دقایق زبانی

به‌نام خدای زبان‌آفربن «نام‌گذاری دومنظوره» (dual-function naming)  یکی از شگردهای معمول در کپی‌رایتینگ است. با استفاده از این شگرد، کپی‌رایتر تلاش می‌کند اسمی را برای کالا یا مکان یا شیء مورد نظر خود انتخاب کند که در آنِ واحد القا‌کنندهٔ دو معنای متفاوت باشد. به‌طور معمول، هر دو معنا یا (دست‌کم) یکی از معناها طنین آواییِ (semantic resonance) مثبت یا معنای ضمنیِ (connotations) مثبت دارد. 🔷 به‌ نظر نگارنده، یکی از نمونه‌های خوش‌تراش این شگردْ نام نوع «اَکسنتِ» (Accent) ماشین هیوندا است که در آن Accent دو معنای متفاوت دارد: ۱) مخفف عبارت Advanced Compact Car of Epoch-making New Technology (خودرو کامپکت پیشرفته با فناوری نوین و دوران‌ساز) است؛ ۲) همان «لهجه» است که معنای ضمنی مثبتِ متمایز بودن را با خود به یدک می‌کشد. 🔷 گفتنی است Accent، برخلاف نام برخی از ماشین‌های دیگر، مثل Dignity (شأن/وقار)، معنای خودمتشکرانه هم ندارد. #اکسنت #نام‌گذاری #نام‌گذاری_دومنظوره #کپی‌رایتینگ #Accent #copywriting Telegram: https://t.me/language_niceties Instagram: https://instagram.com/language_niceties A. Parsazadeh

برشی دیگر از کتاب نکته‌های ویرایشِ استاد صلح‌جو در جهت داشتن نگاه منعطف به گرده‌برداری

مصوب فرهنگستان برای secondhand smoke دود دست‌دوم است. بشخصه این مصوب بی‌اشکال می‌بینم.

او در سی سالگی ملبس شد. او در سی‌سالگی کیش‌جامه پوشید / گرفت. #سره‌گرایی #ملبس_شدن #کیش‌جامه_پوشیدن #کیش‌جامه_گرفتن

به‌نام خدای زبان‌آفربن از دید برخی از صاحب‌نظران این ریزداستان (= micro fiction) بهترین داستان شش‌واژه‌ای است که تاکنون نوشته شده است. Alister Daniel، نویسندهٔ نروژی، این داستان را در سال ۲۰۱۳ نوشته است. به‌ نظر بسیاری از منتقدان این داستان از داستان کلاسیکِ شش‌واژه‌ای همینگوی هم بهتر است. Grief Without thinking, I made two cups. اندوه از روی حواس‌پرتی، دو فنجان ریختم. یا اندوه با بی‌حواسی کامل، دو فنجان ریختم. (مترجم: نگارنده) 🔷 به نظر نگارنده، در ترجمهٔ این داستان دو نکته بهتر است رعایت شود: نخست، تعداد واژه‌ها همان شش واژه بماند؛ دوم، برای حفظ سبْک نویسنده، گروه قیدی without thinking به گروه قیدی ترجمه شود. #ترجمه #translation Telegram: https://t.me/language_niceties Instagram: https://instagram.com/language_niceties A. Parsazadeh

به‌نام خدای زبان‌آفربن مدت طولانی‌ای است که دیپلماسیِ (diplomacy) چهارهجایی جای خود را در فارسی یافته است و هنوز برابرِ فارسی‌ای برای این واژه و مشتقاتش وضع نشده است. 🔷 برای معادل دیپلماسی، پیشنهاد نگارنده به‌قرار زیر است: دیپلماسی (diplomacy): کیاست‌ورزی دیپلمات (diplomat): کیاست‌ورز دیپلماتیک (diplomatic): کیاست‌ورز(انه) 🔷 گفتنی است نگارنده استفاده از «کیاست» را از آن جهت که معنای ضمنی‌اش با سیاست (که ارتباط تنگاتنگی با دیپلماسی دارد) همراه است پیشنهاد می‌کند. برای مثال، می‌گوییم فلانی آدم باسیاست و کیاستی است. گذشته از آن، کیاست از لحاظ آوایی نیز شبیه سیاست است. #دیپلماسی #کیاست‌ورزی #نوواژه #diplomacy Telegram: https://t.me/language_niceties Instagram: https://instagram.com/language_niceties A. Parsazadeh

#نکتۀ_ویرایشی 🔸️حذف به قرینۀ معکوس آنچه در تصویر می‌بینید: پله‌برقی در حال تعمیر و قابل استفاده نمی‌باشد. درست بنویسیم: «پله‌برقی در حال تعمیر است و قابل استفاده نیست.» 🔅 اما بهتر نیست واژۀ «قابل» را حذف کنیم و برایش معادل بیاوریم؟ مثلاً بنویسیم: ▫️پله‌برقی در حال تعمیر است و نمی‌توان از آن استفاده کرد. ▫️پله‌برقی در دست تعمیر است و امکان استفاده ندارد. ▫️پله‌برقی را دارند درست می‌کنند؛ نمی‌توان سوارش شد. ببخشید! ▫️تا پله‌برقی درست شود، پله‌ها را گز کنید تا زانوهایتان حال بیاید! ▫️پله‌برقی بی پله‌برقی! پله‌های ترقی را یکی‌یکی طی کنید!☺️ @atefesohrabi

بشخصه «ویژند» دوهجایی را برابرِ درخوری برای برند می‌دانم.

‍ ‍ 🔖«ویژند»، در برابر «برند» (brand)، مصوب گروه واژه‌گزینی #بازاریابی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که استادان سرشناسی همچون مرحوم دکتر #احمد_روستا (۱۷ فروردین ۱۳۲۷ – ۲۰ آذر ۱۴۰۰) در آن حضور داشته‌اند. پرسش‌هایی دربارۀ چگونگی ساخت‌واژۀ آن ایجاد شده که در این فرسته به آن می‌پردازیم. برند از ریشه‌ای به‌معنای «سوزاندن» است که بعدها به‌معنی «ابزار داغ زدن» و «نشان حاصل از داغ زدن» به‌کار رفت و سپس در کاربرد تجاری، به‌عنوان نشان ویژۀ تولیدکننده، گسترش معنا یافت. شادروان دکتر #محمد_مقدم (زبان‌شناس، ۱۲۸۷ – ۱۳۷۵) پیشنهاد کرده بود که برای رفع نیازهای زبان فارسی دربرابر پسوند‌های مصدرساز ize- و صفت‌ساز ized-، از «-ستن» و «-سته» (مشتق از فعل «است») کمک بگیریم؛ چنانکه پیش‌تر از «-یدن» برای مصدرهای برساختۀ «جنگیدن» و «فهمیدن» و «چربیدن» و غیره بهره برده بودیم. «ویژستن» و «ویژسته» هم، در برابر specialize و specialized، ازجمله واژه‌هایی بودند که او به این شیوه ساخته بود. بعدها دکتر #میر_شمس‌_الدین_ادیب‌_سلطانی (۱۳۱۰ – ۱۴۰۲) نیز «ویژسته» (اختصاصی، تخصصی، خاص) و «ویژستار» (متخصص) را به‌کار برد. از سویی «ویژیدن» در فرهنگ نفیسی به‌معنی «تصفیه نمودن»، «ویژ کردن» به‌معنی «خالص کردن» و «ویژ» (به‌عنوان صفت و قید) در لغت‌نامه به‌معنی «خصوص و خاصه و خالص» آمده‌اند؛ فرهنگستان هم با توجه به این نکات ویژند را همانند «روند» (ستاک حال + «-ند») یا مانند «دیرند» (قید + «-ند»)، به‌معنی «دیرپای» و «روزگار دراز»، پذیرفت و تصویب کرد (تاریخ تصویب: ۱۳۹۸-۱۳۹۹). 🔴 برخی فارسی‌دوستان برابرهای «بازَرنام» و «بازرنشان» را برای brand برگزیده‌اند که در فرهنگستان هم بررسی شدند، اما برای کاربرد در ترکیب‌ها، ازجمله brand name (نام‌ویژند)، مناسب به‌نظر نرسیدند. 🔹با سپاس از آقای دکتر #رضا_عطاریان، دندانپزشک و پژوهشگر ارشد گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی با استفاده از: مقالۀ «آیندۀ زبان فارسی» (دکتر محمد مقدم)؛ درآمدی بر چگونگی شیوۀ خط فارسی (دکتر میرشمس‌الدین ادیب‌‌سلطانی) ✍🏻 سمانه ملک‌خانی 👈🏻 فرستۀ مرتبط ۱ 👈🏻 فرستۀ مرتبط ۲ #واژه_شناسی #گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی @cheshmocheragh

🔷 نگارنده نیز این احتمال را زیاد می‌داند. 🔷 برای معادل‌های رایج دیگر برای اصطلاح می‌توان به این موارد اشاره کرد: فرمانده کیست؟ فرمان دست کیه؟

دربارۀ جملۀ «کت تن کیست؟» در فارسی جملۀ «کت تن کیست؟» را از جملۀ پرسشیِ who wears the pants / trousers? ترجمه کرده‌ایم. عبارت wear the pants / trousers بیشتر در بافت‌های غیررسمی کاربرد دارد. در انگلیسی این جمله به‌ویژه در اشاره به زوج‌ها کاربرد دارد و چون مردان بیشتر شلوار به پا می‌کردند و زنان بیشتر دامن می‌پوشیدند، از «شلوار به پای کیست؟»، معنیِ «قدرت در دست کیست» را اراده می‌کرده‌اند. در فارسی به‌جای «شلوار»، واژۀ «کت» را به کار برده‌ایم تا به گمان خود سخنمان مؤدبانه‌تر باشد. ۱۴۰۴/۰۷/۳۰ ▫️فرهاد قربان‌زاده @azvirayesh

نمایش‌گون و گونمایش را افزودم. 🌱

برای معادل دمو (demo)، پیشنهادم «کارمایش» (کار + نمایش) است.

هیچ‌وقت این جملهٔ استاد الهی قمشه‌ای را فراموش نمی‌کنم: If there is a problem, there is a solution. If there is no solution, there is no problem. #الهی_قمشه‌ای #مثبت‌نگری #فرهنگ #زبان_و_فرهنگ

برشی از کتاب نکته‌های ویرایشِ استاد صلح‌جو

بشخصه «پردک»، مصوب فرهنگستان برای اسلاید، را می‌پسندم؛ هم شفاف و پارسی است هم کم‌هجا. البته می‌دانم چون دیر تصویب شده است و فارسی‌زبانان به اسلاید عادت کرده‌اند (و حتی برخی با تسامح از «صفحه» به‌جای آن استفاده می‌کنند)، جا افتادنش به عوامل متعددی بستگی دارد. #مصوب_فرهنگستان #اسلاید #پردک #slide

بشخصه «پردک»، مصوب فرهنگستان برای اسلاید، را می‌پسندم؛ هم شفاف و پارسی است هم کم‌هجا. البته می‌دانم چون دیر تصویب شده است و فارسی‌زبانان به اسلاید عادت کرده‌اند (و حتی برخی با تسامح از «صفحه» به‌جای آن استفاده می‌کنند)، جا افتادنش به عوامل متعددی بستگی دارد. #مصوب_فرهنگستان #اسلاید #پردک #slide

شاید برخی از دوستان بگویند موزه اگر معادل بخواهد بهتر از گنجینه نمی‌تواند باشد. یا شاید بگویند مگر گنجینه چه اشکالی دارد که باید فکر معادل‌های دیگری باشیم. واقعیت این است که تمام موزه‌های دنیا اشیای باارزش و گنج‌گونه را به نمایش نمی‌گذارم؛ موزه‌هایی برای نشان دادن وسایل شکنجه یا چندش‌اورترین غذاهای جهان و مواردی از این دست هم یافت می‌شود. به نظر نگارنده، استفاده گنجینه برای این گونه موزه‌ها بی چالش نیست.

اسم کارن تلفظ ریشه‌دارش کارَن /kâran/ است که امروزه بیشتر کارِن تلفظ می‌شود. به نظر نگارنده، بهتر است به صورت کهن آن (کارَن) تلفظ شود، چراکه Karen در انگلیسی اسم دختر است. #اسم #تلفظ #کارن