علوم اعصاب و روانشناسی | NeuroVerse

👃بنظرتون چرا بینی انسان‌ها این‌قدر با هم فرق داره؟ معمولا اولین چیزی که به ذهنمون میرسه، ژنتیکه. جواب اشتباهی هم نیست. اما یه سوال مهم‌تر باقی می‌مونه ژنتیک توضیح میده این ویژگی چطور از نسلی به نسل بعد منتقل شده، اما همیشه توضیح نمیده چرا بعضی ویژگی‌ها اصلا به وجود اومدن یا چرا در بعضی جمعیت‌ها بیشتر دیده می‌شن. همین سوال، سال‌هاست ذهن انسان‌شناس‌های زیستی و زیست‌شناس های تکاملی رو هم درگیر کرده. قبل از اینکه بینی عضو بویایی باشه، یه وظیفه‌ی مهم دیگه هم داره. هر نفسی که می‌کشیم، قبل از رسیدن به ریه از مسیر بینی عبور می‌کنه؛ جایی که هوا تا حدی گرم میشه، رطوبت پیدا می‌کنه و بخشی از ذرات معلقش فیلتر میشن. این فرایند شاید در زندگی روزمره به چشم نیاد، اما وقتی همین کار در طول هزاران نسل و در اقلیم‌های کاملا متفاوت تکرار بشه، سوال جالبی پیش میاد آیا ممکنه خود اقلیم، به‌تدریج روی شکل بینی هم اثر گذاشته باشه؟ 👓پژوهش‌های چند سال اخیر، پاسخ محتاطانه‌ای به این سوال میدن. برای مثال، مطالعه‌ی Zaidi و همکاران که روی داده‌های ژنتیکی و مورفولوژیک چندین جمعیت انسانی انجام شد، نشون داد که بعضی ابعاد شکل بینی، به‌ویژه پهنا و برجستگی آن، با متغیرهای اقلیمی مثل دما و رطوبت همبستگی دارن الگویی که با فرضیه‌ی سازگاری با آب‌وهوا سازگاره، هرچند به‌تنهایی برای توضیح همه‌ی تفاوت‌ها کافی نیست. این نتیجه با یافته‌های پژوهش Noback و همکاران هم هم‌راستاست. آن‌ها نشان دادند که ساختار حفره‌ی بینی در جمعیت‌هایی که نسل‌های زیادی در اقلیم‌های سرد و خشک زندگی کرده‌اند، ویژگی‌هایی دارد که احتمالا به گرم و مرطوب کردن هوای ورودی کمک می‌کند. البته واژه‌ی «احتمالا» اینجا مهمه چون در علم تکامل، معمولا با شبکه‌ای از عوامل روبه‌رو هستیم، نه یک علت واحد. اگر داستان فقط به آب‌وهوا ختم میشد، احتمالا کار انسان‌شناس‌ها خیلی ساده‌تر بود. اما شکل بینی، مثل بسیاری از ویژگی‌های انسانی، حاصل برهم‌کنش چندین عامل است از رانش ژنتیکی و مهاجرت جمعیت‌ها گرفته تا آمیختگی ژنتیکی و شاید حتی انتخاب جنسی. به همین دلیل، امروز کمتر پژوهشگری ادعا میکنه که شکل بینی را می‌توان فقط با یک متغیر توضیح داد. شاید جذاب‌ترین بخش ماجرا همین باشه. تکامل معمولا جواب‌های ساده دوست نداره. هر ویژگی‌ای که امروز در آینه می‌بینیم، بیشتر شبیه یک ردپای تاریخیه تا یک اتفاق تصادفی ردپایی که بخشی از اون رو اقلیم نوشته، بخشی رو ژنتیک و بخشی رو هزاران سال جابه‌جایی و تعامل جمعیت‌های انسانی. شاید به همین دلیل، وقتی به صورت انسان نگاه می‌کنیم، در واقع فقط به یک چهره نگاه نمی‌کنیم؛ داریم بخشی از تاریخ زیستی گونه‌ی خودمون رو می‌بینیم... 🖼منابع پیشنهادی 1⃣Zaidi AA, Mattern BC, Claes P, et al. (2017). Investigating the case of human nose shape and climate adaptation. PLOS Genetics, 13(3), e1006616. 2⃣Noback ML, Harvati K, Spoor F. (2011). Climate-related variation of the human nasal cavity. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 108(12), 4865–4869.