• لذت متن | ابراهیم سلطانی •
الذهاب إلى القناة على Telegram
آیا لذت نویسنده، لذت خواننده را تضمین میکند؟ هرگز. نویسنده فقط میتواند امیدوار باشد که مکانی «برای دیالکتیکِ اشتیاق»، برای «سرخوشی پیشبینیناپذیر» بیافریند.
إظهار المزيد2 476
المشتركون
+424 ساعات
+197 أيام
+1530 أيام
جارٍ تحميل البيانات
القنوات المماثلة
سحابة العلامات
الإشارات الواردة والصادرة
---
---
---
---
---
---
جذب المشتركين
نوفمبر '26نوفمبر '26
نوفمبر '26
+28
في 3 قنوات
أكتوبر '26
+33
في 0 قنوات
Get PRO
سبتمبر '26
+20
في 1 قنوات
Get PRO
أغسطس '26
+25
في 2 قنوات
Get PRO
يوليو '26
+67
في 5 قنوات
Get PRO
يونيو '26
+89
في 5 قنوات
Get PRO
مايو '26
+27
في 4 قنوات
Get PRO
أبريل '26
+7
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '26
+1
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '26
+25
في 2 قنوات
Get PRO
يناير '26
+36
في 10 قنوات
Get PRO
ديسمبر '25
+31
في 3 قنوات
Get PRO
نوفمبر '25
+22
في 2 قنوات
Get PRO
أكتوبر '25
+29
في 5 قنوات
Get PRO
سبتمبر '25
+43
في 5 قنوات
Get PRO
أغسطس '25
+26
في 1 قنوات
Get PRO
يوليو '25
+18
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '25
+16
في 3 قنوات
Get PRO
مايو '25
+46
في 1 قنوات
Get PRO
أبريل '25
+39
في 4 قنوات
Get PRO
مارس '25
+60
في 8 قنوات
Get PRO
فبراير '25
+67
في 5 قنوات
Get PRO
يناير '25
+57
في 2 قنوات
Get PRO
ديسمبر '24
+67
في 7 قنوات
Get PRO
نوفمبر '24
+43
في 2 قنوات
Get PRO
أكتوبر '24
+50
في 7 قنوات
Get PRO
سبتمبر '24
+102
في 6 قنوات
Get PRO
أغسطس '24
+138
في 7 قنوات
Get PRO
يوليو '24
+74
في 9 قنوات
Get PRO
يونيو '24
+117
في 7 قنوات
Get PRO
مايو '24
+201
في 16 قنوات
Get PRO
أبريل '24
+59
في 4 قنوات
Get PRO
مارس '24
+59
في 3 قنوات
Get PRO
فبراير '24
+92
في 5 قنوات
Get PRO
يناير '24
+169
في 7 قنوات
Get PRO
ديسمبر '23
+121
في 5 قنوات
Get PRO
نوفمبر '23
+116
في 7 قنوات
Get PRO
أكتوبر '23
+101
في 5 قنوات
Get PRO
سبتمبر '23
+82
في 0 قنوات
Get PRO
أغسطس '23
+105
في 0 قنوات
Get PRO
يوليو '23
+98
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '23
+79
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '23
+111
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '23
+103
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '23
+62
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '23
+96
في 0 قنوات
Get PRO
يناير '23
+75
في 0 قنوات
Get PRO
ديسمبر '22
+27
في 0 قنوات
Get PRO
نوفمبر '22
+73
في 0 قنوات
Get PRO
أكتوبر '22
+24
في 0 قنوات
Get PRO
سبتمبر '22
+18
في 0 قنوات
Get PRO
أغسطس '22
+58
في 0 قنوات
Get PRO
يوليو '22
+27
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '22
+61
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '22
+19
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '22
+89
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '22
+23
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '22
+12
في 0 قنوات
Get PRO
يناير '22
+5
في 0 قنوات
Get PRO
ديسمبر '21
+672
في 0 قنوات
| التاريخ | نمو المشتركين | الإشارات | القنوات | |
| 12 نوفمبر | +2 | |||
| 11 نوفمبر | +4 | |||
| 10 نوفمبر | +16 | |||
| 09 نوفمبر | +2 | |||
| 08 نوفمبر | 0 | |||
| 07 نوفمبر | 0 | |||
| 06 نوفمبر | +1 | |||
| 05 نوفمبر | +1 | |||
| 04 نوفمبر | 0 | |||
| 03 نوفمبر | 0 | |||
| 02 نوفمبر | +1 | |||
| 01 نوفمبر | +1 |
منشورات القناة
«لذت» (Pleasure)، تجربهای خوشایند و تنشزداست، اما «ژوئیسانس» (Jouissance)، نوعی کامجوییست که از مرزهای لذت میگذرد و در دلِ رنج و درد تداوم مییابد. گاهی «فراموش کردن» نوعی ژوئیسانس است: میایستی و محو شدنِ «ابژه» را نظاره میکنی؛ از محو شدناش رنج میبری، اما از تماشای این محوشدن دست نمیکشی.
بعد با خودت فکر میکنی: فراموش کردن، آن کلاهی نیست که شعبدهبازها روی خرگوشها میگذارند و غیبشان میکنند. فراموشی، پیشرویِ آهستهی تاریکیست: «ابژه»ای را که روزگاری روشن و نزدیک بود، تار و دور میکند. فراموشی، پیشرویِ آهستهی اقیانوس است: «جزیره»ای را که روزگاری امن و آرام بود، آرام آرام میبلعد.
و بعد ار خودت میپرسی: فراموشی از کدام نقطهی «حضور دیگری» آغاز شد؟ دقیقاً از کدام نقطه؟ از صورت؟ از صدا؟ از سکنات؟ از آدابِ حضور؟ نخست، کدام گوشهی «حضور» در سایههای بلندِ غیبت فرورفت؟ و من کِی از فکر کردن به محو شدنِ «دیگری» دست کشیدم و، پدیدارشناسانه، فقط به «معنای محوشدن برای من» اندیشیدم؟ کِی پدیدارشناس شدم؟ کِی، دقیقاً کِی، اول فراموشاش کردم، بعد فراموش کردم که از کدام نقطه فراموشاش کردم؟
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText
| 2 | روزی از روزهای روزگارِ سپریشده، محمد مجتهد شبستری، که حالا نود ساله شده، برای مصاحبهای به دفتر «کیان» آمده بود. دفترِ مجله گرم بود. چند دقیقه که گذشت، شبستری عمامه را روی میز گذاشت، عبا را درآورد، بعد قبا را درآورد، بعد ژاکتِ نسبتاً ضخیمی را که زیر قبا بر تن داشت درآورد. بعد دوباره عمامه را بر سر گذاشت و قبا و عبا را بر تن کرد. گرمش شده بود و فقط میخواست ژاکت ضخیم را درآورد، اما برای رسیدن به این هدف، باید اول قبا و عبا و عمامه را کنار میزد. نگاهی به ما انداخت و با همان لحنِ ملایم و رسمیِ همیشگی، زیر لب، چیزی قریب به این مضمون گفت: «مردم وقتی گرمشان میشود، لباسهای رویی را درمیآورند. ما آخوندها که گرممان که میشود، باید لباسی را که زیر لباسهای دیگر پنهان شده است، درآوریم.» خندید و ادامه داد: «ما آخوندها همهی کارهامان برعکسِ مردمِ معمولیست.»
حالا دیگر سالهاست که مجتهد شبستری لباسِ آخوندی نمیپوشد. کنار گذاشتنِ این لباس، اما، صرفاً تغییری در پوشش نیست؛ کنار گذاشتنِ یک نماد است، فاصله گرفتن از یک نهاد است. لباسِ روحانیت در تاریخِ ادیانِ نهادینهشده هرگز صرفاً پوششی برای تن نبوده است. نشانهای بوده است برای تمایز، برای ترسیمِ مرزی میان روحانی و غیرروحانی، مرزی میان کسی که مدعیِ دانستنِ حقیقتِ مقدس است و مقلدی که برای فهمِ آن حقیقت باید به مجتهد رجوع کند. این لباس، به صاحباش هویتی متمایز، منزلتی برتر و اقتداری نمادین میبخشد؛ حتی پیش از آنکه سخنی بگوید یا استدلالی عرضه کند. لباس، در این معنا، یک ادعاست: ادعای نزدیکیِ بیشتر به امرِ مقدس، برخورداری از مرجعیت در تفسیرِ حقیقت و گاه حقِ سخن گفتن به نامِ خدا. لباسِ روحانیت، اقتدارِ پنهانِ یک نهاد را به اقتداری مشهود تبدیل میکند: «من مجتهد هستم.» از همین رو، کنار گذاشتنِ چنین لباسی، معنایی فراتر از یک انتخابِ شخصی دارد: «من مجتهد نیستم.»
در روانشناسیِ اجتماعی، مفهومی هست به نامِ «ناهماهنگیِ شناختی» (Cognitive Dissonance). ناهماهنگی شناختی و وجودی یعنی ناسازگاری میانِ باورها و رفتارهای یک فرد. این ناهماهنگی، تنشزاست. آدمها معمولاً میکوشند این تنش را کاهش دهند: گاهی با تغییرِ باورهایشان، گاهی با توجیهِ رفتارهایشان، و گاهی با تغییرِ خودِ رفتار. مجتهد شبستری سالها پیش از کنار گذاشتنِ لباسِ روحانیت، از بسیاری از مبانی و باورهای الهیاتِ سنتی و رسمی فاصله گرفته بود. فهمِ او از وحی، ایمان، متنِ مقدس و نسبتِ دین با حقیقت، دیگر با قرائتِ رسمیِ نهادِ روحانیت سازگار نبود. گویی میانِ آنچه میاندیشید و آنچه بر تن داشت، فاصلهای افتاده بود. کنار گذاشتنِ لباسِ روحانیت، انسانیترین واکنش به چنین ناهماهنگیِِ وجودیای بود.
من نمیدانم مجتهد شبستری هنگام کنار گذاشتنِ لباس روحانیت به چه میاندیشید. اما میدانم که گاهی برای وفادار ماندن به آنچه در درون تغییر کرده، باید چیزی در بیرون را هم تغییر داد.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 522 |
| 3 | چند شب پیش، در جمعِ عدهای از دوستان، به «خاطرهگویی» افتادیم. بعد با خودم فکر کردم که «به یاد آوردنِ یک خاطره»، غالباً کنشیست غیرارادی و فردی. اما «روایت کردنِ خاطره» برای کسانی که دوستشان داریم، کنشیست ارادی و اجتماعی؛ چیزیست شبیه به دست دادن با دیگران یا در آغوش کشیدنِ دیگران. ولادیمیر ناباکوف در کتاب «حرف بزن، خاطره» مینویسد: «با لذت، شاهد والاترین دستاوردِ حافظهام هستم.» شاید یکی از والاترین دستاوردهای حافظه همین باشد: به ما این امکان را میدهد که گذشتهمان را با کسانی شریک شویم که در آن حضور نداشتهاند. گویی خاطره را «به یاد میآوریم» تا به گذشته بازگردیم، اما آن را «روایت میکنیم» تا در آن گذشته تنها نباشیم. انگار «خاطرهگویی» نوعی گریز از تنهاییست.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 035 |
| 4 | امروز یکی از مراجعینام دربارهی مرگِ مادرش صحبت کرد. به یادِ سوگواریِ بارت برای «مامان»اش افتادم: «صبح، با دردِ فراوان، به عکسها نگاهی انداختم. عکسی که مامان، آرام و ملایم، در آن ایستاده بود، غرقِ اندوهام کرد. زار زدم. حتی توانِ خودکشی ندارم.»
۱۳ جون ۱۹۷۸
چه رابطهای میانِ عکس و مرگ هست؟ هر عکس، یک یادآوریِ ساده است (غیبتی ابدی)؟ یا یک خشنودیِ آمیخته به حسرت (میخواستی برای همیشه بروی، اما «مامان»! من گوشهای از «حضورِ تو در جهان» را نگاه داشتهام)؟ یا هراس از آیندهای نزدیک (فردا، من هم عکسی در مجموعهی عکسهای کسی خواهم بود. خواهم بود؟)؟ یا چه؟
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 841 |
| 5 | اتاقِ درمان یک تفاوتِ بزرگ با سایرِ اتاقهای جهان دارد. در سایرِ اتاقهای جهان، معمولاً روبهرویِ جانهای آشنا مینشینی. جانهایی که آشنا هستند اما بسیاری از درونیترین احوال و رازهای جهانشان بر تو پوشیده است. در اتاقِ درمان، اما، روبهروی جانهای غریبهای مینشینی که از عمیقترین و دستنیافتنیترین احوال و رازهایشان برایات میگویند. میگویند و اشک میریزند. اشک میریزند و چند ماه بعد، برای همیشه، به ناکجای جهانِ تو عزیمت میکنند. جهانی که پر از آشناهای غریبه، و غریبههای آشناست.
بعد از خودت میپرسی: آشنا کیست؟ غریبه یعنی چه؟ اتاق کجاست؟ اتاقِ درمان، رنجها را فعال و مرزها را سیال میکند.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 459 |
| 6 | یکی از مزایای مهم و در عین حال پیچیدهی مهاجرت، تجربهی «اقلیت شدن» است. فردی که در جامعه، زبان و فرهنگ خود (در بسیاری موارد، نه همیشه) عضوی از «اکثریت» بوده، ناگهان در جامعهی میزبان در موقعیتِ «اقلیت» قرار میگیرد: از نظر زبان، لهجه، امکانات فرهنگی و مالی، طبقهی اجتماعی، شبکههای ارتباطی و بسیاری جنبههای دیگر. این جابهجایی، بهتدریج، نوعی «هویت اقلیتی» به او میبخشد.
این هویت ممکن است در گذرِ زمان از چند مرحله عبور کند: ۱. شیفتگی نسبت به فرهنگِ جامعهی میزبان و تلاش برای همانندسازی با آن؛ ۲. شکلگیریِ نگاهی انتقادی به فرهنگِ جامعهی میزبان؛ ۳. بازگشت به فرهنگِ جامعهی مبدأ و گاه شیفتگیِ دوباره نسبت به آن؛ ۴. تلاش برای برقراریِ تعادل میانِ دو فرهنگ در جهان درونیِ خود؛ و سرانجام، ۵. پذیرش و درونیکردنِ ارزشهای هر دو فرهنگ، بیآنکه یکی را مطلقاً بر دیگری برتری دهد.
البته این مراحل نه لزوماً خطیاند و نه تجربهای یکسان برای همهی مهاجران. اما اگر کسی به مرحلهی آخر برسد، شاید بتوان گفت یکی از ارزشمندترین دستاوردهای مهاجرت و زیستن با رنجها و دشواریهای اقلیت بودن را به دست آورده است: تواناییِ دیدنِ جهان از چند دریچه.
مولانا، که خود مهاجری فرهیخته بود، قرنها پیش میگفت: «سختگیری و تعصب، خامی است…تا جنینی، کارْ خونآشامی است.» آنچه میتواند رهاییبخش باشد، نه صرفاً عبور از مرزهای جغرافیایی، بلکه عبور از مرزهای فرهنگیِ خویش است: پشتِ سر گذاشتنِ دورانِ جنینی.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 975 |
| 7 | میهمانی که میرفتیم، سه نفر بودیم. او، من، و سکوت. سکوت روی صندلیِ عقب مینشست. تا خانهی میزبان با ما میآمد، اما در ماشین منتظرمان میماند. میهمانی که تمام میشد، سه نفری به خانه بازمیگشتیم: او، من، و سکوت. تا میهمانی بعد. و در پایان، «سکوت» پیروز شد، «امروز»مان دیروز شد.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 385 |
| 8 | واژهٔ «تمایل» یعنی اشتیاق. و «مایل» شدن به معنای خَم شدن هم هست. گاه وقتی به چیزی/کسی تمایل پیدا میکنیم، به سوی آن/او مایل میشویم، خَم میشویم. «من به تو تمایل دارم» یعنی اشتیاقِ جانم در شکلِ تنام بازمیتابد: به سوی تو خَم میشوم. گاه یک واژه، هم شکلِ تن را ترسیم میکند، هم حالِ جان را.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 899 |
| 9 | البته که ناراحتی، بنابهتعریف، «خوشایند» نیست، اما ناراحتی همیشه هم «بد» نیست. «ناراحتیهایِ خلاقیتآفرین» (productive discomfort) ناراحتیهایی هستند که چیزی ناآزموده، چیزی نسنجیده، حقیقتی نادیدهگرفتهشده، یا سخنی گفتنی اما ناگفته را بر آفتاب میافکنند. از شکافِ این ناراحتیهاست که نوری به جایی میتابد: به تعارضهای درونی، به ترسهای پنهان، به باورهای ریشهدار، به دلبستگیهای آشنا، و در یک کلام، به رنجهای دور و دراز.
در «اتاق درمان»، این ناراحتی گاهی در دلِ یک پرسش، گاهی در سویدای یک سکوت، و گاهی در اندوهِ یک مکالمه متولد میشود. پشتِ خشم، پشتِ اندوه، پشتِ کمالگرایی، و پشتِ ترس از کافی نبودن، گاه یک ناراحتیِ ناخوشایندِ زاینده منتظر ماست.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 2 050 |
| 10 | رؤیا به تحقق نیافتناش رؤیاست، به نبودناش، به نبودنی بودناش، به دور بودناش. و زیر لب زمزمه کرد: «من چیزهای دور را دوست دارم.» انگار آیهای از آیاتِ متنی مقدس باشد. یا حکمتی از حکمتهای مردمانِ صبورِ صحرا.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 2 117 |
| 11 | در آخرین شمارهی نشریهی «اندیشه پویا»، که چند روز پیش منتشر شد، دربارهی سرگردانیها و سرکشیهای مصطفی ملکیان نوشتم. | 1 843 |
| 12 | در عکس، همه شادماناند. اما این شادمانی را کسی قاب گرفته که داستانِ همه را میداند. در عکس، همه لبخند میزنند. اما عکاس، ردّپایِ ناپیدایِ اندوه را تا قلبِ سوژهها پیگرفته است: آن حفرهی خالی آنجاست؛ دقیقاً همان جایی که کسی جز عکاس نمیبیند. چه قابی! بهبه.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 797 |
| 13 | «خوابیدن»، غالباً استراحت و آرامش را تداعی میکند. اما ما گاهی از خوابیدن پرهیز میکنیم؛ سعی میکنیم بیدار بمانیم. در خواب، کنترل آگاهانهی ما بر آنچه به ذهن میآید کمتر میشود و ممکن است با افکار، احساسات یا تصاویری روبهرو شویم که آرامشبخش نیستند. از این منظر، گاهی مقاومت در برابر خواب میتواند نوعی مقاومت در مقابلِ «مواجهه با خویش» باشد: نمیخوابم تا نبینم.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 2 003 |
| 14 | اسکات فیتزجرالد، در گتسبی بزرگ، میگوید: «یک قهرمان به من نشان بدهید تا یک تراژدی بنویسم.» این جمله را، دستکم، به دو شیوه میتوان فهمید.
نخست آنکه سودای قهرمانی چیزی نیست جز آرزوی فراتر رفتن از مرزهای معمولِ زندگی. همین سودا، همین آرزوست که قهرمان را، بیش از دیگران، در معرضِ شکست و تراژدی قرار میدهد. قهرمان، کسیست که بیش از دیگران چیزی بزرگ برای از دست دادن دارد: یک رؤیا.
دوم آنکه «تراژدی در جهانِ واقعی»، زایندهترین سرچشمهی «خلاقیت در جهانِ ادبی»ست. نمونهی بارزِ آن، همین گتسبی بزرگ: اثری تراژیک دربارهی عشق، ثروت، و دروغ. هنرمند از دلِ تراژدی، متنی تراژیک میآفریند: رنج را انکار نمیکند، اما در آن متوقف هم نمیشود، بلکه از خلالِ متنی زیبا به آن معنا میبخشد.
شاید به همین دلیل است که رولان بارت از «لذتِ متن» سخن میگوید: لذتِ متنهایی که صرفاً روایت نمیکنند، بلکه زیبایی میآفرینند. متنهایی که از طریقِ زبان، معنا میآفرینند. زبانی که به تعبیرِ بارت «یا زخمیام میکند یا فریبام میدهد.»
و من از شرّ جهان پناه میبرم به زبان؛ به متن.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 757 |
| 15 | مثل کسی که در استخرها و دریاچهها شناگر خوبیست، اما حالا در میانهی اقیانوسِ آرام است.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 273 |
| 16 | موسی غنینژاد، علی شریعتی را شیاد و نامسلمان میداند. عبدالکریم سروش، موسی غنینژاد را گستاخ، نادان و ناشستهروی میخواند. جواد طباطبایی معتقد است عبدالکریم سروش به لحاظ نظری بیمایه و به شارلاتانیسم فرهنگی مبتلاست. عبدالکریم سروش معتقد است تنها هنرِ جواد طباطبایی سرقت علمی از این و آن است و از کژدم قلماش زهر میریزد. ابراهیم گلستان، جلال آلاحمد را یک دروغگوی بیسواد میداند. جلال آلاحمد هم مخالفانِ خود را مُشتی غربزدهی نوکرصفت میخواند.
روی صحنهی این تئاترِ روشنفکرانه چه خبر است؟ چه نمایشی در جریان است؟ جدالی خشونتبار و سرشار از اهانت. زد و خوردی زبانی. آشکار است که هدف این سبکِ جدلی، نقدِ اندیشه نیست؛ بلکه بیاعتبار کردن صاحبِ اندیشه است: حمله به شخصیت، برچسبزنی و زبانی تحقیرآمیز، جای نقد و استدلال را میگیرد.
رواجِ این رفتارِ جدلی در میان روشنفکران ِ ایرانی نشان میدهد که این پدیده را نمیتوان به بداخلاقیهای فردی یا بیادبی در مناسباتِ اجتماعی فروکاست. گفتوگوی سالم بر فروتنیِ معرفتی استوار است. یعنی آگاهی از محدودیتهای شناختیِ خود و پذیرش این امکان که شاید بخشی از حقیقت نزدِ دیگری باشد. شاید این همان چیزیست که از فرهنگِ ما غایب است. شاید غرور معرفتی (epistemic arrogance) یکی از ویژگیهای فرهنگِ ماست: حقیقت در اختیار من است و دیگران مُشتی ناداناند که چه بسا به قدرتهای سیاسیِ خاصی هم وابستهاند.
از این منظر، خشونت کلامی فقط نقصانی در آدابِ معاشرتِ متمدنانه نیست؛ نشانهی رابطهای معیوب با حقیقت است: مخالفتِ دیگران با «من»، محصولِ جهل یا غرضورزیِ آنان است. در اینجا، گویی یقین معرفتی به نوعی اقتدارطلبیِ زبانی تبدیل میشود. مفهوم «خشونتِ نمادین» هم ممکن است در تحلیلِ این پدیده به کار آید. از نظر بوردیو و مفسرانِ او، زبان صرفاً وسیلهای خنثی برای انتقالِ اندیشه نیست؛ زبان میتواند ابزاری برای اعمال قدرت و طبقهبندی انسانها باشد: ابزاری برای تعیین اینکه چه کسی شایستهی سخن گفتن و شنیده شدن است. خشونتِ نمادین، خشونتِ فیزیکی نیست، نوعی خشونتِ «نامرئی»ست که در مناسباتِ روزمره و از طریقِ نامگذاری و ارزشگذاری اعمال میشود.
به این ترتیب، وقتی یک چهرهی صاحبنام، مخالف خود را «نادان»، «شیاد»، «وابسته» یا «سارق» قلمداد میکند، فقط عصبانیتِ خود را بیان نمیکند؛ از سرمایهی فرهنگی و جایگاهِ نمادیناش برای اعتباربخشی و اعتبارزدایی استفاده میکند. یک برچسبِ تحقیرآمیز کافیست تا مخاطبان، پیش از خواندن یا شنیدن سخن فردِ تحقیرشده، او را از دایرهی کسانی که شایستهی توجهاند بیرون بگذارند. سبک جدلی، میان دو فرد باقی نمیماند؛ سلسلهمراتب میآفریند و به پیشداوریها دامن میزند. این پیشداوریها سبب میشود شنونده، اعتبارِ فردِ تحقیرشده را بهنحوی ناعادلانه نادیده بگیرد.
زیانهای خشونتِ کلامی به روابطِ شخصی چند روشنفکر محدود نمیماند. روشنفکران فقط تولیدکنندهی اندیشه نیستند؛ شیوهی سخن گفتن، مخالفت کردن و داوری کردن را نیز به جامعه منتقل میکنند. هنگامی که نخبگان فرهنگی، تحقیر، برچسبزنی و حذفِ نمادین را عادیسازی میکنند، این رفتار بهتدریج به الگوی عمومیِ مواجهه با اختلاف تبدیل میشود: برای پیروزی در بحث لازم نیست استدلالِ بهتری عرضه کنی، حیثیتِ طرف مقابل را از میان ببر. بعلاوه، زبانِ تحقیر، افراد محتاطتر و کمقدرتتر را هم از مشارکت در عرصهی عمومی بازمیدارد و میدان را برای کسانی خالی میگذارد که صدای بلندتر، قطعیت بیشتر و آمادگی بیشتری برای خشونت کلامی دارند.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 2 683 |
| 17 | شاعر، حسودانه و بازجویانه، میپرسد: «دوش کجا بودهای؟» بعد، معلوم نیست خودش را دلداری میدهد یا پرده از رازهای حضوری غایبانه برمیدارد: «در دلِ ما بودهای.» بعد، موجی بلند از واقعیتهای جهان به صورتاش میخورد: «آه که تو دوش که را بودهای!» بعد، نمیتواند به آن یار، او که تیزپاتر از بادِ صباست، گلایهمندانه نگوید: «آه که من دوش چهسان بودهام!» و بعد، باز به خودش دلداری میدهد: «در آغوشِ قبا بودهای.» و این شاعرِ سبُکْروح ماست که در غزلی کوتاه، میان ِ امید و اندوه و واقعیت و حسادت، بارها نوسان میکند. بارها.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 359 |
| 18 | جمهوری اسلامی نهتنها هزاران شهروندِ معترض را به قتل رسانده است، بلکه اعدام را به ابزاری برای اعمالِ قدرت، انتقامجویی و ایجادِ هراس تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، فقط خانوادهها نیستند که داغدار میشوند؛ رابطهی تاریخی میانِ دولت و جامعه نیز مجروح میشود. مشروعیتِ هر حکومتی بر این فرضِ بنیادین استوار است که حکومت، امنیتِ شهروندان را تأمین، و جان و مالِ مردم را پاس خواهد داشت. اعدامهای مداوم، بهویژه هنگامی که از دادرسیِ عادلانه خبری نیست، این تصور را تقویت میکند که حکومت، نه فقط حامیِ شهروندان نیست، بلکه تهدیدی برای جان و امنیتِ آنان است. چنین تجربهای، «زخمی جمعی» بر جای میگذارد که مهمترین پیامدش بیاعتمادی به دولت است. بیاعتمادیای که فقط متوجه دولتِ امروز نیست، بلکه به حافظهی تاریخی ِ یک جامعه راه پیدا میکند و نگاهِ نسلهای آتی به نهادهای عمومی، قانون، و مشارکت سیاسی را تحت تأثیر قرار میدهد.
تجربهی کشورهایی که خشونتِ گستردهی حکومتی را از سر گذراندهاند، از آرژانتین و شیلی گرفته تا شماری از کشورهای اروپای شرقی، نشان میدهد که حتی با تغییرِ حکومت نیز بازسازی ِ اعتمادِ عمومی ممکن است دههها به طول انجامد. ترمیمِ این زخم تاریخی، اگر اصلاً ممکن باشد، معمولاً بسیار دشوارتر و زمانبرتر از بازسازی هر زیرساختِ ویرانشدهای است.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 2 685 |
| 19 | سفرهای هوایی، پرهزینه و پیچیدهاند. به همین خاطر، بسیاری از مسافران نگراناند که به پرواز نرسند. میگفت پدرش، در چهار-پنج سال ِ پایانی عمرش، دچار فراموشیِ فزاینده و زوالِ قوای شناختی (dementia) شده بود. نقل میکرد: «پدرم فراموش میکرد که در خانهی خودش است و تقریباً هر روز نگران بود که ما به پرواز نخواهیم رسید.» در خانه بود. پروازی هم در کار نبود. اما نگران بود که جا خواهد ماند و هرگز به مقصد نخواهد رسید.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 1 463 |
| 20 | چقدر غمانگیز و جانکاه است که هموطنان ام روزگاری چنین تیره و تار را از سر میگذرانند: زیر سایهی حکومتی ظالم، نادان و فاسد، و همزمان درگیرِ جنگی نابرابر با قدرتمندترین نیروی نظامیِ جهان. مردمانی رنجکشیده، گرفتار در چنگالِ نیروهایی که رنجِ انسانهای بیگناه، کوچکترین اهمیتی برایشان ندارد.
تامس هابز، در میانهی جنگهای بیپایانِ اروپای زمانهی خود میزیست. به همین خاطر بود که او میگفت: «مادرم دوقلو زایید: من را و ترس را.» بخش بزرگی از فلسفهی سیاسیِ هابز، پاسخ به تجربهی «ترس»ناکِ جنگ و ناامنیهایاش بود. از نگاه او، هیچ چیز به اندازهی فروپاشیِ نظم سیاسی، انسان را در معرض خشونتی ویرانگر قرار نمیدهد. هابز، جنگ را صرفاً نبردی میانِ ارتشها نمیدانست، بلکه وضعیتی میدید که در آن ترس، ناامنی و امکانِ دائمیِ خشونت بر زندگی انسانها سایهای سنگین و گسترده میافکند.
جنگ، بیش و پیش از هر چیز، گواهِ شکستِ سیاست است. جنگ، کور و کر و ویرانگر است. اما تلختر آنکه هزینهی جنگ را نه تصمیمگیرندگان، بلکه شهروندان عادی میپردازند؛ مردمی که نه آغازگر جنگ بودهاند و نه توان پایان دادن به آن را دارند. شاید همین تجربه بود که هابز را به این نتیجه رساند که نخستین وظیفهی هر نظم سیاسی، پیش از هر آرمان دیگری، حفظ جان و امنیت شهروندان است؛ وظیفهای که هرگاه نادیده گرفته شود، آنچه باقی میماند نه افتخارِ پیروزی، که رنج و شری بیپایان و بیمعنا است.
#ابراهیم_سلطانی
@ThePleasureOftheText | 2 367 |
