آکادمی دنیای شناخت

یعنی من در آینده بدردنخور می‌شوم؟ «هوش مصنوعی خیلی پیشرفته شده. خود من دانشجو هم ازش کمک می‌گیرم تا مقاله‌ها رو خلاصه کنه، بهم بگه چجوری سؤال‌های مختلف رو حل کنم و فکر کنم حدوداً هر تکلیفی که استادهامون بهمون می‌دن رو می‌تونه بهتر از من جواب بده. اگر به جای من می‌تونست توی کلاس بشینه دانشجوی مورد علاقه اساتید می‌شد. شاید دنیا تو آینده دیگه نیازی به دانشجو نداشته باشه. حالا شغل چی؟ اگه بخوام خودم رو تو آینده تصور کنم، چه کاری دارم می‌کنم؟ کجای جهان جا می‌گیرم؟» شاید این رشته افکار برایتان آشنا به نظر برسند. به کل این فرآیند تفکر آینده‌نگر می‌گویند. درست است. سورپرایز. این یک پست درباره‌ی AI نیست. بلکه درباره‌ی فرآیندی شناختی است که بر اساس پژوهش حدوداً هر ۲ تا ۴ دقیقه حداقل یکبار انجامش می‌دهیم. معرفی می‌کنم: تفکر آینده‌نگر. 🌀 مفاهیم و کلمات مختلفی با تفکر آینده‌نگر گره خورده‌اند. حافظه آینده‌نگر¹، سرگردانی ذهن²، برنامه‌ریزی³، سفر ذهنی به آینده⁴ و تفکر آینده‌نگر رویدادی⁵. هرکدام از این کلمات معنای مشخص خود را دارند برای مثال حافظه آینده‌نگر، به معنای نگه داشتن کاری در ذهن خودمان است که قرار است در آینده انجام بدهیم (یادم باشه فردا تولد دوستم رو تبریک بگم). سرگردانی ذهن نیز به فرآیندی گفته می‌شود که در آن فکر آزادانه جریان دارد؛ این افکار با تسکی که در حال انجامش هستیم نامرتبط و اتفاقاً معمولاً معطوف به کارهای آینده هستند (لزوماً بی‌هدف نیستند). شاید نزدیک ترین مفهوم به تفکر آینده‌نگر، Episodic Future Thinking (EFT) باشد. پژوهشگران زیادی هستند که EFT را می‌سنجند؛ برای مثال می‌گویند با یک محرک کلامی صحنه‌ای را در آینده تصور کنیم (وقتی می‌گم «هفته‌ی بعد» چه صحنه‌ای در ذهنت می‌آید؟). با این حال این تسک آزمایشگاهی همان فرآیندی نیست که ما به صورت روزمره تجربه می‌کنیم. بنابراین EFT به تنهایی کافی‌ نیست و ما به کلمه‌ای نیاز داریم که ناگهانی بودن تفکر آینده‌نگر را هم توصیف کند و صرفاً آن را مترادف را برنامه‌ریزی نداند چراکه این فرآیند صرفاً با تلاش و برنامه‌ریزی رخ نمی‌دهد، چه بسا زمان‌هایی بوده است که دلمان می‌خواسته نگرانی‌های آینده را از ذهنمان بیرون بریزیم اما ناگهان دوباره در ذهنمان پدیدار می‌شدند.

💡درواقع می‌توان گفت که تفکر آینده‌نگر که شاید بهتر باشد اسم کلی آن را prospection بگذاریم در چهار حالت مختلف رخ می‌دهد: Simulation زمانی که با محرک کلامی یک صحنه را با جزئیات زیاد تصور می‌کنیم (که به ندرت در زندگی روزمره اتفاق می‌افتد و معمولاً در مطالعات آزمایشگاهی استفاده می‌شود) Prediction پیشبینی احتمالات آینده Intention ،در زمان هدف‌گذاری ذهنی یا زمانی که بسیار به انجام یک رفتار نزدیک هستیم Planning برنامه ریزی قدم به قدم برای هدف.

✨ پس بالاخره تفکر آینده‌نگر را چطور تعریف کنیم؟ یک مدل مفهومی کامل از تفکر آینده نگر می‌تواند یک تبیین دو فرآیندی کاربردی باشد (The pragmatic dual-process account) بر اساس این دیدگاه، افکار مربوط به آینده از دو مسیر شکل می‌گیرند. در مسیر اول، افراد به‌صورت آگاهانه و با تلاش ذهنی، آینده‌های خیالی را می‌سازند؛ مانند برنامه‌ریزی برای یک تعطیلات یا تصور يك موقعيت پر از جزئيات. در مسیر دوم، افکار مربوط به آینده به‌طور خودکار و در اثر محرک‌های محیطی پدید می‌آیند. برای مثال، دیدن تصویری از یک ایستگاه قطار در تلویزیون ممکن است ناگهان به ما یادآوری کند که باید فردا یک بلیت بخریم. خلاصه، دفعه‌ی دیگر که خودتان را در آینده یافتید، می‌دانید که این فرآیند دقیقاً چیست. شاید ذهن شما با کلمه «هوش مصنوعی» تحریک شده باشد، سعی کرده باشید آینده شغلی‌تان را پیش‌بینی کنید، شاید راهتان را برنامه‌ریزی می‌کنید و یا شاید قصد انجام رفتاری را دارید. به هر حال یادتان باشد که تمام فرآیندهای شناختی انسان‌ها از جمله همین تفکر آینده‌نگر به زمان نیاز دارند. هزینه‌ای که ما انسان‌ها درقبال استفاده نکردن از AI می‌دهیم زمان است و شاید، فقط شاید همین زمان باشد که تفکر ما را نسبت به هوش مصنوعی بهتر می‌سازد. یادمان نرود که انسان‌ها با همین زمان و تفکر، آینده را ساختند. 1.prospective memory 2.mind wandering 3.planning 4.mental time travel 5.episodic future thinking Credit: Review of General Psychology 2020 @cognitionworld 🚀🧠