўска-Беларускую ССР (ЛітБел). Аднавілі ж ССРБ (пазней - БССР) ужо ў 1920 годдзе. 31 ліпеня ў Менску была абвешчана Дэкларацыя аб незалежнасці Беларускай Савецкай Рэспублікі. Аднак сапраўдную незалежнасць наша рэспубліка атрымала толькі праз 70 гадоў. Маніфест аб стварэнні ССРБ. НАРБ ф. 60. воп. 3. спр. 432. стр. 1-4

Дзякуй Богу, украінцы выратавалі Святога Мікалая і падарылі яму новыя сані. Ролік аб пераходзе Святым Мікалаем украінскай мяжы быў зроблены ў адказ на расейскае відэа, у якім расейцы забіваюць Мікалая ракетай. Самі ж застаюцца з камуністычным Дзедам Марозам. Маўляў, ім ня трэба нічога заходняга. Між тым вобраз Святога Мікалая існаваў у Расейскай імперыі. Аднак у 1929 годзе ўжо ў Савецкай імперыі бальшавікі ў запале антырэлігійнай барацьбы афіцыйна забаранілі святкаваць Раство і нават ёлкі як "буржуазны, папоўскі і антысавецкі звычай". У апалу трапіў і Мікалай. Але з 1 студзеня 1936 года камуністычнаеае кіраўніцтва вырашыла пакласці канец "леваму загібу" у барацьбе з ёлкамі. Вечназялёнае дрэва вяртаюць дзецям, Раство падмяняюць Новым годам, а замест Святога Мікалая з'яўляецца знаёмы нам Дзед Мароз. Праз год саветы ўпершыню дадалі яму Снягурку - дзяўчыну з нявызначанай радаслоўнай: яна нібыта ўнучка Дзеда, але пра ейных бацькоў - дзяцей старога - нічога не вядома. 😅