Dr. Bormotucher
رفتن به کانال در Telegram
1 284
مشترکین
-124 ساعت
اطلاعاتی وجود ندارد7 روز
-130 روز
در حال بارگیری داده...
کانالهای مشابه
ابر برچسبها
هیچ دادهای
مشکلی وجود دارد؟ لطفاً صفحه را تازه کنید یا با مدیر پشتیبانی ما تماس بگیرید.
اشارات ورودی و خروجی
---
---
---
---
---
---
جذب مشترکین
سپتامبر '26
سپتامبر '26
+2
در 0 کانالها
اوت '26
+14
در 3 کانالها
Get PRO
ژوئیه '26
+17
در 4 کانالها
Get PRO
ژوئن '26
+38
در 8 کانالها
Get PRO
مه '26
+22
در 5 کانالها
Get PRO
آوریل '26
+13
در 4 کانالها
Get PRO
مارس '26
+16
در 2 کانالها
Get PRO
فوریه '26
+21
در 7 کانالها
Get PRO
ژانویه '26
+34
در 7 کانالها
Get PRO
دسامبر '25
+44
در 5 کانالها
Get PRO
نوامبر '25
+59
در 15 کانالها
Get PRO
اکتبر '25
+30
در 6 کانالها
Get PRO
سپتامبر '25
+33
در 2 کانالها
Get PRO
اوت '25
+44
در 5 کانالها
Get PRO
ژوئیه '25
+66
در 13 کانالها
Get PRO
ژوئن '25
+44
در 7 کانالها
Get PRO
مه '25
+42
در 9 کانالها
Get PRO
آوریل '25
+31
در 9 کانالها
Get PRO
مارس '25
+122
در 9 کانالها
Get PRO
فوریه '25
+36
در 9 کانالها
Get PRO
ژانویه '25
+60
در 10 کانالها
Get PRO
دسامبر '24
+40
در 7 کانالها
Get PRO
نوامبر '24
+53
در 9 کانالها
Get PRO
اکتبر '24
+77
در 17 کانالها
Get PRO
سپتامبر '24
+140
در 18 کانالها
Get PRO
اوت '24
+73
در 12 کانالها
Get PRO
ژوئیه '24
+42
در 4 کانالها
Get PRO
ژوئن '24
+53
در 2 کانالها
Get PRO
مه '24
+59
در 11 کانالها
Get PRO
آوریل '24
+121
در 19 کانالها
Get PRO
مارس '24
+59
در 12 کانالها
Get PRO
فوریه '24
+118
در 25 کانالها
Get PRO
ژانویه '24
+88
در 13 کانالها
Get PRO
دسامبر '23
+120
در 18 کانالها
Get PRO
نوامبر '23
+48
در 17 کانالها
Get PRO
اکتبر '23
+414
در 7 کانالها
| تاریخ | رشد مشترکین | اشارات | کانالها | |
| 02 سپتامبر | 0 | |||
| 01 سپتامبر | +2 |
پستهای کانال
Repost from Миллиард Татар
«Маньчжурский император знал чагатайский»: зачем тюркологу учить язык дипломатии от Цин до Моголов
"– Где появился чагатайский и какое отношение он имеет к татарам?
– Чагатайский – это книжный литературный язык, сформировавшийся в Центральной Азии, в основном на территории современного Узбекистана, в течение XV в. – времени политического, экономического и культурного подъема этого региона. Классический период развития чагатайского языка, по мнению ученых, пришелся на время жизни и творчества классиков тюркской литературы Алишера Навои и Бабура. Два этих государственных деятеля и литератора внесли огромный вклад в совершенствование чагатайского. Но языковую среду формировало много авторов. Среди них были и правители второй половины XV – первой половины XVI века: до наших дней дошли стихи Султан-Хусейна Байкара, ханов Мухаммеда Шейбани и Губайдуллы. Кстати, Бабур в своих мемуарах сообщает, что Мухаммед-Шейбани-хан находился в переписке с казанским ханом Мухаммед-Амином и даже отправил из Герата в Казань поэта и музыканта Шади.
Правитель и поэт Мухаммед-Шейбани-хан. Портрет работы Камаледдина Бехзада.
Очарование “золотого века” чагатайской литературы способствовало росту престижа чагатайского языка и написанных на нем произведений в исламском мире. Конечно, за пределами Центральной Азии – например, в Османской империи – он, как правило, оставался уделом узкого круга эстетов. С конца XV в. на Ближнем и Среднем Востоке существовала традиция составления чагатайско-османских и чагатайско-персидских словарей.
Что общего между языком Алишера Навои, дипломатией империи Цин и татарскими шакирдами, ехавшими в Бухару за знаниями? Чагатайский — классический тюркский язык, на котором писали правители от Самарканда до Дели, а читали от Казани до Стамбула. В интервью «Миллиард.Татар» с кандидатом исторических наук Ильясом Мустакимовым — о том, как этот «мёртвый» язык до сих пор влияет на татарский, почему османский не стал общетюркским и какие уроки из средневековой поэзии можно извлечь сегодня.
| 2 | Мулла Әхмәдҗан бине мулла Ильяс әл-Каенлыкыйның иптәше Сәгыйдә абыстайга Бохарадан язган хаты
Апрель 1864 ел
(۱) هو
(1) Һөwә
(۲) سعادتپناه سعیده آبصطامزنک جمیع اتباعلرنی شمولاً دعوات بلا نهایهلرمز بعدنده
(2) Сәгадәт-пәнаһ Сәгыйдә абыстамызның җәмигъ әтбагларыны шөмҮлән дәгаwат-ы била-ниһаяләремез бәгъдендә
(۳) احوالات این بندۀ کمینه ضمیر منیرلرنکزکا خطور قیلسه لله الحمد والمنة صحت و عافیتدر قطار
(3) әхwалат-ы ин бәндә-и кәминә замир-е мөнирләреңезгә хотур кылса, лиллаһил-хәмд вәл-мИннә сыйххәт-ү гафияттер. Кыйтар-ы
(۴) یاران بتردد مطلوب مشغول اولوب جناب عالیلرمزنک ابرومند
(4) яран би-тәрәддед. Матлүб[-ү] мәшгуль улып, җәнаб-е галиләремезнең абрумәнд
(۵) اولماقلری ایچون صبح و شام دعاده بلهسز (کذا) باز پوشیده نماند
(5) улмаклары өчен собх-у шам догада буласыз. Баз пушидә нәманәд,
(۶) مناف بای اوغلی ملا احمدجان برلان جنابلرنکزغه بر خط یباروب
(6) Мәннаф бай угылы мулла Әхмәдҗан берлән җәнабларыңызга бер хат йибәреп
(۷) ایدک بمنزلۀ پای ملخ رسم سابقچه بر قطی قند آلو دو چارک مثقال
(7) идек, би-мәнзилә-и па-йы мәләх рәсм-е сабикъча бер котый канд алү, ду чарәк мыскал
(۸) مشک اصل یبردم انشاءالله ملا احمدجان طاپشرغاندر باز شمس المعارف
(8) мөшк-е асыл йибәрдем. Иншалла, мулла Әхмәдҗан тапшыргандыр. Баз Шәмселмәгариф
(۹) وجهسندان نجیب مخذوم برلان بر خط یبارورمز خطنکز [...]
(9) вәҗһесеннән Нәҗиб мәхзүм берлән бер хат йибәрермез. Хатыңыз [...]
(۱۰) تعیین قیلمغانسز نی نرسهنی سلا[...]
(10) тәгаен кылмагансыз. Ни нәрсәне сәла[...]
(۱۱) بزلر حیران
(11) безләр хәйран
(۱۲) اولدق هیچ نیمه قیلورغه
(12) улдык, һич нимә кылырга
(۱۳) بلمدک هر نچوک بولسه ده بر خطمز بولو[ر]
(13) белмәдек. Һәрничек булса да, бер хатымыз булы[р],
(۱۴) انشاءالله اوزمز مدرسۀ توپچیباشنده استقا[مت]
(14) иншалла. Үземез мәдрәсә-и Тупчыбашында истика[мәт]
(۱۵) قیلامز تحریر یافت در سنه ۱۲۸۰ و در ذیالقعده
(15) кыламыз. Тәхрир йафт дәр сәнә-и 1280 вә дәр зил-кагъдә.
(۱۶) ملا حبیبالله برلان بش مثقال بخارای شریف
(16) Мулла Хәбибулла берлән биш мыскал Бохара-и Шәриф
(۱۷) حنا و اندک سرمه و سه مسواک یبرهمز قبولی مرجودر
(17) хәна<сы> вә әндәк сөрмә вә сиһ мисвакь йибәрәмез, кабулы мәрҗүдер.
(۱۸) ملا احمدجان ولد ملا الیاس الحاج القاینلقی
(18) Мулла Әхмәдҗан вәләд-е мулла Ильяс әл-хаҗҗ әл-Каенлыкый.
Хатның бүгенге татарчасы:
(1) Ул!
(2) Сәгадәтле Сәгыйдә абыстабызга һәм аермаенча бөтен якыннарына ниһаятьсез догаларыбызны кылгач,
(3) шушы мескен бәндә хәлләрен белешү теләге якты күңелегезгә төшсә, Аллага шөкер, исән-саубыз. Яраннарым
(4) кәрваны юлда (?). Сездән галиҗәнабләребезнең абруйлы
(5) булуы өчен кичә-көндез догада булуыгыз сорала. Һәм дә яшерен булмасын,
(6) Мәннаф бай улы мулла Әхмәдҗан белән җәнабләрегезгә бер хат җибәргән
(7) идек, чикерткә боты мисалында* элеккечә бер тартма шикәрле кара җимеш, ике [бөтен бер] чирек мыскал**
(8) асыл җофар [да] җибәрдем. Иншалла, мулла Әхмәдҗан тапшыргандыр. Һәм дә Шәмселмәгариф
(9) хакында Нәҗиб мәхзүм белән бер хат җибәрербез. Хатыгыз [...]
(10) тәгаен кылмагансыз. Ни нәрсәне сәла[...]
(11) без хәйран
(12) булдык, һич ни кылырга
(13) белмәдек. Һәрничек булса да, бер хатыбыз булыр,
(14) иншалла. Үзебез Тупчыбашы мәдрәсәсендә торабыз.
(15) 1280 нче елда зөл-кагъдә [аенда] язылды.
(16) Мулла Хәбибулла белән биш мыскал Бохара-и Шәриф
(17) кына<сы> һәм бераз сөрмә һәм өч мисвакь җибәрәбез, [рәхим итеп] кабул итүегез сорала.
(18) Мулла Әхмәдҗан бине мулла Ильяс хаҗи әл-Каенлыкый.
*Чикерткә боты мисалында - кырмысканың Сөләйман пәйгамбәргә чикерткә ботын бүләк итүе турындагы мәсәлгә киная ("бүләгем зур булмаса да, хәлемнән килгән кадәр һәм чын күңелдән бирелә" дигән мәгънәне белдерә).
** Мыскал - якынча 4,26 граммга тигез булган авырлык үлчәү берәмлеге.
#منابع | 213 |
| 3 | Өметсез калмыйк, кардәшләр, шуңа - бәйрәмнәр котлы булсын. | 233 |
| 4 | Относительно рукописей волго-уральско-сибирских мусульман в ЦА вставлю свои пять копеек. Показалось, что выходцы из "Булгарского юрта", оказавшись в Мавераннахре и Хорезме, старались писать классическим наста'ликом, тогда как вернувшись в Поволжье, вновь переходили на т.н. "татарский (нас)та'лик". Возможно, причина в инструментах письма: обычно использовавшиеся у нас до начала ХХ в. птичьи перья не позволяли выводить классический наста'лик, в отличие от камышовых каламов. А может быть, это мое субъективное восприятие. Как пишет в таких случаях в своём канале один коллега, "надо исследовать".
Иллюстрация: письмо муллы Ахметзяна ал-Каенлыки из Бухары своей супруге Сагиде-абыстай. Зуль-ка'да 1280 г.х. = апрель 1864 г.
Происхождение автора из Булгарского юрта выдают лишь его подпись, османизированная орфография и пара слов. С текстом письма можно ознакомиться здесь. | 428 |
| 5 | بکندم | 1 590 |
| 6 | بدون متن... | 542 |
| 7 | Сартовский, узбекский и киргизский языки в описании 1910 года
В работе Н. П. Остроумова «Этимология сартовского языка» сартовская речь сопоставляется с киргизской и «узбекской».
Под сартовским здесь понимается карлукская речь оседлого населения Средней Азии - языковая основа современного литературного узбекского. Под «узбекским наречием» автор подразумевает главным образом кыпчакско-узбекские говоры.
«От киргизского наречия сартский идиом резко отличается фонетикою и лексикологией, а также и грамматическими формами, так что без привычки киргизу трудно понимать сарта, особенно во время разговора о предметах, выходящих за пределы обыденных житейских интересов».
С «узбекским наречием» Остроумов отмечал прежде всего различия в словаре:
«От узбекского наречия сартское отличается большим богатством словаря и фразеологии; фразеология у сартов, как людей, больше книжных, богаче и разнообразнее под влиянием арабской и персидской литературы».
Далее он пишет:
«Сартский диалект будет занимать среди киргизского и узбекского языков такое же место, какое, например, великорусский (московский) говор занимает среди малорусского и белорусского наречий».
Здесь речь идёт о его более высоком книжном и литературном статусе в представлении автора. Остроумов связывает это с более богатой лексикой и фразеологией, развитой письменной традицией, влиянием арабской и персидской литературы и большим распространением образования среди оседлого населения. Упоминание именно «московского» великорусского говора, вероятно, подчёркивает аналогию с престижной литературной нормой.
Богатство сартовской лексики он связывал с медресе и мусульманским правом:
«…представители мусульманской школы (мадраса) и мусульманского права (мударрисы и казии)… постепенно обогатили его не только отдельными словами, но и целыми выражениями».
Отдельно Остроумов отмечал и более широкий доступ сартов к образованию:
«Сарты, как население оседлое с преобладающею склонностью к торговле и обогащению, имеют больший, сравнительно с киргизами и узбеками, доступ к школе, как к туземной, так и к русско-туземной».
По его словам, школа сообщала речи учащихся «чистоту книжных форм» и обогащала её «научно-религиозной терминологией».
Различия отмечались и в поэзии:
«Поэты сартов отличаются от киргиз и узбеков не только сюжетами, но и складом стиха, так как в обоих этих отношениях слагатели стихотворной речи стараются подражать персидским образцам».
Источник: Н. П. Остроумов, «Этимология сартовского языка», Ташкент, 1910. «Туркестанский сборник», т. 587. | 446 |
| 8 | واحد آبی - اونیویردهغی برنچی استاذم
Исполнилось 100 лет со дня рождения исследователя истории литературного татарского языка Вахита Хакова
https://m.business-gazeta.ru/news/709062 | 412 |
| 9 | “СҮЗЛЕКЧЕ ЯЗМАЛАРЫ”на – 2 ел!
Икенче ел да үтеп китте. 🎉 Беренче постны язганда, бу каналның күпме яшәячәге һич билгеле түгел иде. Дөрес, бүген дә билгеле түгел, ләкин ике ел эчендә 250ләп пост чыгарылган. Мондый санга барып җителер дип уйламый идем, әлбәттә. Сезнең кызыксыну, сорауларыгыз, тәнкыйтьләрегез, киңәшләргез бу эшнең кирәклегенә ышандырды.
💥 Әйе, быел Телеграмга керү берникадәр проблемалы була башлагач, канал материалларын карау саны, язылучылар санының үсеп бару динамикасы берникадәр сүлпәнәйгән кебек булды 📉, тик соңгы арада, бигрәк тә җәйге айларда кабат ниндидер җанлану башланды кебек 📈.
💥 Былтыргы августтан алып быелгы августка кадәр чыгарылган язмалардан иң күп каралганнары 👀 ‒ “хитлары” Нәвем базарына китәргә, Алла — Аллаһ һәм Лаеш шулпасы эчмәгән икән. Кызык, ләкин ни өчен нәкъ шулар икәненә үзем дә җавап таба алмыйм. Кайвакыт тырышып-тырмашып, әллә кайлардан мәгълүмат туплап язылган постка күпләрнең исе китми. Кайвакыт, киресенчә, аягөсте дигәндәй сырлап ташлаган язма әллә никадәр карау җыя. Ничек кенә булса да, чыгарылган постлар файда китерсен, телебезне тагын да тирәнрәк аңлауга, сүзләрне дөресрәк куллануга ярдәм итсен иде.
Берегезгә дә сер түгел: башта язганнарым “Идел” журналында чыга килә. Алар язмаларымны кәгазьдә бастыру белән бергә сайтларында электрон форматта да эләләр. Шуларның кайберләренә сылтама бирү белән сүземне тәмам итәм. Киләсе елларда да бергә булыйк дигән теләктә калам.
https://idel.top/news/fan/dores-soilas-sakaldyryk-kuzelderek…
https://idel.top/news/fan/dores-soilas-magielumati-suze-doni…
https://idel.top/news/fan/dores-soilas-olimpiia-olimpiada
https://idel.top/news/fan/dores-soilas-tolke-kemme-narsame
Барыгызга да хөрмәт белән “Сүзлекче язмалары”ның авторы Ринат Сәфәров | 571 |
| 10 | Листы из труда "Асл ал-макасид ва фасл ал-марасид" (اصل المقاصد و فصل المراصد), содержащего лексику и правила первого (или одного из первых) в истории искусственного языка балейбелен (بالیبلن).
Создателем нового языка и автором этого труда являлся османский суфий, шейх тариката Хальветия-Гюльшения Мухйи-и Гюльшени (ум. после 1017/1608 г.).
Лексику искусственного языка составили тюркские, персидские и арабские слова, правила представляли собой упрощенную арабскую грамматику, для передачи языка использовалась арабская графика. Предполагается, что некоторое время этим языком пользовались шейх-создатель и его ученики. Сведения о целях изобретения противоречивы: по одним утверждениям, Гюльшени хотел разработать единый язык для многоязычного Османского государства, по другим - использовать его для записи своих трудов и общения внутри тариката.
После смерти Мухйи-и Гюльшени балейбелен был забыт.
О Мухйи-и Гюльшени
О языке балейбелен | 678 |
| 11 | Немного тонкого юмора.
Над дверью в синем овале написана басмала и часть 13-го аята суры "ас-Сафф" نصر من الله وفتح قریب ("Помощь от Аллаха, и победа близка"). Арабское слово فتح "победа" имеет ещё и значение "открытие, открывание". Учитывая расположение надписи над дверью, фраза может быть понята в смысле "Помощь от Аллаха, и открытие [двери] близко".
Источник | 766 |
| 12 | Мнение автора перевода. | 554 |
| 13 | Хорошие новости из Крыма. | 554 |
| 14 | Мөселманча яшертен язу турында кызык мәгълүмат.
Яшертен язу
Яшертен язар өчен шушы түбәндәге ачкычны белергә тиеш:
کم صلا او حط در سه له(*)
Яшертен язган вакытта кирәк хәрефләрне югарыдагы ачкычның һәр сүзенең киресенчәсеннән алына. Мәсәлән, کم дигәндә ک хәрефе م га, م хәрефе ک гә йөри. Ачкычта булынмаган хәрефләр үз урыннарында йөриләр. Үрнәк:
هیلسینکی فینلاندیهنڭ باش شهریدر.
لیهعینمی فینصنریلنڭ بوش شلدیرد.
Һилсинки Финляндиянең баш шәһәредер.
Чыганак: Хәмидулла Хәсән. Яңа иман шарты һәм белемлекләр. Һелсинки, 1968. 108 бит.
(*) Гадәттә бу хәрефләр башкачарак тәртиптә китерелә:
کم صلا او حط له در سع
Аларны истә калдырыр өчен фарсыча бер икеюллык та бар:
کم صلا او حط له در سع
حرف منقوط را به جایش دع
Кәм, сала, әү, хат, ләһ, дәр[-ү] сәгъ -
Хәрфе мәнкут-ра бә-җаеш дәгъ.
(Кәм, сала, әү, хат, ләһ, дәр, сәгъ -
Нокталы хәрефне үз урынында калдыр(**).
(**) Мөселман яшертен язуында бер-берсен гарәп әлифбасындагы ноктасыз хәрефләр генә алыштыра, нокталы хәрефләр сүзләрдә үз урыннарында калалар. | 441 |
| 15 | Иронично, что лаконизм старотюркского языка восхваляет автор, труд которого заслуженно считается едва ли не самым перегруженным "иносказаниями, метафорами и высокопарностью слов персов и хиджазцев" в крымской историографии 🙂
Источник: Сейид Мухаммед Риза. Семь планет в известиях о царях татарских. Кн. 2: Перевод / перев. с османского И.Р.Гибадуллина; под науч. ред. И.М.Миргалеева. - Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2023. - С. 44. | 581 |
| 16 | Niyazi. El-Luğatu 'n-Neva'iyye ve 'l-İstişhadatu 'l-Cağata'iyye. (Nevayi'nin sözleri ve çağatayca tanıklar. Mustafa S. Kaçalin). 2011
Ниязинең Чыгтайча-госманлыча "Абушка" сүзлеге (Кереш, Мәтен, Күрсәткечләр, Факсимиле)
#لغات
#چغتایچه | 460 |
| 17 | Niyazi. El-Luğatu 'n-Neva'iyye ve 'l-İstişhadatu 'l-Cağata'iyye. (Nevayi'nin sözleri ve çağatayca tanıklar. Mustafa S. Kaçalin). 2011
Ниязинең Чыгтайча-госманлыча "Абушка" сүзлеге (Кереш, Мәтен, Күрсәткечләр, Факсимиле)
#لغات
#چغتایچه | 436 |
| 18 | Niyazi. El-Luğatu 'n-Neva'iyye ve 'l-İstişhadatu 'l-Cağata'iyye. (Nevayi'nin sözleri ve çağatayca tanıklar. Mustafa S. Kaçalin). 2011
Ниязинең Чыгтайча-госманлыча "Абушка" сүзлеге (Кереш, Мәтен, Күрсәткечләр, Факсимиле) | 1 |
| 19 | Niyazi. El-Luğatu 'n-Neva'iyye ve 'l-İstişhadatu 'l-Cağata'iyye. (Nevayi'nin sözleri ve çağatayca tanıklar. Mustafa S. Kaçalin). 2011
Ниязинең Чыгтайча-госманлыча "Абушка" сүзлеге (Кереш, Мәтен, Күрсәткечләр, Факсимиле) | 1 |
| 20 | Бер ел элек | 489 |
