آوازهای رهایی

غلط املایی غیر از مردم لابالی و بی‌مبالات هیچ‌کس نیست که پیش از خروج از خانه و قدم نهادن در کوچه، لااقل روزی یک بار خود را در آینه نبیند و وضع سر و لباس و کفش و کلاه خود را تحت مراقبت نیاورد و نواقص و معایب و بی‌نظمی‌ها و آشفتگی‌های هیأت ظاهر خویش را به‌شکلی ترمیم و اصلاح ننماید. چرا؟ برای آنکه انسان ذاتاً خودخواه است و خود را از هیچ‌کس کمتر و پست‌تر نمی‌شمارد و بر او بسی ناگوار است که با هیأت و اندامی ناساز و شکل و ریختی منکر در مقابل دیگران جلوه کند و دیگران در ظاهر او عیب و نقصی قابل سرزنش و خرده‌گیری بینند و بر او بخندند. این توجه و دقت در رفع عیوب ظاهری به‌هر نظر که تعبیر شود، به‌شرط آنکه به خودآرایی و ظاهرسازی نرسد، ممدوح است، چه برای مرد دردی بدتر از آن نیست که مورد عیب‌جویی هر کس و ناکس قرار گیرد و به علت عیبی که رفع آن بسیار آسان بوده، انگشت‌نمای این و آن واقع شود. اما تعجب در اینجاست که غالب همین مردم که برای رفع عیب‌جویی دیگران در حفظ ظاهر گاهی از حدّ اعتدال نیز قدم فراتر می‌گذارد، هر روز در گفته و نوشتهٔ خود مرتکب هزار غلط انشایی و املایی می‌شوند و متوجه نیستند که به علت تقریر و تحریر نادرست و بی‌اندام تا چه حد مورد طعن و مضحکهٔ خاص و عامند. چون تأثر و تأملی هم از این بابت ندارند، به هیچ‌وجه در صدد رفع این عیب بزرگ نیز بر نمی‌آیند. عباس اقبال آشتیانی، نویسنده، مورخ و ادیب (۱۳۳۴-۱۲۷۵ ه.ش) از مجله یادگار سال اول‌، شماره ۴، آذر ۱۳۲۳ ◍