فلسفه برای کودکان و نوجوانان

چرا دانش‌آموزان مطالب را فراموش می‌کنند - و چه کاری می‌توانیم در این باب انجام دهیم؟ ما اغلب خاطرات را مانند کتاب‌هایی در یک کتابخانه تصور می‌کنیم که بایگانی شده‌اند و در زمان نیاز به آن‌ها دسترسی پیدا می‌کنیم. اما در واقعیت، خاطرات بیشتر شبیه تارهای عنکبوت هستند؛ رشته‌هایی از به‌یادآوری که در میان میلیون‌ها نورون به هم متصل، پراکنده شده‌اند. وقتی چیزی جدید یاد می‌گیریم - مثلاً وقتی معلم درس تازه‌ای به دانش‌آموز ارائه می‌دهد - مطلب در این شبکه‌های عصبی کدگذاری (ثبت) می‌شود و تجربه آن مطلب به یک خاطره تبدیل می‌گردد. اما فراموشی تقریباً بی‌درنگ دشمن خاطره می‌شود، همانطور که هرمان ابینگهاوس، روانشناس آلمانی، در دهه ۱۸۸۰ این مطلب را دریافت. او در پژوهش پیشگامانه خود، دریافت که بدون هیچ گونه تقویتی یا ارتباطی با دانش قبلی، اطلاعات به سرعت فراموش می‌شوند - تقریباً ۵۶ درصد در یک ساعت، ۶۶ درصد پس از یک روز، و ۷۵ درصد پس از شش روز. پس برای حفظ نتیجه زحمات تدریس چه می‌توان کرد؟ دو روش مبتنی بر علم برای کمک به دانش‌آموزان در حفظ یادگیری، یکی ایجاد هرچه بیشتر ارتباطات است - معمولاً با مفاهیم دیگر، که "تارعنکبوت" ارتباطات عصبی را گسترده‌تر می‌کند - و دیگری دسترسی مکرر به خاطره در طول زمان است. راهبردهای یادگیری زیر، که همگی به پژوهش‌های اخیر مرتبط هستند، روش‌های مؤثری برای انجام این کار است: ۱. توضیح دادن به هم‌کلاسی‌ها وقتی دانش‌آموزان آنچه را که آموخته‌اند برای هم‌کلاسی‌های خود توضیح می‌دهند، خاطرات رو به محو شدن دوباره فعال، تقویت و تثبیت می‌شوند. این راهبرد نه تنها retention (ثبت و نگهداری اطلاعات در حافظه) را افزایش می‌دهد، بلکه یادگیری فعال را نیز تقویت می‌کند. ۲. اثر فاصله‌گذاری (Spacing Effect) به جای اینکه مبحثی را تمام کنید و سراغ بعدی بروید، ایده‌های کلیدی را در طول سال تحصیلی مرور کنید. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که وقتی به دانش‌آموزان فرصت‌های متعدد و با فاصله برای مرور مطالب آموخته‌شده داده می‌شود، عملکرد تحصیلی بهتری دارند. برای مثال، مرور کوتاه مطالبی را که چند هفته قبل تدریس شده‌اند، در درس‌های جاری بگنجانید یا از تکالیف خانه برای مواجهه مجدد دانش‌آموزان با مفاهیم قبلی استفاده کنید. ۳. آزمون‌های مکرر و کم‌فشار برگزاری مکرر آزمون‌های تمرینی کم‌فشار می‌تواند retention بلندمدت را تقویت کند و به کاهش استرس که اغلب عملکرد حافظه را مختل می‌کند، کمک کند. آزمون‌های تمرینی حتی می‌توانند نمره‌دار نباشند - مثلاً یک امتحان غافلگیرکننده در شروع درس یا یک  کوئیز (پرسش و پاسخ). تقسیم یک آزمون بزرگ و پرفشار به آزمون‌های کوچک‌تر در طول چند ماه نیز مؤثر است. ۴. درهم‌آمیختن مفاهیم (Interleaving) به جای گروه‌بندی مسئله‌های مشابه در کنار هم، آن‌ها را با هم قاطی کنید. حل مسئله شامل دو مرحله است: شناسایی راهبرد صحیح برای استفاده و سپس به‌کارگیری آن. وقتی مسئله‌های مشابه گروه‌بندی می‌شوند، دانش‌آموزان تمایل دارند از مرحله اول (تشخیص راهبرد) صرف‌نظر کرده و به طور خودکار همان راه حل را بارها و بارها تکرار کنند. درهم‌آمیختن دانش‌آموزان را مجبور می‌کند که سریع فکر کنند (بداهه پردازی ذهنی داشته باشند) و یادگیری را عمیق‌تر ثبت می‌کند. ۵. ترکیب متن با تصاویر به خاطر سپردن اطلاعاتی که به روش‌های مختلف ارائه شده‌اند، اغلب آسان‌تر است، به خصوص اگر کمک‌های تصویری بتوانند اطلاعات را سازماندهی کنند. برای مثال، جفت کردن فهرست کشورهای اشغال‌شده توسط نیروهای آلمان در جنگ جهانی دوم با نقشه‌ای از گسترش نظامی آلمان می‌تواند آن درس را تقویت کند. به خاطر سپردن چیزی که هم خوانده شده و هم دیده شده، آسان‌تر از هرکدام به تنهایی است. پشتوانه علمی: وقتی نورون‌ها مکرراً شلیک می‌شوند، اتصالات سیناپسی تقویت می‌شوند؛ عکس این قضیه برای نورون‌هایی صادق است که به ندرت شلیک می‌شوند. این پدیده که با نام plasticity سیناپسی (انعطاف‌پذیری سیناپسی) شناخته می‌شود، نشان می‌دهد که چرا برخی خاطرات ماندگار می‌شوند و برخی دیگر محو می‌گردند. دسترسی مکرر به یک خاطره ذخیره‌شده اما در حال محو شدن - مانند یک قانون هندسه یا یک واقعیت تاریخی مهم - شبکه عصبی حاوی آن خاطره را دوباره شعله‌ور کرده و آن را عمیق‌تر ثبت می‌کند. _نوشته یوکی ترادا تدوین و ترجمه ، مرتضی براتی