Будзьма беларусамі!

❓ Як беларускі паэт стаў героем для ўсёй краіны? Сёння Дзень народзінаў Максіма Танка. З гэтай нагоды раім паглядзець выпуск літаратурнага праекта "Смаленне вепрука", прысвечаны Максіму Танку. У відэа расказваем: 🔵 За што Танк сядзеў на Лукаішках? 🔵Ці сапраўды гуляў у більярд з шэфам МГБ? 🔵Навошта ратаваў Арсенневу і Зянона Пазняка? 🔵Як Танка хацелі забіць у 1937 годзе і калі ён пра гэта даведаўся? 🔵Максім Танк — рамантык, рэвалюцыянер, камуніст, партыёт, партыйны бос? Ці — усё адразу? 📺 Адказы ў выпуску па спасылцы — https://youtu.be/mMzkH3KszSw

❗️На сайт Budzma.org вядзецца DDoS-атака Мы працуем над вырашыннем праблемы, але пакуль доступ да сайта можа быць ускладнены. Калі вам не ўдаецца зайсці на сайт, чытайце і глядзіце "Будзьма беларусамі!" на нашых старонках у сацсетках: Youtube Facebook Instagram Threads Х Tiktok Тэлеграм-бот афіша "Будзьма разам!" Мы прыцягваем працаваць і ствараць для вас цікавы беларускацэнтрычны кантэнт. Будзьма беларусамі і будзьма разам! ❤️ Падтрымаць: https://ko-fi.com/budzma

Памёр Васіль Жураўлёў Беларускаму літаратуразнаўцу, літаратурнаму крытыку, тэарэтыку і гісторыку літаратуры было 95 гадоў, паведамляе "Наша Ніва". Ён даследаваў гісторыю і тэорыю беларускай літаратуры, літаратурную крытыку і праблемы паэтыкі. Васіль Жураўлёў быў адным з аўтараў фундаментальных калектыўных прац па гісторыі беларускай літаратуры, у тым ліку двухтомнай «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1964—1966), другога тома «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1969) і «Истории белорусской дооктябрьской литературы» (1977). Таксама навуковец удзельнічаў у падрыхтоўцы даследавання «Праблемы сучаснай беларускай прозы» (1967), напісанага разам з Паўлам Дзюбайлам і Міколам Луферавым, і працы «Пытанні паэтыкі» (1974), падрыхтаванай разам з Іванам Шпакоўскім і Алесем Яскевічам. У 1978 годзе выйшла яго манаграфія «Структура твора», прысвечаная пытанням пабудовы літаратурнага твора. Адной з найбольш значных прац Жураўлёва стала кніга «У пошуках духоўных ідэалаў: На матэрыяле беларускай літаратуры ХІХ — пачатку ХХ ст.». За яе ў 2002 годзе ён атрымаў Дзяржаўную прэмію Рэспублікі Беларусь імя Якуба Коласа. Памёр 16 верасня 2026 года.

Культура і медыя: нэтворкінг для новых партнёрстваў Беларуская Рада культуры разам з Беларускай асацыяцыяй журналістаў у межах ArtPower Belarus запускаюць праграму для тых, хто стварае культуру і расказвае пра яе: культурніцкіх арганізацый і ініцыятыў, медыя, журналістаў, блогераў, незалежных аўтараў, стваральнікаў кантэнту і іншых прадстаўнікоў культурнай і медыясферы. У праграме: 🔵1 кастрычніка — анлайн-воркшоп пра тое, як знаходзіць агульныя інтарэсы, тэмы і фарматы супрацоўніцтва. 🔵 5 кастрычніка — практычны анлайн-воркшоп па пітчынгу: як сцісла і зразумела прэзентаваць сваю ідэю і адаптаваць яе пад розных партнёраў. 🔵 14 кастрычніка — афлайн-нэтворкінг у Варшаве: кейсы паспяховых калабарацый, пітчынгі ідэй, зваротная сувязь і знаёмствы з патэнцыйнымі партнёрамі. Магчыма пакрыццё выдаткаў на наземны транспарт з іншых гарадоў Польшчы, а таксама з Літвы ці Германіі. Далучыцца можна ў двух фарматах: 🔹 Уся праграма: два анлайн-воркшопы + сустрэча ў Варшаве. 🔵 Рэгістрацыя да 20 верасня, 23:59 па Варшаве. 🔹 Толькі афлайн-нэтворкінг 14 кастрычніка. 🔵 Рэгістрацыя да 6 кастрычніка, 23:59 па Варшаве. Важна: удзел у пітчынгу падчас фінальнай сустрэчы будзе даступны толькі ўдзельнікам, якія прайшлі ўсю праграму. Удзел бясплатны. Колькасць месцаў абмежаваная, праграма праходзіць у закрытым фармаце з папярэдняй верыфікацыяй удзельнікаў. 🔗 Падрабязнасці, поўная праграма і рэгістрацыя па спасылцы

17 верасня ў Беларусі адзначаецца як Дзень народнага адзінства. Лічыцца, што ў гэты дзень у 1939 годзе Чырвоная армія вызваліла Заходнюю Беларусь. ❓Але што насамрэч тады адбылося і ад чаго вызвалялі беларусаў? ▶️Мы расказвалі пра гэта ў адмысловым выпуску відэапраекта "Трызуб і Пагоня". Раім паглядзець: https://youtu.be/brtxo2lBAjo Таксама раім пачытаць па тэме: 🔵17 Верасня — свята з шуфляды. Шлях гістрачнай даты і народжаны вакол яе міф 🔵Свята ці трагедыя? Ці прынеслі беларусам шчасце падзеі 17 верасня 1939 года

«Я як ледакол, які задае кірунак». Моўны актывіст — пра тое, як і навошта абараняць свае правы Моўны актывіст Ігар Случак адпраўляе штогод 2000 зваротаў з мэтай абараніць сваё права на беларускую мову. За гэты час ён «беларусізаваў» піўзаводы і фабрыкі дзіцячага харчавання. Чыноўнікаў дзякуючы яго лістам караюць за невыкарыстанне мовы. Рэдакцыя Hrodna.life спытала ў яго, як змагацца за свае моўныя правы і чым гэта можа пагражаць. Паводле Ігара, прыхільнасць да беларускай мовы за 20 гадоў толькі вырасла. Нават наяўнасць расійскіх турыстаў і дзейнасць аматараў рускага міра не паўплывала адмоўна. Радуе Ігара і грамадства — колькасць беларускамоўных зваротаў у Беларусі, хоць і вар’іруецца ад 1 да 5% у залежнасці ад раёна, але расце. Гэта адбываецца, нягледзячы на рэпрэсіі і патэнцыйную ўвагу праз выкарыстанне беларускай мовы.

«І сярод вытворцаў, і сярод чыноўнікаў, як ні дзіўна, адносіны да беларускай мовы добрыя. Мала такіх, ведаеце, там беларусафобаў насамрэч. Іншая праблема, што мала хто хоча сапраўды нешта рабіць, мяняць тое, што і так працуе, асабліва чыноўнікі».

➡️Падрабязней па спасылцы.🔵 Тут без VPN

Вітаем, сябры! Кожны дзень на сайце budzma.org мы пішам пра самае цікавае і важнае, што адбываецца ў свеце беларускай культуры. Мы распавядаем пра значныя падзеі беларускай гісторыі, культурніцкія мерапрыемствы ў Беларусі і за мяжой, знаёмім з адметнасцямі беларускай традыцыйнай культуры і дзейнасцю сучасных беларускіх творцаў. 🔗Падпісвайцеся на нас у сацсетках, калі для вас гэта бяспечна: Facebook, Youtube, Instagram, Threads, Х, Tiktok Будзьма беларусамі і будзьма разам! ❤️ Падтрымаць: https://ko-fi.com/budzma

«Дзяржава — злачынны сіндыкат». Лявон Вольскі пра вызваленне палітвязняў і сістэму гандлю людзьмі 16 верасня ў Беларусі вызвалілі 25 палітзняволеных. Лявон Вольскі радуецца за вызваленых і разважае пра тое, як у РБ працуе дзяржаўная сістэма гандлю людзьмі. Сістэма гэтая не новая, першых закладнікаў захапілі яшчэ ў 1990-я. Але цяпер схема ўдасканалілася...

Дзяржава бярэ ў палон закладнікаў. Выглядае ўсё гэтаксама, як і калі цябе скрадаюць на вуліцы ці то з уласнае кватэры прадстаўнікі крымінальнага сьвету — спартовыя людзі ў масках і са зброяй грузяць цябе ў аўто, пагражаюць, нахіляюць тваю галаву, каб не запомніў дарогі, ледзьве не да падлогі, прывозяць, выводзяць — і вось ты ўжо ў цесным задушлівым памяшканьні сярод такіх, як ты, скрадзеных разгубленых людзей. Потым, праўда, пачынаецца іншы сцэнар, адрозны ад крымінальных выкраданьняў. Тыя «ворганы», якія мусяць бараніць закон і парадак, выстаўляюць табе абвінавачаньне. Дый не абы-якое, а ў эстрэмісцкай ці нават тэрарыстычнай дзейнасьці. Ты са зьдзіўленьнем даведваесься, што блог, у якім ты меў сьмеласьць пару разоў крытыкнуць парадак рэчаў у дзяржаве, мае ўсе прыкметы экстрэмізму (калі не тэрарызму!), што ты заклікаў да «зьвяржэньня існуючае ўлады», абражаў гонар і годнасьць першае асобы, заклікаў да варажнечы. Агулам, калі не падлучыцца чароўная фармулёўка «здрада дзяржаве», набяжыць гадкоў на дзесяць.

✏️Працяг па спасылцы. 🔵Тут без VPN.

Археолагі раскрылі магутны падмурак заходняй вежы Сафіі ў Полацку Полацкі сабор актыўна даследуецца вучонымі перад пачаткам маштабных рэстаўрацыйных работ. Экспедыцыя Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Еўфрасінні Полацкай зрабіла шурфы каля сцяны Сафійскага храма, паведаміў Times.by старшы выкладчык кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук ПДУ Аляксей Коц. Паводле яго слоў, каля заходняй вежы Сафійскага сабора было закладзена два шурфы, каб даведацца, на якой глыбіні закладзены фундамент гістарычнага помніка ў гэтым месцы і на які грунт ён абапіраецца. ➡️Падрабязней па спасылцы.🔵 Тут без VPN

🗺Краіна, якой няма і якая ёсць. Эсэ Вольгі Гапеевай Вольга Гапеева — адна з самых вядомых у свеце паэтак і пісьменніц Беларусі. У сваім эсэ для dekoder.org яна разглядае пытанне, у якой ступені беларуская ідэнтычнасць у выгнанні можа не толькі выжыць, але і стаць асновай для будучыні, у якой варта жыць. 

У прыватнай размове адна нямецкамоўная каляжанка называе беларусаў незаўважнымі, маўляў, іх не чуваць, яны не змагаюцца за свае правы. Мне балюча і непрыемна гэта чуць. Гэта погляд прывілеяванай заходнееўрапейскай асобы, якой не трэба было змагацца за права пісаць на роднай мове або тлумачыць, што ейная мова — гэта не дыялект, або што ейная краіна мае доўгую гісторыю і не вызначаецца апошнімі дзесяцігоддзямі ўваходжання ў імперыю. Погляд асобы, якой, каб выехаць замяжу, не трэба кожным разам атрымліваць візу, праходзіць сумоўе і пацвярджаць сувязі з радзімай (а гэта значыць, мець мужа, дзяцей, афіцыйную працу і маёмасць) і пры адсутнасці гэтых атрыбутаў рызыкаваць стацца падазроным элементам у вачах заходнееўрапейскіх амбасадаў і не атрымаць візу. Як і большасць беларусак і беларусаў, мне ўсё гэта давялося перажыць. Імкненне асобы, выхаванай ў дэмакратычным асяроддзі, прымяніць нормы дэмакратычнага грамадства да грамадства, якое жыло ва ўмовах то аўтакратыі, то дыктатуры, сведчыць пра адсутнасць разумення сітуацыі. Па-першае, выходзіць на вуліцы ў Беларусі ўжо няма каму, па-другое, такі тып супраціву дзейсны пры дэмакратыі, дзе працуе сістэма абароны правоў грамадзянаў, ёсць судовая сістэма і грамадзянская супольнасць. Тая ж самая каляжанка ўшчучвае мяне, даведаўшыся, што я збіраюся ехаць у ЗША. У ейных вачах я здрадніца, бо еду да Трампа. Для мяне ж гэта магчымасць убачыць на ўласныя вочы, што цяпер адбываецца ў краіне і паслухаць, чым жывуць студэнцтва і інтэлігенцыя. Да таго ж, я сама паходжу з краіны, якая доўгі час мела абмежаваны доступ да ведаў і людзей з іншых краінаў, таму разумею, як каштоўна і істотна наведваць месцы, дзе не ўсё так добра. Напэўна з такім жа падазрэннем ставіліся да амерыканцаў і заходнееўрапейцаў, якія адважываліся паехаць у СССР ў мінулым стагоддзі.

➡️Чытайце па спасылцы.🔵 Тут без VPN

✨На свабодзе Людміла Чэкіна, Павел Белавус, Андрэй Аляксандраў, Ірына Злобіна, Таццяна Кузіна, Дзмітрый Наважылаў, Яна Пінчук. Фота: Салідарнасць

🗣️«Харошыя рускія» і «харошая Расія». Не блытайце! Ці існуюць у прыродзе «харошыя рускія»? Безумоўна, так. Аляксандр Няўзораў, Андрэй Бабчанка, Марк Фейгін, Дзяніс Нікіцін... Цікава іншае. Яны акурат не супраць вайны, а — за вайну. За паразу Расіі ў гэтай вайне і за дэканструкцыю маскоўскага рэжыму. ❓ А вось ці існуе хаця б у тэорыі «харошая Расія»?.. Вялікае пытанне. Даследчыца эміграцыі Наталля Гардзіенка днямі падзялілася сваімі знаходкамі ў Бібліятэцы Св. Кірылы Тураўскага ў Брукліне. Гэта цэлы стос выданняў казакоў-эмігрантаў: «Очерки Дона», «Казачий Народ», «Дон и Москва», «Трагедия казачества», «Казачья хрестоматия»... Усе гэтыя кнігі і брашуры выдадзеныя пасля Другой сусветнай у Францыі ці ЗША.

Першая рэакцыя — эмацыйная. Хочацца спытаць: якія казакі? Што гэтыя кнігі робяць у беларускай бібліятэцы?! А гэта — сведчанне кантактаў. На канферэнцыях паняволеных народаў казачы сцяг вісеў побач з украінскім, літоўскім і беларускім. У Эроў-парку помнік Пушкіна стаяў непадалёк помнікаў Купалу і Шаўчэнку. Нонсэнс? Не. Тагачасныя эмігранты (і беларусы, і ўкраінцы) не былі русафобамі ў класічным сэнсе. Яны былі антысаветчыкамі, і гэты факт яднаў эмігрантаў розных нацыянальнасцяў, якія страцілі радзіму. Наяўнасць агульнага ворага — яднае. Бо вораг майго ворага — мой сябар.

➡️Працяг па спасылцы.🔵 Тут без VPN

Выключны выпадак: рака Проня падмыла бераг з курганамі, і знайшоўся рэдкай дасканаласці гаршчок, якому 5000 гадоў Пасудзіну, якіх ніколі раней не сустракаў, заўважыў на дне ракі жыхар Жлобіна Мікалай Малаткоў, піша «Наша Ніва» са спасылкай на газету «Новы дзень». Жыхар Жлобіна Мікалай Малаткоў адпачываў у сябе на радзіме ў Слаўгарадскім раёне. І ў рацэ Проня каля вёскі Бярозаўка наткнуўся на вялізны ляпны гаршчок. Мужчына звярнуўся да краязнаўцы Аляксандра Пішчалы, а той — у Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук. Археолагі ахнулі. Гэта, як выявілася, непашкоджаны артэфакт часоў позняга неаліту або пачатку бронзавага веку. ➡️Падрабязней па спасылцы.🔵 Тут без VPN

🗣️Аляксандр Енджэеўскі: «Пакуль будзем памятаць пра ахвяр сталінскага тэрору, усе яны будуць жывыя» Гродзенскі актор і рэжысёр Аляксандр Енджэеўскі пасля вымушанага пераезду ў Польшчу не стаў адкладаць тэатр «на лепшыя часы». У Беластоку ён стварыў новую трупу, заснаваў тэатральную студыю для дзяцей і працягнуў працаваць як рэжысёр. Напярэдадні прэм’еры спектакля «Чырвоны крыж» паводле твора Сашы Філіпенкі мы пагаварылі з рэжысёрам пра беларускі тэатр у эміграцыі, культурны мост паміж Беларуссю і Польшчай і сілу памяці.

«Гэтая гісторыя — прызма, праз якую мы глядзім на жыццё сёння. Рэпрэсіі, арышты, дэпартацыі. Я думаю, што кожны глядач знойдзе нешта сваё ў гэтым нашым творчым праекце. Таму што ў кожнага гледача сваё ўласнае жыццё, сваё ўласнае ўспрыманне, свае ўласныя ўспаміны. І якія эмоцыі выкліча тая ці іншая сцэна, гэта цяжка прадбачыць, але я вельмі спадзяюся на тое, што эмоцыі з боку гледача, яны будуць».

➡️Чытайце па спасылцы. 🔵Тут без VPN.

❓ Першая беларуская дзяржава ці калонія Масквы? Сапраўдная гісторыя БССР 💛 «Трызуб і Пагоня» 🟡Чаму Савецкай Беларуссю амаль 40 год кіравалі не беларусы? 🟡Як Якуб Колас перад смерцю “пракляў” БССР? 🟡Адкуль узяліся партызаны, зубры і Брэсцкая крэпасць? 🟡Пра што насамрэч “Ліквідацыя” Васіля Быкава? 🟡Якія патэрны паводзінаў беларусам “прывілі” ў савецкі час? 🟡Ці было ў БССР хоць што-небудзь беларускае? 📺 Сапраўдная гісторыя БССР — у нашым відэа: https://youtu.be/UWL_T5QWyhQ

Жыў кнігай і з няспыннай прагай тварыць. Юлі Таўбін 115 гадоў таму, 15 верасня 1911 г. нарадзіўся Юлі Таўбін — паэт і перакладчык, адзін з наймаладзейшых паэтаў-ахвяраў сталінскага тэрору. Паэт быў расстраляны ў чорную ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года ва ўзросце 26 гадоў.

«Можна ганарыцца, што ў Беларусі быў свой Рэмбо (я пра фенаменальную адоранасць і раннюю сталасць аўтара, які ўсю сваю «нятленку» стварыў у 17-21 год.)», — так пісаў пра Юлія Таўбіна Андрэй Хадановіч.

Падрабязней па спасылцы.📌 Без VPN адкрыецца тут. 🎧Вершы Юлія Таўбіна можна паслухаць на канале праекта «Непаслухмяныя дзеці кастрычніка»

На «Беларусьфільме» здымаюць 24-серыйную агітку пра МУС. У сюжэце — ад 1941 года да «гераізму» сілавікоў у 2020-м На Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» супольна з Міністэрствам унутраных спраў афіцыйна ідуць здымкі шматсерыйнага ігравога фільма пад рабочай назвай «Слово офицера», піша reform.news. Праект здымаецца паводле дзяржзаказу і прысвечаны 110-годдзю беларускай міліцыі, якое рэжым збіраецца адзначаць 4 сакавіка 2027 года. Задумка маштабная: кінастудыя замахнулася адразу на 3 сезоны па 8 серый (усяго 24 эпізоды). ➡️Падрабязней па спасылцы.🔵 Тут без VPN.

🎭«Трэба крычаць, што мы ёсць, мы былі і працягваем існаваць». Тэатральны крытык Настасся Панкратава — пра сваю кнігу і беларускі тэатр да і пасля 2020 года 🔵Што сёння ўяўляе сабой беларускі тэатр? 🔵Якую трансфармацыю ён прайшоў, пачынаючы ад 2015 года? 🔵Ці сапраўды ў Беларусі тэатральнае поле вычышчанае і там нічога няма? 🔵Як змяніўся за 5 гадоў беларускі тэатр у эміграцыі? Паразмаўлялі пра гэта з журналісткай і тэатральным крытыкам Настассяй Панкратавай, а таксама абмеркавалі яе кнігу «(Не) выкраслены: Беларускі тэатр 2015–2025. Выбраныя старонкі», якая пабачыла свет вясной 2026. Як паўстала кніга і чаму яе можна назваць у пэўным сэнсе «зборнікам надзей».

— Я заўсёды супраць тэорыі, што беларускае поле вычышчанае і там нічога няма. У Беларусі ўсё роўна застаюцца людзі, творцы, якія імкнуцца нешта рабіць. У любыя складаныя перыяды ўсё роўна існавала нейкая творчая плынь. У Беларусі цяпер хутчэй адбываецца кансервацыя таго ўзроўню, на якім знаходзіцца тэатр. Пра новы крок у мастацтве казаць складана. Таму развіццё сёння ў значнай ступені адбываецца дзякуючы тым, хто выехаў за межы краіны. Яны маюць магчымасць працаваць з досведам іншых краін, спрабаваць тое, што ў Беларусі немагчыма праз пастаянны кантроль.

✏️Чытайце па спасылцы. 🔴Тут без VPN.

Музей Вольнай Беларусі ўпершыню далучыцца да Warsaw Gallery Weekend з праектам беларускага мастака Аляксандра Адамава 18 верасня Музей Вольнай Беларусі далучыцца да Warsaw Gallery Weekend 2026 — адной з найбольш прыкметных падзей сучаснага мастацтва ў Польшчы. У праграме WGW+ музей прадставіць персанальны праект беларускага мастака Аляксандра Адамава hyperMother. Shared Breathing. Выстава будзе працаваць у Варшаве да 4 кастрычніка. У цэнтры праекта — сучаснае пытанне: што адбываецца, калі сістэма, створаная для нашага камфорту і клопату, пачынае сама вырашаць, што для нас лепш? Shared Breathing нагадвае прастору санаторыя будучыні. Тут гук, вібрацыі і дыханне ствараюць агульны рытм, а наведвальніку прапануюць на нейкі час адмовіцца ад неабходнасці пастаянна кантраляваць сябе, быць прадуктыўным, аналізаваць свой стан і імкнуцца стаць «лепшай версіяй сябе». Спачатку такая сістэма выглядае як вызваленне. Яна сама заўважае стомленасць, прапануе адпачынак і бярэ частку адказнасці на сябе. Але разам з гэтым узнікае галоўнае пытанне праекта: дзе заканчваецца клопат і пачынаецца кантроль? ➡️Падрабязней. 🔵Тут без VPN

У Мінску адкрыўся філіял Нацыянальнага мастацкага музея Філіял Нацыянальнага мастацкага музея адкрыўся ў Мінску на праспекце Незалежнасці, 47. Цяпер там прадстаўленая экспазіцыя з музейнага збору пад назвай «Выбранае: жывапіс, графіка, скульптура», піша «Наша Ніва». Да 20 верасня ўключна наведаць новую прастору можна бясплатна. ✏️Падрабязней. 🔵Тут без VPN.