یادداشت‌های فاطمه توفیقی

‌ 🔵 برنامۀ ارائه‌های سومین مدرسه تابستانی انعکاس +‌ چکیده ارائه‌ها 🔵«محمد [ص]: زندگی، جامعه و میراث فرهنگی» 🎓 ۷ ارائهٔ فارسی و ۱۷ ارائهٔ انگلیسی 💬 با ترجمهٔ همزمان فارسی 📄 برای مطالعه چکیده ارائه‌ها و معرفی ارائه‌کنندگان به کتابچه مدرسه رجوع کنید. ⭐️ فهرست ارائه‌ها 🔵روز ۱ 🟢رسول جعفریان | سخنرانی افتتاحیه 🟢ایلکا لینستت | وضعیت مذهبی عربستان در حوالی زمان میلاد محمد [ص] 🟢محسن‌حسام مظاهری | چالش تکریم "بنیان‌گذار" و مسئلۀ هویت: جایگاه پیامبر اسلام در مناسک شیعی 🔵روز ۲ 🟢آدام برسی | اعضاء و اماکن منتسب به پیامبر: یادگارهای محمد [ص] در اسلام متقدم 🟢احسان روحی | مقدمه‌ای بر روش‌های نوین سیره‌پژوهی در غرب: نمونه روایات غارت کاروان‌ها در سیره نبوی 🟢شری لوین | "پیامبری همچو موسی؟": آنچه دربارۀ واکنش یهودیان به ادعای همانندی محمد [ص] به موسی می‌توان دانست. 🔵روز ۳ 🟢جاشوا لیتل | بازسازی حیات محمد [ص]: مشکلات و راه‌حل‌ها در مطالعات انتقادی 🟢آندریاس گورکه | از تاریخ تا تفسیر: ریشه‌ها و تحول داستان محمد [ص] و زینب‌بنت‌جحش 🟢آیلا سانتی | بیت النبی و مسجد النبی: شهرسازی و معماری در مدینۀ صدر اسلام 🔵روز ۴ 🟢مهشید انصاری | جنبه‌های متافیزیکی نبوت محمد [ص] در مواجهه با نقدهای مدرن 🟢عمران البدوی | چگونه خدیجه مأموریت پیامبرانۀ محمد [ص] را شکل داد؟ 🟢قاسم درزی | گونه‌شناسی مؤلفه‌های زیبایی‌شناختی قرآن: با تاکید بر نقش محمد [ص] در ادراک زیبایی‌‌شناختی 🟢خوان کول | قلب مکه: محمد [ص] و قدرت نرم 🔵 روز ۵ 🟢علی بهرامیان | مسئلۀ ابوطالب در تاریخ‌نگاری دورۀ اسلامی 🟢مهدی شاددل | نقد ژانر در مطالعۀ سیرۀ نبوی: «مغازی»، «تأریخ» و محمد تاریخی 🟢احمد الجلاد | چشم‌انداز دینی عربستان در نیمه اول هزاره اول میلادی 🔵 روز ۶ 🟢ابراهیم زین، حلیم رین، گایانه مکرتومیان، احمد الوکیل|مقدمه‌ای بر پیمان‌نامه‌های نبوی 🟢شان آنتونی|بازنگری در رویکرد‌های تاریخی مدرن به زمانه و زندگانی محمد [ص] 🔵 روز ۷ 🟢عبدالله گلدری | قبله: تلمیحی به «شماع» 🟢ماریون کتز | از مطالعۀ «موالید النبی» چه می‌توان آموخت؟ 🟢محسن گودرزی | پیمان مدینه و سورۀ مائده: تشابهات و ارتباط احتمالی دو متن از صدر اسلام 📄 چکیده ارائه‌ها در اینجا ⏲ مهلت ثبت‌نام: ۳۰ مرداد ۱۴۰۲ 🌐 ثبت‌نام و اطلاعات بیشتر: 🔵 inekas.org یا به @Inekas_admin پیام بدهید. #رویداد_انعکاس @inekas

🔴 در هفتادمین سالروز سرکوب یکی از جنبش‌های پیشروی مردمی در ایران، دیدن مستند Coup 53 (کودتای ۵۳) ساخته تقی امیرانی (۲۰۱۹) را پیشنهاد می‌کنم. این مستند بر مبنای اسنادی درزرفته از یک مأمور مخفی بریتانیایی، نقش دولت بریتانیا در کنار دولت امریکا را در سرنگونی دولت مصدق نشان می‌دهد. فیلم علاوه بر گفت‌وگوی بازسازی‌شده با این مأمور مخفی، نورمن داربیشر، اطلاعاتی جالب در گفت‌وگو با مأموران امنیتی سابق، کارشناسان تاریخی و حتی مزدوران ایرانیِ تاثیرگذار در رخدادها و نزدیکان مصدق و گزارشی از سرگذشت وی پس از کودتا دارد. در پایان فیلم، کارگردان در گفت‌وگو با کارشناسان توضیح می‌دهد که چگونه توفیق امریکا در عملیات مخفی در سال ۳۲ در ایران به دهن این دولت مزه کرد، به‌گونه‌ای که آن را در دولت‌های فراوان دیگر تکرار کردند و در ضمن هم به ملت‌های مسلمان این پیام را منتقل کردند که امریکا به دنبال دموکراسی در کشورهای آنها نیست. تماشای فیلم در این لینک: https://www.aparat.com/v/ybOtJ @ftofighi

در هفتادمین سالروز زخم تاریخی بزرگ ایران و سرکوب یکی از جنبش‌های پیشروی مردمی، دیدن مستند Coup 53 (کودتای ۵۳) ساخته تقی امیرانی (۲۰۱۹) را پیشنهاد می‌کنم. این مستند بر مبنای اسنادی درزرفته از یک مأمور مخفی بریتانیایی، نقش دولت بریتانیا در کنار دولت امریکا را در سرنگونی دولت مصدق نشان می‌دهد. فیلم اطلاعاتی جالب در گفت‌وگو با ماموران مطلع8 در پایان فیلم، کارگردان در گفت‌وگو با کارشناسان خود توضیح می‌دهد که چگونه توفیق امریکا در عملیات مخفی در سال ۳۲ در ایران به دهن این دولت مزه کرد، به‌گونه‌ای که آن را در دولت‌های فراوان دیگر تکرار کردند. https://www.aparat.com/result/%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C_53 @ftofighi

🌀 در این روزها که خیلی از ما با هم نشستیم، با هم گریه کردیم، با هم غذا پختیم، با هم به جایی رفتیم و برگشتیم، به این فکر می‌کنم این برکت را حفظ کنیم. سعی کنیم به هر مناسبتی یا شاید بی‌مناسبت دور هم جمع شویم. روزهای کرونا ما را به دوری عادت داد؛ چون مجبوریم چند شیفت کار کنیم، وقت خودمان را هم نداریم، چه برسد به بقیه؛ چون جمع‌هایمان با مصرف درآمیخته است، شاید مثل قبل پولمان هم نرسد؛ بهانه‌های مختلف عقیدتی و سیاسی هم مانع از گفت‌وگوی ما می‌شود. اما ما سعی کنیم جمع شدن را از دست ندهیم. به بهانه پختن آش و انداختن ترشی، پیاده‌روی در پارک، بازی کردن بچه‌ها با هم، فیلم دیدن با هم، جلسات کتابخوانی و .... سعی کنیم دور هم جمع شویم. برایش وقت جور کنیم، هزینه‌های مصرفی‌اش را کم کنیم، به دنبال بهانهٔ عقیدتی و سبک زندگی برای به‌هم‌زدن جمع‌ها نباشیم. (اگر هم می‌خواهیم فضیلت‌مندتر باشیم، اتفاقاً هم‌نشین کسانی شویم که تصور می‌کنیم با ایشان اختلاف اندیشه و سبک زندگی داریم و برای آموختن از ایشان گشوده باشیم.) در جمع، کودکانمان کنار هم بهتر رشد می‌کنند، سالمندانمان دیرتر پیر و خاموش می‌شوند و جوانان شکوفاتر می‌شوند. @ftofighi

رضا امیرخانی در این گفت‌وگو با دوست درگذشته مسعود دیانی از عاشورای درونی هر کسی می‌گوید، روایتی وجودی از حال عاشورایی: https://www.aparat.com/v/rk54E @ftofighi

📍بازخوانی و نقد گفتمان شرقی-غربی در اندیشه دین‌پژوهان ایرانی دوران معاصر فاطمه توفیقی آثار متفکران راست‌‌گرا و چپ‌‌گرا دربارۀ جایگاه اسلام و ایران در جهان، از الگوی مشترکی پیروی می‌‌کند که در آن اسلام (و به‌‌ویژه تشیع) و ایران به هم پیوسته‌‌اند، فهم شهودی و اشراقی ـ که یکی از شاخصه‌‌های اصلی حکمت اسلامی و ایرانی است ـ بدیلی پیشرو برای علم و فن (تکنیک) مدرن غربی است؛ ازاین‌رو اسلام در روایت پیشرفت نقشی محوری دارد. در تمام این تصاویر، دوگانۀ شرقی ـ غربی حاکم است؛ یعنی جهانی دوپاره تصویر می‌‌شود که در آن دو نوع فهم و دو نوع علم و دو نوع رابطه بین افراد دیده می‌‌شود. در این مقاله، با تحلیل گفتمان آثار (عمدتاً دین‌‌پژوهانه) تعدادی از متفکران شاخص آن روزگار ـ یعنی عبدالحسین زرین‌‌کوب، مرتضی مطهری، سیدحسین نصر، احمد فردید، علی شریعتی، داریوش شایگان ـ می‌‌کوشم تصویری از سیطرۀ گفتمان شرقی ـ غربی بر تفکر ایران پیش از انقلاب به دست دهم. باوجود تفاوت‌‌های زیاد میان خاستگاه و روش و هدف و مدعای متفکران یادشده، همه در این اشتراک داشتند که برای اثبات سخن خود، از گفتمان مبتنی بر دوقطبی شرق و غرب استفاده کنند. در پایان، در نگاهی انتقادی نشان خواهم داد که چگونه این گفتمانِ برساختی، برای فهم علمی، آسیب‌‌زا بوده‌است. اطلاعات بیشتر در: https://jis.ut.ac.ir/article_92878.html

🌀راستش این روزها که خیلی‌ها درس خوانده‌اند و به مقطع کارشناسی ارشد و دکتری رسیده‌اند، تفاوت بین افراد بر مبنای مهارت‌هایی است که کسب کرده‌اند: کدام می‌تواند بهتر با دیگران مرتبط شود، کدام بهتر می‌تواند منابع را بسنجد، کدام بهتر می‌تواند پیامش را در قالب شفاهی و مکتوب به دیگران منتقل کند و .... حتی در میان افرادی که در مؤسسات علمی و ‍آموزشی کار می‌کنند کسانی هستند که نمی‌دانند چطور می‌توان پژوهشی نوآورانه انجام داد و پرسش را پیدا کرد و از پرسش به پاسخ رسید. همین می‌شود که حتی اگر مقاله بنویسند، قدمی در علم پیش نبرده‌اند. اگر قدمی در علم پیش ببرند، آن را نمی‌توانند به کسی منتقل کنند، برای کارشان برند بسازند و طرحی نو دربینازند. اینها را نوشتم که نه تنها ضرورت این مهارت‌ها را یادآوری کنم، بلکه به‌ویژه چشم‌انداز آینده شغلی در علوم انسانی و نیز آینده علمی در ایران و جهان را به تصویر بکشم. از ما دهه شصتی‌ها گذشت. جوان‌ترها تا دغدغه‌شان کمتر است و ذهنشان آماده‌تر، خوب است که دست به کار شوند! به همین مناسبت مدرسه مدار انعکاس را به همه کسانی که می‌خواهند در علوم انسانی و مطالعات اسلامی موفق شوند، پیشنهاد می‌کنم! به‌ویژه به کسانی که رزومه‌ای لاغرتر ولی فکرهایی بزرگ‌تر دارند، توصیه می‌کنم که در این مدرسه ثبت نام کنند. @ftofighi

‌ 📷 مدرسه مدار مهارت،‌ دانش، ابزار و روش در مطالعات اسلامی ❗️ "مدار" عنوانی است برای رویدادهای مهارت‌افزایی «انعکاس» ویژه دانشجویان و دانش‌آموختگان تحصیلات تکمیلیِ رشته‌های مطالعات اسلامی ✅ ۳۶ ساعت ارائه کارگاهی در ۶ روز. ✅ ۱۵ تا ۳۰ تیر ۱۴۰۲ | پنج‌شنبه‌ها و جمعه‌ها از ساعت ۱۰:۰۰ تا ۱۸:۳۰ (وقت تهران) ✅ با ۱۴ ارائه فارسی و ۴ ارائه انگلیسی از پژوهشگران دانشگاه‌های ۵ کشور مختلف. 🔵 اعطای کمک هزینه ثبت‌نام برای متقاضیان 🔵 برگزاری جلسات به صورت برخط (آن‌لاین) در پلتفرم Zoom 🎓 محورهای اصلی مدرسه: ⭐️ ارائه‌های علمی : ارائه‌هایی تخصصی در موضوعات قرآن، حدیث، فلسفه، کلام، اخلاق، مردم‌شناسی، هنر با تأکید بر آموزش روش. ⭐️ مهارت‌های نرم: کارگاه‌های مقاله‌نویسی، فن بیان، پروپوزال/رزومه‌نویسی، تعادل کار و زندگی، تحلیل نقادانه، تولید محتوای مجازی، جستجو و منبع‌یابی، تعامل حرفه‌ای. 👥 ظرفیت: ۳۰ نفر. 🗓 مهلت درخواست برای ثبت‌نام: تا ۸ تیر ۱۴۰۲ 🗓 اعلام نتایج نفرات برگزیده: ۱۰ تیر ۱۴۰۲ ✅ برای ثبت‌نام، مشاهده عناوین ارائه‌ها و اطلاعات بیشتر به سایت مدرسه مدار مراجعه کنید: 🌎 inekas.org/madar یا به @Inekas_admin پیغام بدهید. 🔔 فهرست تفصیلی برنامه و کتابچه چکیده‌ها و معرفی ارائه‌کنندگان به زودی در کانال «انعکاس» و سایت «مدرسه مدار» منتشر خواهد شد. #انعکاس_رویداد @inekas

📚 معرفی کتاب «قرآن در زمینه تاریخ دین و تاریخ جهان: فرجام‌شناسی و آخرالزمان‌باوری در سوره‌های مکی میانی» از ذیشان غفار (۲۰۲۰) ✍🏻 برگرفته از معرفی فاطمه توفیقی در آینه پژوهش، سال سوم، شماره ششم، بهمن و اسفند۱۴۰۱ این کتاب به قلم ذیشان احمد غفار نمونه‌ای عالی از پژوهش تاریخی انتقادی درباره قرآن است، از نظر او قرآن پاسخی دینی و ایدئولوژیک به محیط مسیحی و یهودی معاصر است. 🔸 معرفی فصل‌های کتاب : 1️⃣ زمینه باستانی پسین اعلام قرآن و معیار تأمل‌پذیری تاریخی. فصل نخست کتاب مقدمه‌ای دربارهٔ مطالعهٔ قرآن در بافت باستان پسین و معیار تأمل‌پذیری تاریخی است. تأمل‌پذیری تاریخی یعنی به‌تصویرکشیدن تاریخ به صورتی که با پیرنگ کلی مفروضات مادی ما سازگار باشد. در ادامه غفار جغرافیای فکری محیط نزول قرآن را شرح می‌دهد. 2️⃣ بافتارزدایی فرجام‌شناسانه معبد (سوره اسراء آیات ۸-۴) فصل دوم کتاب علت اینکه در آیات ۸-۴ سورهٔ اسراء به وعد‌‌الآخره و نه به وعدالثانی برای ویرانی دوم معبد اشاره شده است را چنین عنوان می کند که قرآن می‌خواهد بگوید معبد یهودیان برای آخرین بار ویران شده است و دیگر ویران یا بازسازی نخواهد شد؛ ازاین‌رو معنای فرجام‌شناسانه ندارد. 3️⃣ اهمیت الهیات عهدی معبد و مادر مسیحا (سوره مریم آیات ۳۳-۱) در فصل سوم، با ارجاع به چند منبع مهم باستان پسین نشان داده می‌شود چگونه مادر مسیحا، هم با معبد اورشلیم پیوند داشته و هم خودش نشانه‌ای آخرالزمانی بوده است. اما قرآن همه این نمادها را از معنای تمثیلی و آخرالزمانی‌شان تهی می‌سازد. در ادامه به الهیات رحمت خدا در سورهٔ مریم تأ کید می‌کند. قرآن در اینجا الهیات رحمت را از فرجام‌شناسی مبتنی بر امپراتوری در آغاز قرن هفتم میلادی خالی می‌کند، به گونه‌ای که واژهٔ رحمت دیگر یادآور مسیح نیست و تنها یادآور فاعلیت خدا در جهان است. 4️⃣ داوود و سلیمان پادشاهی ابدی و اجداد مسیحایی؟ (سوره ص آیات۴۰-۱۷) فصل چهارم بـه پادشاهی داود و سلیمان در آیات ۱۷-۴۰ سوره ص می‌پردازد. با توجه به الـواح داودی نه‌گانه، در تبلیغـات امپراتوری بیزانسی، هراکلیوس خود را کسی مانند داود و دارای پادشاهی ابدی می‌دانسته است. قرآن با نفی پادشاهی ابدی داود، با این تبلیغات سیاسی مخالفت می‌کند و سروری را تنها متعلق به خدا می‌داند. 5️⃣ فرمانروای آخرالزمان و فرمانروای ایمانی : سلیمان، ملکه سبا و اسکندر (سوره نمل آیات ۳۷-۱۵) فصل پنجم‌ درباره سروری و نیاکان مسیحایی در آیات ۴۰-۱۷ سوره نمل است. با توجه به متون معاصر قرآن درباره پادشاهی هراکلیوس می‌توان فهمید قرآن می‌خواهد بگوید سروری واقعی به خدا تعلق دارد نه پادشاهی بزرگ سلیمان یا هراکلیوس و در پی این است که بگوید افساد کار پادشاهان زمینی و اهلاک که در ادامه سوره نمل آمده است، کار خداست. از آنجا که در میانۀ سوره نمل «بسم الله الرحمن الرحیم» ذکر شده است، نویسنده بخش قابل‌توجهی را به فهم این بیان اختصاص می‌دهد. 6️⃣ دانش فرجام‌شناسانه و زمان فرجام‌شناسانه (سوره کهف) در فصل ششم، غفار با بررسی اپیزودهای گوناگون (اصحاب کهف، صاحب باغ، موسی و عبد صالح، ذوالقرنین) نشان می‌دهد سورهٔ کهف مجموعه‌ای از تمثیل‌ها (و نه رخدادهای واقعی) برای سخن‌گفتن از نوع خاصی از شناخت و دانش است. او این کار را با ارجاع به متون فلسفی و دینی باستان پسین و واکنش‌های قرآن به آنها نشان می‌دهد. 7️⃣ فرجام‌شناسی پادشاهی وعده داده شده (سوره روم آیات ۷-۲) در فصل هفتم نویسنده با ارائه شواهدی نشان می دهد که آیات ۷-۲ سورهٔ روم به قبل از پیروزی رومیان تعلق دارند و در پی این هستند که نشان دهند پیروزی واقعی از آن خداست و همو به رومیان کمک خواهد کرد تا پیروز شوند. 8️⃣ الهیات وعده‌های الهی (سوره انبیا) نویسنده فصل هشتم را با بررسی مصحف‌ها و قرائات آغاز می‌کند. سپس قسمت‌های مربوط به انبیای گوناگون را شرح می‌دهد و بعضی از کلیدواژه‌ها را به دقت بررسی می‌کند. سپس نشان می‌دهد قرآن ضمن تأکید بر روایت‌های انبیای پیشین، بسیاری از عناصر آن را نرمال‌سازی می‌کند؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از نمادهایی که در یهودیت و مسیحیت فرجام‌شناسانه قلمداد می‌شوند، در ادبیات قرآنی چیزی صرفاً عادی و بدون معنا‌های رهایی‌بخش هستند. 9️⃣ محمد و هراکلیوس به عنوان تایپ و آنتی‌تایپ و چرخش تعالیم در مدینه فصل نهم در مقام نتیجه‌گیری مقایسه‌ای میان پیامبر و هراکلیوس طبق تصورات مخاطبان قرآن است. ترجمه این بخش که خلاصه‌ای از ایده‌های اصلی کتاب است، در معرفی فاطمه توفیقی آمده است. غفار در آخر اشاره می‌کند خشونت متأثر از باورهای آخرالزمانی گروه‌هایی چون داعش هیچ ربطی به سوره‌های مکی ندارند؛ زیرا فرجام‌شناسی قرآن دقیقاً مخالف ساخت پادشاهی‌های زمینی برای ساخت آخرالزمان است. 🔸 برای آشنایی بیشتر،‌ به مرور کامل فاطمه توفیقی رجوع کنید. #انعکاس_کتاب @inekas

🔰 نخستین دوره جایزه سالانه انعکاس-حامی برای نگارش مقاله در مطالعات اسلامی 🔸 ویژه دانشجویان و دانش‌آموختگان کارشناسی‌ارشد و دانشجویان دکترا. این جایزه که با حمایت مؤسسۀ «حامی علوم انسانی» و شماری از سخنرانان «دومین مدرسۀ تابستانی انعکاس» ایجاد شده است، هر سال از یک نفر برای نگارش و انتشار مقاله‌ای به زبان انگلیسی در زمینۀ مطالعات اسلامی حمایت مادی و معنوی خواهد کرد: 🔻 کمک‌هزینۀ ماهانه به مبلغ ۵۰میلیون ریال به‌مدت شش ماه 🔻 جایزۀ ۱۴۰میلیون ریالی برای انتشار مقاله در ژورنال‌های معتبر بین‌المللی 🔻 دریافت مشاورۀ علمی از یک متخصص برای نگارش مقاله 🔻 دریافت بازخورد از چند متخصص پس از اتمام نگارش مقاله 🔻 ویراستاری حرفه‌ای متن مقاله 🔸 این جایزه با دو هدف اصلی ایجاد شده است: ۱. تشویق و حمایت از پژوهشگران جوان؛ ۲. رشد مشارکت ایرانیان در عرصۀ بین‌المللیِ مطالعات اسلامی. 🔸 مهلت ارسال پروپوزال: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ 🔸 برای اطلاعات بیشتر درباره این جایزه و ارسال پروپوزال به پیوند زیر مراجعه فرمایید: 🌐 inekas.org/award1402 @inekas

حملۀ خشونت‌آمیز به زنان بدون پوشش سر در مغازۀ لبنیاتی که این روزها وایرال شده است، هم مایۀ تأسف و هم مایۀ درنگ است. (و البته متأسفانه منحصربه‌فرد نیست.) درنگ مهم برای دینداران اخلاق مدار باید این باشد که چگونه تریبون‌های گوناگون و بخشی از جامعۀ دیندار «بی‌حجابان» را فاقد حیثیت اخلاقی می‌داند، چطور این تصور غلط بر آنان حاکم شده که «بی‌حجابی» جامعه را در هم می‌ریزد و خانواده‌ها را از هم می‌پاشد، یا آنها را مزدور خارجی و عمله شیطان می‌داند. در حالی‌که خود افرادی که حجاب سر ندارند، آن را مقوله‌ای نامرتبط از زندگی عفیفانۀ خودشان می‌دانند، همچنان گروهی در جامعه زبان آنها را نمی‌فهمند و فکر می‌کنند این افراد خودشان را در معرض نگاه بد و تعرض گذاشته‌اند. متأسفانه این رخدادها مشابهی در سوی دیگر هم دارند. یعنی نیروی بسیجی فعال در سرکوب معترضان از حیثیت اخلاقی عاری می‌شود و به باد خشونت وحشیانه گرفته می‌شود. گروه‌هایی از جامعه هیچ تلقی‌ای از سبک زندگی و باورها و انتخاب‌های هم ندارند و آنها را انسانیت‌زدایی می‌کنند و در جایی که مهاری نباشد، به آنها خشونت می‌ورزند. این چرخۀ انسانیت‌زدایی و خشونت (اگر راهی برای کنترل معقول آن پیدا نشود) همچنان از هر دو سو ادامه پیدا می‌کند. @ftofighi

☄️ تفکر سریع و کند در التهابات اجتماعی مجموع قیمت یک توپ و یک راکت ۱.۱۰ دلار است. اگر راکت ۱ دلار گرانتر از توپ باشد، قیمت توپ چه‌قدر است؟ بسیاری از ما احتمالا سریعاْ پاسخ می‌دهیم ۱۰ سنت. ولی اگر توپ ۱۰ سنت باشد و راکت یک دلار بیشتر، مجموع قیمت آنها ۱.۲۰ دلار است. با کمی وقت گذاشتن و محاسبه، می‌فهمیم توپ ۵ سنت است. این یکی از مثال‌های متعددی است که دانیل کانمان (برنده جایزه نوبل اقتصاد) در کتاب تفکر سریع و کند طرح می‌کند. مبنای کار او اقتصاد رفتاری است و در پی آن است که نشان دهد انتخاب‌ها و تصمیم‌های مغز ما در دو سیستم صورت می‌گیرد: سیستم ۱ سریع و غریزی و شهودی است و سیستم ۲ مبتنی بر محاسبه و دقت و تعمق. درست است که سیستم ۱ برای بقای انسان لازم بوده، ولی نتایجش همیشه دقیق و قابل‌اعتماد نیست. (ترجمه این کتاب در انتشارات دانش بهمن در دسترس است.) حالا به مثال مسمومیت در مدارس دخترانه نگاه کنیم. طبق سیستم ۱ اگر مسئولان بگویند که این رخداد عاملی عمدی داشته و اگر بدانیم در چند نمونه‌ی تاریخی (ولو خارج از محیط مسمومیت‌ها یعنی خارج از جامعه شهری ایران در قرن ۲۱) تندروهای دینی مخالف تحصیل دختران بوده‌اند، با احتمال بالا حدس می‌زنیم آن عامل عمدی تندروهای دینی باشند و از حاکمیت می‌خواهیم که هیچ تسامحی در کشف و مجازات آنها نداشته باشند. (این یادداشت من نمونه چنین تفکر سریعی است.) اما اگر مانند برخی همکاران باهوش‌تر و مطلع‌تر من باشید، احتمال‌های گوناگون دیگری را هم در نظر می‌گیرید (بدون اینکه در دام تئوری توطئه بیفتید و بدون اینکه رنج آن دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان و التهاب و ناامنی عمومی جامعه را دست کم بگیرید). این همکاران با توجه به نمونه‌های مردم‌شناسانه از بیماری‌های جمعی روان‌تنی در نقاط مختلف دنیا این احتمال را هم طرح می‌کنند که ممکن است عامل میکروبی بیرونی پشت این علائم نباشد، بلکه فشار و اضطراب اجتماعی آنها را به بار آورده باشد. یعنی این علائم حاصل mass psychogenic disorder باشد. در این موارد علائم واقعی هستند ولی عوراضی بیولوژیک‌اند در پاسخ به فشاری اجتماعی و نه بیولوژیک. البته باز هم طرح این احتمال چیزی را ثابت نمی‌کند و باز هم باید منتظر اعلام نظر مقامات پزشکی و امنیتی بود. اما مشکل مهم‌تر این است که آیا در فضای بی‌اعتمادی سنگین چنین احتمالی می‌تواند به عنوان نتیجه‌ای رسمی اعلام شود؟ و اگر بر فرض تروری بیولوژیک در کار نباشد، عامل اجتماعی مسمومیت‌ها قابل پیگیری و پیگرد است؟ @ftofighi

🔸چرا این انگ‌ها [هنوز هم] به دین می‌چسبند؟🔸 ۱ بدون تردید مسمومیت دانش‌آموزان دختر با هر انگیزه‌ای و توسط هر فرد یا گروهی انجام شده باشد محکوم است و جنایتی است علیه سلامت و امنیت جامعه و مستوجب برخورد قاطع و قانونی. اما وقتی هنوز ابعاد این جنایت کاملاً روشن نیست و اطلاعات معتبری از عاملان و مسببان آن و انگیزه‌ و هدف‌شان در دست نداریم، انتساب آن به گروه‌های مذهبی رفتار خطا و غیرمسئولانه‌ای است. آن‌هم در این شرایط پس از جنبش مهسا که نهاد دین به‌شدت آسیب‌پذیر و شکننده شده است. تعجیل در نیت‌‌خوانی که تاکنون تنها مبتنی بر حدس و گمان‌های پراکنده بوده، جز دامن‌زدن به التهاب در افکار عمومی و آسیب‌زدن به روان جامعه (که بیش از توانش دارد انواع فشارهای اقتصادی و سیاسی و اجتماعی را به دوش می‌کشد) عاید دیگری ندارد. به‌جای گمانه‌زنی باید از حاکمیت و نهادهای امنیتی و انتظامی مطالبه کرد که به‌صورت فوری و شفاف عاملان این جنایت را شناسایی و محاکمه کنند. ۲ بااین‌وجود و ازآنجاکه شایعه‌ی انتساب این جنایت به برخی گروه‌های مذهبی افراطی قوت گرفته و چنان‌که از فضای شبکه‌های اجتماعی پیداست بخشی از جامعه با این شایعه همراهی کرده و آن را پذیرفته‌اند، ‌ضروری است متولیان و شخصیت‌های دینی ازجمله مراجع تقلید و روحانیون صاحب‌تریبون با موضع‌گیری قاطع و شفاف، این جنایت را محکوم کنند؛ چه بعدتر این گمانه‌زنی تأیید شود و چه رد. درهرحال این جنایتی است علیه جامعه؛ و نهاد دین (که مکلف به صیانت از جامعه است) باید موضع خود را شفاف و بدون لکنت بیان کند. خصوصاً حالا که برخی این اتهام را بر دامنش نشانده‌اند. سکوت و انفعال حوزه و روحانیت در چنین بزنگاهی هم به زیان جامعه و هم به زیان نهاد دین خواهد بود. ۳ ناگفته پیداست که چنین مطالبه‌ای با این فرض است که متولیان و جریان‌های رسمی دینی (صرف نظر از گروه‌ها و جریان‌های حاشیه‌ای رادیکال و تکفیری در حوزه) با چنین رفتارهایی مخالفت دارند و علیرغم پاره‌ای فتاوای فقهی ظالمانه علیه زنان و حساسیت‌های غلیظ در موضوعاتی مثل حجاب و دوچرخه‌سواری زنان و حضور زنان در ورزشگاه و...، چنین خشونت و جنایتی را جایز نمی‌دانند. اگر غیر از اینست هم باز لازم است موضع‌شان را شجاعانه بیان کنند که جامعه هم تکلیف خود را در ارزیابی مواجهه و تعامل خود با ایشان بداند. ۴ یک نکته‌ی حاشیه‌ای اما مهم که کاش متولیان دینی درباره‌اش تأمل کنند اینست که چرا وقتی گزاره‌ای مبهم مثل این سخن معاون وزیر بهداشت که «مسمومیت‌ها عمدی بوده و [ظاهرا] کسانی می‌خواهند مدارس دخترانه تعطیل شوند» مطرح می‌شود،‌ در بدو امر نگاه‌ها به سمت دینداران برمی‌گردد و نخستین گزینه‌ای که طرح می‌شود وجود انگیزه‌های مذهبی است. چرا و چطور این تلازم بین‌ باورهای دینی و یک رفتار واپس‌گرایانه مثل مخالفت با تحصیل دختران کماکان مطابق واقع پنداشته می‌شود؛ آن‌هم در زمانه‌ای که جامعه‌ی ایرانی بیش از یک قرن از زمانه‌ی میرزا حسن رشدیه فاصله گرفته و همه‌چیزش ازجمله نهاد دین دگرگون شده است. چرا شایعه‌ی انتساب مسموم‌کردن دختران دانش‌آموز به مذهبی‌ها را بخشی از جامعه به آسانی و بلادرنگ می‌پذیرد؟ چرا انتساب یک رفتار ظالمانه به دین خصوصاً وقتی قربانی زنان‌اند، هنوز هم پذیرفتنی است؟ این سوال مهمی است و متولیان دینی بخشی از پاسخ آن را باید در کنش‌ها و واکنش‌ها خود جستجو کنند. هم در سخنان و مواضع بیان‌شده، هم در سکوت‌ها. ✍محسن‌حسام مظاهری ۱۴۰۱/۱۲/۰۹ @mohsenhesammazaheri

⭕به تندرویان دینی حق ویژه‌ای ندهید! پیش‌تر در یادداشت‌های گوناگون اعلام کرده‌ام که در جایگاه یک زن مسلمان تصور می‌کنم یکی از راه‌های کامیابی مسلمانان این است که نهادهای رسمی‌ای که به نام اسلام فعالیت می‌کنند، سردمدار احقاق حقوق زنان و آزادی و برابری (دست کم طبق برداشت خودشان در مکتوباتشان) باشند. البته من باوری ذاتی به این اصول دارم، ولی پیشنهادم حداقلی و برای تحقق اهداف عملگرایانه و مادی آن مسلمانان است. امروز معاون وزیر بهداشت اعلام کرد که عامل مسمومیت در مدارس دخترانه افرادی بودند که دوست داشتند تمام مدارس دخترانه تعطیل شود. (البته اعتراف می‌کنم به عنوان یک شهروند قمی که تصور آشنا بودن با اقشار گوناگون این شهر را دارد، هیچ گاه فکرش را نمی‌کردم چنین تفکر طالبانی‌ای در این شهر وجود داشته باشد.) بنابراین من باز هم نهادهای رسمی‌ای را که به اسم دین فعالیت می‌کنند، از حوزه علمیه تا دستگاه امنیتی و قضایی، به این دعوت می‌کنم که برای تندرویان دینی حق ویژه‌ای قائل نشوند و با این افراد همان تعاملی را داشته باشند که با هر گروه یا فرد اخلالگر در امنیت شهروندان را دارند. خواهش می‌کنم نشان بدهید که با درس خواندن دختران مخالف نیستید! نشان بدهید انسان برایتان حرمت دارد! نشان بدهید که صرف اینکه کسی هنگام سم‌پاشی نیتی به اصطلاح دینی داشته باشد، گناهش را پاک نمی‌کند! @ftofighi

☄️ویراستاری مهارتی مکانیکی نیست ویراستاری مهارتی مکانیکی نیست. دقیقاْ به همین دلیل با وجود نرم‌افزارهای ویراستاری، همچنان به ویراستارانی انسانی نیاز داریم که کمی زبان‌شناسی و ادبیات خوانده باشند و بدانند منطق بسیاری از دستورهای ویراستاری چیست. به‌تازگی ویراستار یک نشریه از من خواسته ارجاعات پرانتزی (نام خانوادگی نویسنده، سال انتشار) را کلاْ به فارسی برگردانم. یعنی مثلا اگر به کتابی ارجاع می‌دهم که در کتابنامه با نام Smith شروع شده است، در متن بنویسم (اسمیت، سال انتشار) و نه نام انگلیسی نویسنده. در پاسخ گفتم چنین کاری غلط است چون خواننده با دیدن نام نویسنده در ارجاع پرانتزی در میان منابع فارسی دنبال نام او می‌گردد. او در پاسخ گفته که خواننده با استفاده از سال می‌تواند حدس بزند کدام منبع محل ارجاع است و خودش هم باید نام انگلیسی را تشخیص دهد (اگر می‌تواند از منبع انگلیسی اصولا استفاده کند). یعنی از نظر این ویراستار خواننده اثر باید در یک بازی فکری و زبانی برای تشخیص اسم برنده شوند. آن هم در حالی که در موارد فراوانی تلفظ یک اسم و آوانویسی آن با نوشتار آن به لاتین یکسان نیست. مثلا خواننده از کجا می‌تواند حدس بزند که فان گرونباوم به صورت van Grunebaum نوشته می‌شود یا معادل اشتاینمایر Steinmeier است یا ضیائی به صورت Dhiaei نیست و Ziaei است. ویراستاری دیگر شنیده که باید همیشه ارجاعات کتاب مقدسی در پرانتز قرار بگیرد. بنابراین وقتی می‌نویسم «ما در صف ۴ و مائده ۸ هم چنین چیزی می‌بینیم»، آن را به این شکل درمی‌آورد: «ما در (صف ۴) و (مائده ۸) هم چنین چیزی می‌بینیم.» یعنی منطق پرانتز و ارجاع را متوجه نشده است. قصه‌های فراوانی از ویراستاران مکانیکی هست. قادر مطلق بر متون‌اند و مرحله آخر ثبت نوشتار. از آنها به هیچ کس جز خدا نمی‌شود پناه برد. @ftofighi

تاریخ زنان فیلسوف معاصر مری الن وایت سرپرست ترجمه: مریم نصراصفهانی ۴۵۶ صفحه   زنان فیلسوف در آغاز قرن بیستم همچنان با محدودیت‌های بسیاری برای دسترسی به آموزش رسمی در فلسفه مواجه بودند، اما در این قرن توانستند به دانشکده‌های فلسفه وارد شوند و به درجۀ استادی برسند. گرچه نمی‌توان شواهد دال بر تبعیض جنسی را نادیده یا دست‌کم گرفت، دست‌کم حالا دیگر زنی فیلسوف بودن امری غیرعادی نیست. کتاب حاضر، که جلد چهارم از مجموعۀ تاریخ زنان فیلسوف است، باوری شایع را به چالش می‌کشد؛ اینکه فلسفه قلمرو جولان ذهن بزرگ‌ترین مردان است. نویسندگان کتاب نشان می‌دهند که زنان فیلسوف معاصر، مانند همتایان مردشان، در شکل دادن به «مسائل کلان» فلسفه دخیل بوده‌اند؛ نوشته‌هایی برای اعقاب خود به جا گذاشته‌اند؛ مریدان، شاگردان و پیروانی داشته‌اند؛ و در آکادمی‌ها و انجمن‌های تخصصی به پرورش و پیشرفت دیگر فیلسوفان کمک کرده‌اند. زندگی، آثار و نظام فکری سیزده فیلسوف زن معاصر در فصل‌های مختلف این کتاب بررسی شده است: ویکتوریا لیدی ولبی، ای. ای. کنستانس جونز، شارلوت پرکینز گیلمن، لو سالومه، مری ویتن کالکینز، ال. سوزان اِستبینگ، ادیت اشتاین، گردا والتر، آین رند، کورنلیا یوحانا دفوخل، هانا آرنت، سیمون دو بووار، سیمون وِی.   #نشر_کرگدن #در_دست_انتشار #تاریخ_زنان_فیلسوف_معاصر #مری_الن_وایت #مریم_نصراصفهانی #زنان_در_فلسفه #فلسفه_غرب #کتاب_فلسفه

🎉🎉 در دست انتشار

☄ دفاع از پرسشگری زنان از منظری اسلامی توضیح ابتدایی: در زمان انتشار این یادداشت، به دلیل آغاز همه‌گیری کرونا و اخبار جانکاه آن، فرصتی برای سخن گفتن از آن نیافتم. با وجود گذشت فقط دو سال از نگارش یادداشت، احتمالاً اگر بخواهم آن را بازنویسی کنم، بر چیزهایی متفاوت تأکید می‌کنم. اما دفاعم از پرسشگری زنان و اختصاص زمان و مکانی به آن پابرجاست: https://www.dinonline.com/15787 @ftofighi