نشر میزان | Mizan publication

رویکردهای جرم‌شناختی به بزه‌دیدگی کودکان و ‌نوجوانان نوع مقاله : مقاله پژوهشی نویسندگان مهرداد رایجیان اصلی 1 پرنیان فلاحیان 2 1 دکتری حقوق کیفری و جر مشناسی، استادیار گروه فقه و حقوق، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت) 2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جر مشناسی ، گروه حقوق کیفری و جر مشناسی ، واحد قم ، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران . 10.22034/lir.2025.726909 چکیده این مقاله به بررسی بزه‌دیدگی کودکان و نوجوانان از منظر جرم‌شناسی و بزه‌دیده‌شناسی می‌پردازد و تلاش می‌کند چالش‌های موجود در سیاست‌گذاری‌های قانونی و اجرایی ایران در این حوزه را تحلیل کند. مفهوم بزه‌دیدگی به معنای خاص و عام، مبنای اصلی پژوهش است و تمرکز مقاله بر قربانی ‌شدن کودکان در محیط‌های خانوادگی، خیابانی و شغلی قرار دارد. همچنین، با تکیه بر اسناد تقنینی و سیاستی نظیر «سند ملی حقوق کودک و نوجوان» و «آیین‌نامۀ مادۀ 6 قانون حمایت از اطفال و نوجوانان»، ضمن بررسی ظرفیت‌های حمایتی آن‌ها، میزان انطباق این اسناد با واقعیت‌های اجتماعیِ حاکم بر زندگی کودکان آسیب‌پذیر تحلیل می‌شود. روش پژوهش این مقاله، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل اسناد قانونی، و نمونه‌پژوهی چند آسیب اجتماعی مرتبط شامل کودکان کار، خیابانی و زباله‌گرد است. این نمونه‌ها شواهدی از استثمار، سوءاستفادۀ جنسی و جسمی، و نیز محدودیت‌های آموزشی و بهداشتی را در اختیار قرار می‌دهند که مؤید وجود بزه‌دیدگی ساختاریافته در بسترهای اجتماعی خاص است. نتایج میدانی نشان می‌دهند که با وجود تلاش‌های تقنینی، سیاست‌های حمایتی و پیشگیرانه، به‌دلیل فقدان انسجام نهادی، نبود راهبردهای اجرایی کارآمد، و چالش‌های اقتصادی، به نتایج مطلوب نرسیده‌اند. با این همه، نویسندگان پیشنهاد می‌دهند که سیاست‌گذاری‌ها باید متکی بر تحلیل شرایط عینی کودکان، تقویت سازوکارهای نظارتی، افزایش هماهنگی بین نهادی و طراحی مداخلات اجتماعی هدفمند و عملیاتی باشد تا بتوان از گسترش آسیب‌های ناشی از بزه‌دیدگی کودکان جلوگیری کرد.