Reform.news :: Культурный фронт

Абвешчаны збор на развітанне са Святланай Курс Плануецца правесці публічную цырымонію ў Варшаве. Сям’я хоча годна развітацца з чалавекам, які ўсё сваё жыццё прысвяціў беларускай мове, літаратуры і журналістыцы. Дакладныя месца і час будуць паведамленыя сям’ёй асобна. Пасля гэтага цела Святланы плануюць перавезці ў Беларусь, аформіць усе неабходныя дакументы і пахаваць яе на радзіме. Каб зрабіць гэта магчымым, сям’я ўжо была вымушана ўзяць крэдыт. Менавіта на пагашэнне гэтага крэдыту і адкрываецца збор. Калі вы чыталі кнігі Святланы, калі яе словы калісьці падтрымалі вас, прымусілі задумацца або дапамаглі лепш зразумець Беларусь, – сёння вы можаце падтрымаць родных Святланы. Сума збора €6000. Падтрымаць можна тут.

У Бабруйску абвалілася сцяна найстарэйшага будынка горада — касцёла езуітаў XVIII стагоддзя У Бабруйску адбыўся абвал мура паўночнай сакрыстыі былога касцёла езуітаў — найстарэйшага захаванага будынка горада. Пра гэта паведамляе тэлеграм-канал «Спадчына». Як вынікае са здымкаў з месца падзеі, аўтэнтычны мур XVIII стагоддзя абваліўся яшчэ ў красавіку, аднак праз поўную закінутасць аб’екта на гэта звярнулі ўвагу толькі цяпер. Помнік архітэктуры, афіцыйна ўнесены ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Беларусі, пустуе з пачатку 2000-х гадоў. Пасля моцных пажараў 2011 і 2012 гадоў яго фізічная дэградацыя набыла незваротны характар, аднак ніякіх супрацьаварыйных працы на аб’екце не праводзілася. Чытаць на сайце або без VPN.

Ландшафты памяці ў Буэнас-Айрасе: беларуская мастачка ўвайшла ў склад куратарскай групы міжнароднага праекта ў Аргенціне З 28 ліпеня па 1 жніўня 2026 года ў Буэнас-Айрасе ў межах 10-й штогадовай канферэнцыі Асацыяцыі даследаванняў памяці (MSA) адбудзецца серыя выставачных і перфарматыўных падзей. Адной з сукуратарак і аўтарак міжнароднай арт-праграмы вылучана беларуская арт-крытык, фатографка і даследчыца Вольга Бубіч. Штогадовы з’езд MSA — адна з найбольш аўтарытэтных у свеце навукова-культурных пляцовак для даследчыкаў і мастакоў, якія працуюць з тэмамі калектыўнай памяці, гістарычнай траўмы і захавання спадчыны. Сюды з’язджаюцца сотні навукоўцаў, філосафаў, музейшчыкаў і мастакоў з усіх кантынентаў. Сёлетняя мастацкая праграма, арганізаваная міжнароднай камандай куратараў — Вольга Бубіч, Моніка Габрыэла Дорняк, Мірта Купфермінк і Рэбека Харыс — ахопіць дзве сучасныя арт-галерэі сталіцы Аргенціны: Fundación Cazadores і Zonderflag. Чытаць на сайце або без VPN.

Паэтка Вольга Гапеева і музыка Віктар Сямашка выдалі альбом «Сьпеўнік багоўкі» У альбоме 24 кампазіцыі, створаныя на аснове вершаў з першай беларускай анталогіі нерыфмаванай паэзіі для дзяцей «На пухнатых лапках», укладзенай і праілюстраванай Вольгай Гапеевай (Skaryna Press, London; Halijafy, Minsk. 2025). Яна ж пераклала на беларускую мову творы шматлікіх аўтараў розных эпох і куткоў свету ад Скандынавіі да Новай Зеландыі, ад абедзвюх Амерык да Ірану, Індыі і Японіі. У альбоме, у прыватнасці, загучалі вершы паэткі Заро Уайл, якая піша па-англійску ў Францыі і мае беларускае паходжанне, нямецкага дадаіста Х’юга Баля, кубінскага паэта Нікаляса Гільена, а таксама Федэрыка Гарсіі Лоркі і іншых аўтараў. Паслухаць «Сьпеўнік багоўкі» можна на платформе SoundCloud, а анталогія нерыфмаванай паэзіі для дзяцей даступная на сайце выдавецтва Skaryna Press.

«Тутака» як спадчына і сучаснасць: тры дні на фестывалі ў падляшскім лесе Тры дні ва ўрочышчы Барык на польска-беларускай мяжы віраваў фестываль беларускай культуры «Тутака». Калі казаць пра вольную, творчую і спрыяльную прастору для беларусаў, то яна па-ранейшаму там. Сёлета падзею наведала каля тысячы людзей, і гэта значна менш за мінулыя гады. У пэўным сэнсе можна казаць пра перазагрузку форуму, які захоўваючы фармат музычнага фэсту, намагаецца адлюстраваць усё, што адбываецца ў беларускай незалежнай культуры. Усё абмяркоўвалі галоўнае новаўвядзенне арганізатараў - фундацыі «Тутака» - уваходныя квіткі. Але пачнем мы не з коштаў на ўваход, а з таго, чым ёсць «Тутака» ў першую чаргу - фэстам сустрэч. Чытаць на сайце або без VPN.

Напрыканцы жніўня выйдзе раман Альгерда Бахарэвіча «Падземныя пераходы» Новы раман Альгерда Бахарэвіча выйдзе ў свет 28 жніўня, інфармуе выдавецтва «Янушкевіч». Як ніхто іншы, гэты пісьменнік сёння робіць беларускую літаратуру вялікай, а беларускую мову — распазнавальнай ва ўсім свеце. «Падземныя пераходы» — гэта глыток свежага паветра, дзёрзкі погляд на рэчаіснасць, які спадабаецца далёка не ўсім. Але Альгерд у сваёй сутнасці такі пісьменнік — не хоча падабацца, проста гне сваю лінію. Выдавецтва пачынае папярэдні заказ на кнігу, «пра якую ўвосень будуць гаварыць усе».

«Траўма гэта не такая рэч, якая абавязкова нас заб’е»: памяці Святланы Курс Памерла Святлана Курс – пісьменніца, якая стварала Беларусь. Аўтарка адной з наймацнейшых кніг ХХІ стагоддзя «Па што ідзеш, воўча?» – кнігі, якая выйшла ў самы чорны час, каб правёўшы праз крывавыя падзеі беларускай гісторыі, падарыць людзямі надзею. Цяжка зараз прыняць смерць Святланы — яе змаганне з хваробай было пакутлівым (яна хварэла на рак), але настолькі адважным, што не верылася, не хацелася верыць, што яна не адужае. Зараз узгадваюцца яе апошнія сустрэчы з чытачамі, на якіх яна жартавала і дзялілася сваім думкамі, як шмат людзей на іх было, як віталі пісьменніцу і любілі. Як Святлана распавядала пра Беларусь, і як яна пераўтваралася ў мову, і давала магчымасць убачыць саміх сабе і нашу адметнасць сваімі вачыма. Знайшлі ў архівах Reform.news інтэрв’ю з пісьменніцай, у якой яна распавядала пра сваю наступную кнігу. Лаўрэатка Прэміі Гедройця знішчыла яе, калі даведалася пра хваробу. Чытаць на сайце або без VPN.

Памерла Святлана Курс Сям’я Святланы Курс з бязмерным смуткам паведамляе пра заўчасны зыход з жыцця пісьменніцы і журналісткі, аўтаркі "Па што ідзеш, воўча?". 54-гадовая пісьменніца змагалася з анкалагічным захворваннем. Час і месца развітання са Святланай Курс стануць вядомыя крыху пазней.

Выстава беларускага мастака Юры Шуста «Жывіца* Сонечнае спляценне» адкрылася ў Нацыянальнай галерэі мастацтваў «Захэнта» ў Варшаве У гэтым праекце аўтар даследуе прыроду, вераванні і штучны інтэлект, а экспазіцыя складаецца з відэапраекцый, гукавых інсталяцый і аб’ектаў, вырабленых з арганічных і прамысловых матэрыялаў. Мастака цікавяць старажытныя вераванні, звязаныя з дрэвамі і лясамі ў Беларусі, Усходняй Еўропе і Балтыйскім рэгіёне, дзе розныя традыцыі, мовы і ўяўленні пра свет суіснавалі на працягу стагоддзяў. У сваіх працах Шуст абапіраецца на этнабатанічныя і этнарэлігійныя даследаванні і вывучае сляды анімізму, якія захаваліся ў народнай культуры. Чытаць на сайце або без VPN.

У Крэўскім замку, верагодна, знайшлі замкавую кухню У Крэўскім замку працягваецца новы сезон археалагічных раскопак. Даследаванні вядуцца ўздоўж усходняй сцяны ўнутранага двара, дзе летась археолагі выявілі падмуркі мураванай пабудовы, якая, як мяркуецца, была ўзведзена ў часы князёў Гедыміна і Альгерда. Побач знаходзіліся рэшткі яшчэ аднаго будынка, верагодна, драўлянага на каменным падмурку, піша смаргоньская раёнка. «Падчас раскопак тут мы знайшлі арыгінальную дэкаратыўную макотру, шмат фрагментаў керамічнага посуду, косткі, нажы, таму лічым, што гэта была замкавая кухня», — расказаў вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі, кандыдат гістарычных навук Алег Дзярновіч. Сярод апошніх знаходак — пацерка, дэкаратыўная накладка на пояс, жалезная пласцінка ад даспеха, фрагмент шыбы, а таксама манеты сярэдзіны XVI і XVII стагоддзяў. Паводле археолагаў, гэтыя знаходкі дапамагаюць лепш зразумець паўсядзённае жыццё жыхароў Крэўскага замка ў розныя гістарычныя перыяды.

У Брэсце дэмантавалі сумнеўны помнік, прысвечаны ўзняццю савецкага сцяга над Рэйхстагам Помнік «Сцяг над Рэйхстагам», які паставілі ў цэнтры Брэста месяц таму, прыбралі, піша «Берасцейская вясна». Арт-аб’ект з чырвонаармейцамі і савецкім сцягам выклікаў шматлікія пытанні сярод гараджан як з-за ўзроўня выканання, так і ў гістарычнай дакладнасці. А цяпер, як бачна з сацсетак, пластыкавае «ўзняцце савецкага сцяга над Рэйхстагам» знікла. Нагадаем, што 17 чэрвеня 2026 аб’ект з’явіўся на скрыжаванні бульвара Касманаўтаў і праспекта Машэрава, тады ж лакальныя медыі пісалі, што арт-аб’ект у горадзе «назаўсёды». А ўжо 16 ліпеня з’явіліся першыя паведамленні, што спрэчны аб’ект прыбралі, 18 ліпеня на тым жа месцы ўжо стаіць іншы аб’ект — з гербам горада, васількамі і контурам Беларусі.

Святлана Ціханоўская сустрэлася з беларусамі на фестывалі абуджаных «Тутака» Лідарка дэмакратычных сіл Беларусі адзначыла важнасць захавання такіх пляцовак, як «Тутака», дзе беларусы могуць сустракацца разам. Бо кожная пляцоўка на фестывалі – гэта нейкая ініцыятыва, з такіх кавалачкаў і складаецца беларушчына. Таксама яна расказала пра вызваленне палітзняволеных і праблемы з атрыманнем міжнароднай абароны. Чытаць на сайце або без VPN.

«Важна чуць голас жывога чалавека, а не робата»: праект беларускіх аўдыякніг audiobooks.by адзначае пяцігоддзе У ліпені audiobooks.by святкуе 5 гадоў. Гэта гісторыя пачалася ў 2021 годзе, калі стала зразумела, што сучаснай беларускай літаратуры ў аўдыяфармаце практычна няма. Заснавальніка праекта Мікіты напісаў пра гэты перыяд працы audiobooks.by. «Аўдыякнігі — гэта адзіны фармат, якім я карыстаюся. Ён не быў асабліва цікавы нашым выдаўцам, таму яны самі аўдыя не выдавалі. Тады і з’явілася ідэя стварыць рынак беларускіх аўдыякніг і паказаць, што яны могуць прыносіць прыбытак. Меркавалася, што гэта стымулюе выдаўцоў зацікавіцца аўдыяфарматам — і мы (audiobooks.by як аўдывыдавецтва) паступова станем непатрэбныя. Я тады вырашыў, што пяці гадоў на гэта будзе дастаткова». Чытаць на сайце або без VPN.

«Пра чаканне, выгнанне, пра тоеснасць»: Мара Тамковіч працуе над новым фільмам аб беларускай мастачцы ў эміграцыі Беларуская рэжысёрка Мара Тамковіч прыехала на фэст «Тутака», дзе паказала свой мастацкі фільм «Пад шэрым небам», натхнёны гісторыяй зняволенай журналісткі Кацярыны Андрэевай і Ігара Ільяша. Пасля паказу рэжысёрка расказала Reform.news аб працы над новым фільмам. Праект будзе называцца «Паўночнае ззянне», сцэнарый напісаны Юліяй Пагрэбняк, з якой Мара пазнаёмілася падчас пітчынгу, арганізаванага Беларускай незалежнай кінаакадэміяй на еўрапейскім кінамаркеце на Берлінале. Менавіта Юлія знайшла для праекта фінскую прадзюсарку Мэрыю Рытолу. «Цяпер дапрацоўваецца сцэнар, рыхтуецца «ўпакоўка» праекта, каб яго прадстаўляць партнёрам. Зацікаўленасць партнёраў ёсць, спадзяёмся, што гэта дапаможа нам атрымаць наступны этап фінансавання», — расказвае Мара Тамковіч. Чытаць на сайце або без VPN.

У мінскім музеі Якуба Коласа працуе выстава «Ад злога чаравання да шчаслівага вяртання», прысвечаная беларускім абярэгам Экспазіцыя выставы сфарміраваная з фондаў музея народнай архітэктуры і побыту. На выставе паказалі музейныя нацюрморты, складзеныя з рэальных прадметаў сялянскага ўжытку, архіўных фатаграфій, абразоў, тканых паясоў, унікальных тэкстаў і розных прыродных матэрыялаў.

Спадчына «беларускага Тэслы»: як сёння выглядае адноўлены палац Наркевіча-Ёдкі ў Наднёмане - фотафакт Аднаўленне родавай сядзібы знакамітага беларускага навукоўцы і вынаходніка Якуба Наркевіча-Ёдкі ва Уздзенскім раёне паспяхова працягваецца. У сетцы з’явіліся новыя здымкі рэстаўрацыйных працаў, якія паказваюць, як некалі разбураны гатычны палац літаральна паўстае з руін. Працэс вяртання да жыцця маёнтка «Наднёман» — адзін з нешматлікіх прыкладаў доўгачасовай і ўпартай рэстаўрацыі. Калі яшчэ мінулай вясной на гатычным палацы толькі пачыналі крыць дах, то новыя кадры фіксуюць куды больш істотныя змены. Зараз высокая чатырох'ярусная вежа цалкам апранутая ў будаўнічыя рыштаванні, і на самым яе версе актыўна вядуцца працы па аднаўленні фінальных канструкцый. Асноўны корпус будынка ўжо практычна набыў свой завершаны выгляд: цагляная кладка сцен гатовая, а акуратныя неагатычныя вокны-аркі, зубчастыя вежачкі і дэкаратыўныя элементы адпавядаюць аўтэнтычнаму выгляду XIX стагоддзя. Чытаць на сайце або без VPN.

На Падляшшы стартаваў фэст TUTAKA 2026 Сёлетні фэст, які ладзіць Фонд TUTAKA, абяцае стаць кропкай прыцягнення для беларусаў розных хваляў і пакаленняў. Адной з чаканых падзей стане візіт Святланы Ціханоўскай. Музычнае напаўненне сёлета здзіўляе гучнымі камбэкамі выканаўцаў. На паляну Барык вяртаюцца: рок-гурт RIMA — галоўны голас беларускай Беласточчыны, а таксама рэпер Vinsent. Разам з імі на сцэну выйдуць іранічныя гарадскія рамантыкі з «Разбітага сэрца пацана» (РСП) і драйвовыя «Дзецюкі». Пры гэтым на фэсце моцна прагучыць і самабытны жаночы голас: за гэты бок праграмы адказваюць этна-электронная «заклінальніца змей» Анастасія Рыдлеўская і смелы праект Chornabrova. Пры гэтым паляна Барык традыцыйна застаецца не проста канцэртнай пляцоўкай, а бяспечнай прасторай для супольнасці, дзе ваенная муштра касінераў і варштаты па інклюзіўнасці суседнічаюць са стэндамі беларускіх НДА і грамадскіх ініцыятыў. Што і дзе паслухаць сёння? Чытаць на сайце або без VPN.

Музей Вольнай Беларусі святкуе 4-годдзе: намінацыя на еўрапейскую прэмію, унікальны аўкцыён і насычаны сезон Музей Вольнай Беларусі ў Варшаве сёння адзначае чатыры гады з дня свайго заснавання. За гэты час пляцоўка ператварылася ў адзін з галоўных асяродкаў беларускай культуры і захавання найноўшай гісторыі ў эміграцыі, а цяпер прэтэндуе на статус лепшага еўрапейскага музея. Адмыслова да чатырохгоддзя па замове інстытуцыі Пошта Польшчы абмежаваным накладам выпусціла калекцыйныя паштовыя маркі з выявамі знакавых прадметаў з фондаў музея. Сёння лот з трох камплектаў музейных марак з асабістымі подпісамі лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі Алеся Бяляцкага і Святланы Алексіевіч, а таксама вядомага мецэната, нашчадка славутага княжацкага роду Мацея Радзівіла можна набыць на дабрачынным аукцыёне. Чытаць на сайце або без VPN.

Страшная казка, містычная песня: у Варшаве прайшоў вечар беларускага кіно На Летнім міжнародным кінафестывалі «Pod wspólnym niebem» («Пад агульным небам») у Варшаве паказалі дзве беларускія стужкі – мастацкі фільм «Лебядзіная песня Фёдара Озерава» рэжысёра Юрыя Сямашкі, адзначаную на Берлінале і іншых міжнародных фестывалях, і новую дакументальную працу «Белсату» — «Казка» рэжысёра Якуба Станкевіча. Чытаць на сайце або без VPN.