فلسفه برای کودکان و نوجوانان

چرا دانش‌آموزان مطالب را فراموش می‌کنند - و چه کاری می‌توانیم در این باب انجام دهیم؟ ما اغلب خاطرات را مانند کتاب‌هایی در یک کتابخانه تصور می‌کنیم که بایگانی شده‌اند و در زمان نیاز به آن‌ها دسترسی پیدا می‌کنیم. اما در واقعیت، خاطرات بیشتر شبیه تارهای عنکبوت هستند؛ رشته‌هایی از به‌یادآوری که در میان میلیون‌ها نورون به هم متصل، پراکنده شده‌اند. وقتی چیزی جدید یاد می‌گیریم - مثلاً وقتی معلم درس تازه‌ای به دانش‌آموز ارائه می‌دهد - مطلب در این شبکه‌های عصبی کدگذاری (ثبت) می‌شود و تجربه آن مطلب به یک خاطره تبدیل می‌گردد. اما فراموشی تقریباً بی‌درنگ دشمن خاطره می‌شود، همانطور که هرمان ابینگهاوس، روانشناس آلمانی، در دهه ۱۸۸۰ این مطلب را دریافت. او در پژوهش پیشگامانه خود، دریافت که بدون هیچ گونه تقویتی یا ارتباطی با دانش قبلی، اطلاعات به سرعت فراموش می‌شوند - تقریباً ۵۶ درصد در یک ساعت، ۶۶ درصد پس از یک روز، و ۷۵ درصد پس از شش روز. پس برای حفظ نتیجه زحمات تدریس چه می‌توان کرد؟ دو روش مبتنی بر علم برای کمک به دانش‌آموزان در حفظ یادگیری، یکی ایجاد هرچه بیشتر ارتباطات است - معمولاً با مفاهیم دیگر، که "تارعنکبوت" ارتباطات عصبی را گسترده‌تر می‌کند - و دیگری دسترسی مکرر به خاطره در طول زمان است. راهبردهای یادگیری زیر، که همگی به پژوهش‌های اخیر مرتبط هستند، روش‌های مؤثری برای انجام این کار است: ۱. توضیح دادن به هم‌کلاسی‌ها وقتی دانش‌آموزان آنچه را که آموخته‌اند برای هم‌کلاسی‌های خود توضیح می‌دهند، خاطرات رو به محو شدن دوباره فعال، تقویت و تثبیت می‌شوند. این راهبرد نه تنها retention (ثبت و نگهداری اطلاعات در حافظه) را افزایش می‌دهد، بلکه یادگیری فعال را نیز تقویت می‌کند. ۲. اثر فاصله‌گذاری (Spacing Effect) به جای اینکه مبحثی را تمام کنید و سراغ بعدی بروید، ایده‌های کلیدی را در طول سال تحصیلی مرور کنید. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که وقتی به دانش‌آموزان فرصت‌های متعدد و با فاصله برای مرور مطالب آموخته‌شده داده می‌شود، عملکرد تحصیلی بهتری دارند. برای مثال، مرور کوتاه مطالبی را که چند هفته قبل تدریس شده‌اند، در درس‌های جاری بگنجانید یا از تکالیف خانه برای مواجهه مجدد دانش‌آموزان با مفاهیم قبلی استفاده کنید. ۳. آزمون‌های مکرر و کم‌فشار برگزاری مکرر آزمون‌های تمرینی کم‌فشار می‌تواند retention بلندمدت را تقویت کند و به کاهش استرس که اغلب عملکرد حافظه را مختل می‌کند، کمک کند. آزمون‌های تمرینی حتی می‌توانند نمره‌دار نباشند - مثلاً یک امتحان غافلگیرکننده در شروع درس یا یک  کوئیز (پرسش و پاسخ). تقسیم یک آزمون بزرگ و پرفشار به آزمون‌های کوچک‌تر در طول چند ماه نیز مؤثر است. ۴. درهم‌آمیختن مفاهیم (Interleaving) به جای گروه‌بندی مسئله‌های مشابه در کنار هم، آن‌ها را با هم قاطی کنید. حل مسئله شامل دو مرحله است: شناسایی راهبرد صحیح برای استفاده و سپس به‌کارگیری آن. وقتی مسئله‌های مشابه گروه‌بندی می‌شوند، دانش‌آموزان تمایل دارند از مرحله اول (تشخیص راهبرد) صرف‌نظر کرده و به طور خودکار همان راه حل را بارها و بارها تکرار کنند. درهم‌آمیختن دانش‌آموزان را مجبور می‌کند که سریع فکر کنند (بداهه پردازی ذهنی داشته باشند) و یادگیری را عمیق‌تر ثبت می‌کند. ۵. ترکیب متن با تصاویر به خاطر سپردن اطلاعاتی که به روش‌های مختلف ارائه شده‌اند، اغلب آسان‌تر است، به خصوص اگر کمک‌های تصویری بتوانند اطلاعات را سازماندهی کنند. برای مثال، جفت کردن فهرست کشورهای اشغال‌شده توسط نیروهای آلمان در جنگ جهانی دوم با نقشه‌ای از گسترش نظامی آلمان می‌تواند آن درس را تقویت کند. به خاطر سپردن چیزی که هم خوانده شده و هم دیده شده، آسان‌تر از هرکدام به تنهایی است. پشتوانه علمی: وقتی نورون‌ها مکرراً شلیک می‌شوند، اتصالات سیناپسی تقویت می‌شوند؛ عکس این قضیه برای نورون‌هایی صادق است که به ندرت شلیک می‌شوند. این پدیده که با نام plasticity سیناپسی (انعطاف‌پذیری سیناپسی) شناخته می‌شود، نشان می‌دهد که چرا برخی خاطرات ماندگار می‌شوند و برخی دیگر محو می‌گردند. دسترسی مکرر به یک خاطره ذخیره‌شده اما در حال محو شدن - مانند یک قانون هندسه یا یک واقعیت تاریخی مهم - شبکه عصبی حاوی آن خاطره را دوباره شعله‌ور کرده و آن را عمیق‌تر ثبت می‌کند. _نوشته یوکی ترادا تدوین و ترجمه ، مرتضی براتی

دور از تو اندیشه بدان...

اگر بناست جامعه‌ای دموکراتیک داشته باشیم، باید از کودکی شکل بگیرد؛ از جایی که بچه‌ها یاد می‌گیرند هم گوش بدهند و هم صدایشان شنیده شود. کودکی که امروز حرفش جدی گرفته شود، فردای جامعه را مسئولانه‌تر می‌سازد. کتاب «دیده اما نشنیده: اهمیت صدای کودکان» دفاعی روشن و تأمل‌برانگیز از یک ایدهٔ ساده اما بنیادین است: کودکان فقط «دیده» نشوند؛ باید «شنیده» هم شوند. [دیده اما نشنیده: اهمیت صدای کودکان/ نوشتهٔ جانا‌ مور لون/ ترجمهٔ مرتضی براتی/ چاپ دوم] - کتاب‌‌های لِگا، علاوه‌بر کتابفروشی‌ها، همراه با تخفیف قابل تهیه از وبسایت لِگا هستند. ‏www.legapress.ir

- کودکی که دلیل می‌پرسد، روزی بی‌دلیل نمی‌پذیرد. مجموعۀ «فلسفه‌ برای کودکان و نوجوانان» نشر لِگا همراه والدین، مربیان، تسهیلگران و تمام کسانی است که با کودکان در ارتباط‌ هستند و دغدغۀ رشد و پیشرفت آن‌ها را دارند. دبیر مجموعه: دکتر مرتضی براتی - کتاب‌‌های مجموعۀ «فلسفه‌ برای کودکان و نوجوانان»، علاوه‌بر کتابفروشی‌ها، همراه با تخفیف قابل تهیه از وبسایت لِگا هستند. ‏www.legapress.ir

پیشرفت یک بحث فلسفی به معنای پایان یافتن آن با توافق نیست. بسیاری، اگر نه اکثر، بحث‌های فلسفی با مسائل حل‌نشده و دیدگاه‌های متعارض به پایان می‌رسند. در واقع، فیلسوفان تعداد زیادی از موضوعات فلسفی را بررسی کرده‌اند و تقریباً هیچ‌گاه به توافقی نهایی در پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده نرسیده‌اند. پذیرش اختلاف نظر و عدم قطعیت بسیار مهم است. یکی از مزایای مشارکت در حلقه‌های کندوکاو فلسفی این است که دانش‌آموزان می‌آموزند اختلاف نظر می‌تواند پویا و حتی روشنگر باشد. بسیاری از موضوعات مطرح‌شده در جلسات را می‌توان به شیوه‌های مختلفی بررسی کرد و گاه دیدگاه‌های دانش‌آموزان با یکدیگر در تعارض قرار می‌گیرد. هنگامی که چنین تعارض‌هایی، شیوه‌های جدیدی برای نگاه کردن به پرسش‌های خاص ایجاد کند و مستلزم دشمنی یا حمله‌های شخصی نباشد، دانش‌آموزان درمی‌یابند که می‌توان به بسیاری از پرسش‌ها، بسته به دیدگاه‌ها و تجربیات فردی، پاسخ‌های متفاوتی داد. منبع: کتاب «پرسشگری و گفتگو با کودکان و نوجوانان»، صفحه ۱۰۰ نوشته: جانا مور لون و مایکل باروز ترجمه: مرتضی براتی انتشارات: لگا

. تربیت واقعی زمانی آغاز می‌شود که والدین، صدای کودک را «می‌شنوند»؛ نه آن‌که فقط پاسخ‌هایی آماده تحویلش دهند. وقتی کودک شنیده می‌شود، می‌آموزد که صدایش ارزش دارد؛ که بودنش معنا دارد. کودکی که شنیده می‌شود، انسانی مسئول‌تر، آگاه‌تر و آزادتر می‌شود. [از کتاب «دیده اما نشنیده: اهمیت صدای کودکان/ نوشۀ جانا مور لون/ ترجمۀ مرتضی براتی / چاپ دوم/ از مجموعۀ «فلسفه برای کودکان و نوجوانان»] - هر کدام از مجموعه کتاب‌های «فسلفه برای کودکان و نوجوانان» علاوه بر کتابفروشی‌ها، همراه با تخفیف قابل تهیه از وبسایت لِگا هستند. ‏www.legapress.ir

فلسفه ما را به تحیّر درباره چیزهای دم دستی و امور معمول می‌کشاند تا پرده از اسرار دنیای اطرافمان برگیریم؛ دنیایی که در راه رسیدن به اهداف دورتر، با عجله از آن گذشتیم. _پرسشگری و گفتگو با کودکان و نوجوانان، جانا مور لون، ترجمه #مرتضی_براتی، نشر لگا

یلدا مبارک...

هنر نقشی بی‌بدیل در ارتقای فرهنگ، آموزش، ارتباطات، سلامت روان و خلاقیت دارد. از دیدگاه تفکر خلاق، هنر به ما می‌آموزد که به‌نحو خلاقانه به مسائل مختلف پیرامونمان نگاه کنیم و راه‌حل‌های نوآورانه‌ای را برای مسائل و مشکلات پیدا کنیم. هنر به ما کمک می‌کند تا ازطریق قرارگرفتن در معرض آثار هنری گوناگون در جهان، با فرهنگ‌ها و دیدگاه‌های مختلف آشنا شویم و با سایر انسان‌های کشورهای مختلف ارتباط پیدا کنیم در کتاب «هنر در حلقۀ کندوکاو»‌ سعی بر آن است تا ایده‌هایی (مفاهیمی) همچون هنر، اثر هنری، احساسات، هنرمند، سبک هنری و تجزیه‌وتحلیل آثار هنری به روش پژوهش در حلقۀ کندوکاو فلسفی در برنامۀ فلسفه برای کودکان و ازطریق طرح‌درس‌هایی که هر یک شامل طرح بحث، فعالیت و تمرین است، مورد بررسی و گفتگو قرار گیرند. • کتاب «هنر در حلقۀ کندوکاو»‌ تألیف محمدرضا واعظ شهرستانی و سمانه سیمره و با همکاری مرکز پیشبرد فلسفه برای کودکان و نوجوانان یارا به زودی در مجموعۀ «فلسفه برای کودکان» لِگا منتشر می‌شود.

خدا نمی‌تواند مشکلات روابط ما را حل کند؛ زیرا از ابتدا آن‌ها را خلق نکرده است. ربطی به خدا، جهان یا طبیعت ندارد. ما زمانی رنج می‌بریم که نتوانیم خود، احساسات و شرایطمان را مدیریت کنیم. اشتباه نکنید، من به وجود خدا اعتقاد دارم ... اما فکر نمی‌کنم که عاشق بودن، واسطهٔ ازدواج بودن یا قاضی بودن، بخشی از شرح وظایف او باشد. 《پرسش‌های بزرگ زندگی، اُم سُوامی》 @ourcafephilo

توران میرهادی: مادرم با وجود داشتن ملیت آلمانی، همه بچه‌هایش را ایرانی بار آورد. وقتی از او پرسیدم چرا مجسمه سازی را رها کردی؟ پاسخ داد: شما را ساختم و این خیلی سخت‌تر بود. (گفتگو با زمان، مسعود میرعلایی)

زیبایی ریاضیات بر بردباران رخ می‌نماید. مریم میرزاخانی

از کتاب کودک فلسفی

وعدهء فلسفه، هم وعدهء شادکامی است و هم وعدهء تاب آوری عاطفی برای حفظ آن‌ شادکامی در برابر شکست‌ها. این وعده به چه معناست؟ به این معنا که:  فلسفه تضمین خواهد کرد کسی که از قوانین آن پیروی کند، هرگز در برابر هیچیک از خطرات سرنوشت، بی‌سلاح نخواهد شد. 《فلسفه رواقی و هنر شادکامی، دونالد رابرتسون، مترجم: #مرتضی_براتی 》 @ourcafephilo

داستایفسکی باور داشت که روح، هر بار که به خودمان دروغ می‌گوییم، آن را به خاطر می‌سپارد.. آدم‌هایی هستند که به خودشان دروغ نمی‌گویند. در پی آنند از در آشتی با خود، جهان و دیگران درآیند و روبرو شوند. آن‌هایی که خود را در برابرت بر آفتاب می‌افکنند. به قول فروغ همچنان که تو را می‌بوسند در ذهن خود طناب دار تو را نمی‌بافند. وجودشان همیشه در هاله شفقت افتاده است. آدم‌هایی را دوست می‌دارم که جهان برایشان راززدایی نشده است و از بال زدن پروانه‌ای و افتادن برگی هم حیرت‌زده‌ می‌شوند. آدم‌هایی را دوست دارم که در درون خود، هم روشنی دارند و هم پیچیدگی و ابهام. آن‌هایی که از بن جان عشق می‌ورزند، و در عین حال با لبخندی آرام به یاد می‌آورند که به همین راحتی می‌توانستند و ممکن بود هرگز به دنیا نیایند و هیچ‌کس هم متوجه نبودنشان نمی‌شد و سود و زیانی به دنیا و مافیها نمی‌رسید. آن‌هایی که می‌دانند معنا صرفاً از طریق وجودشان به سراغشان نمی‌آید، بلکه صبورانه از تردیدها، کنجکاوی‌ها و پرسش‌های تند و گزنده ساخته می‌شود. از پرسش‌های ژرف و مردافکن! آن‌هایی که با پرسش‌های وجودی دست و پنجه نرم می‌کنند نه برای فرار از زندگی یا پنهان شدن در پستوی آن، بلکه برای اینکه فلسفه‌شان را «اینجا و اکنون» زندگی کنند. آن‌ها که می‌خواهند ماهی لیز حال را حتی برای لحظه‌ای در دست بگیرند و لذت لمس و سُرخوردنش از میان دست‌هاشان را بچشند!

داستایفسکی باور داشت که روح، هر بار که به خودمان دروغ می‌گوییم، آن را به خاطر می‌سپارد.. آدم‌هایی هستند که به خودشان دروغ نمی‌گویند. در پی آنند از در آشتی با خود، جهان و دیگران درآیند و روبرو شوند. آن‌هایی که خود را در برابرت بر آفتاب می‌افکنند. به قول فروغ همچنان که تو را می‌بوسند در ذهن خود طناب دار تو را نمی‌بافند. وجودشان همیشه در هاله شفقت افتاده است. آدم‌هایی را دوست می‌دارم که جهان برایشان راززدایی نشده است و از بال زدن پروانه‌ای و افتادن برگی هم حیرت‌زده‌ می‌شوند. آدم‌هایی را دوست دارم که در درون خود، هم روشنی دارند و هم پیچیدگی و ابهام. آن‌هایی که از بن جان عشق می‌ورزند، و در عین حال با لبخندی آرام به یاد می‌آورند که به همین راحتی می‌توانستند و ممکن بود هرگز به دنیا نیایند و هیچ‌کس هم متوجه نبودنشان نمی‌شد و سود و زیانی به دنیا و مافیها نمی‌رسید. آن‌هایی که می‌دانند معنا صرفاً از طریق وجودشان به سراغشان نمی‌آید، بلکه صبورانه از تردیدها، کنجکاوی‌ها و پرسش‌های تند و گزنده ساخته می‌شود. از پرسش‌های ژرف و مردافکن! آن‌هایی که با پرسش‌های وجودی دست و پنجه نرم می‌کنند نه برای فرار از زندگی یا پنهان شدن در پستوی آن، بلکه برای اینکه فلسفه‌شان را «اینجا و اکنون» زندگی کنند. آن‌ها که می‌خواهند ماهی لیز حال را حتی برای لحظه‌ای در دست بگیرند و لذت لمس و سُرخوردنش از میان دست‌هاشان را بچشند!

راه‌هایی برای کمک به کودکان تا برای خودشان فکر کنند: ۱. بچه باید بدانند که شما پاسخ همهٔ سوال ها را نمی‌دانید. ۲. پرسشگر باشید و آن‌ها را به پرسشگری تشویق کنید. ۳. اجازه بدهید بچه‌ها انتخاب‌ها و گزینه‌های خودشان را داشته باشند نه خواسته های تحمیلی شما را. ۴. بچه ها باید احساس کنند که اشتباه کردن طبیعی است و راه آموختن. ۵. آن‌ها را به سمت امتحان کردن چیزهای جدید سوق دهید. ۶. از آن‌ها برای کارهایشان دلیل بخواهید.

«زندگی نیازموده ارزش زیستن ندارد. فقط یک خیر وجود دارد؛ دانش، و یک شر؛ جهل». -سقراط روز جهانی فلسفه گرامی باد!

آدمی که نمی‌خواند، یا کم می‌خواند یا فقط بیهوده و پرت و پلا می‌خواند، بی گمان اختلالی در بیان دارد. این آدم، بسیار حرف می‌زند اما اندک می‌گوید، زیرا واژگانش برای بیان آنچه در دل دارد، بسنده نیست. چرا ادبیات - ماریو وارگاس یوسا

چاپ پنجم منتشر شد... کودک فلسفی: پرورش توان فکری و فلسفی کودکان ۳۴۰,۰۰۰ تومان نویسنده: جانا مورلون مترجم: مرتضی براتی از مجموعۀ «فلسفه برای کودکان و نوجوانان» تعداد صفحه: ۲۲۴ نوبت چاپ: پنجم سال تجدیدچاپ: پاییز ۱۴۰۴ قطع: رقعی سفارش با تخفیف از سایت نشر لگا Legapress.ir