بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار

در حاشیۀ خط نگاهی به هنر قطعه‌بندی و صفحه‌آرایی ایرانی سخنرانان نشست: آیدین آغداشلو نقّاش، نگارگر و منتقد هنر محمّد شهبازی خوشنویس علیرضا هاشمی‌نژاد خوشنویس و پژوهشگر پنج‌شنبه، ۲۱ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۱۶ کانون زبان پارسی، واقع در باغ موقوفات دکتر محمود افشار نشانی: خیابان ولی‌عصر، سه‌راه زعفرانیه، خیابان عارف‌نسب، شمارۀ ۱۲ ورود برای عموم آزاد است. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

گفتگوی پروفسور بلرام شکلا (رایزن فرهنگی هند در ایران و استاد زبان سنسکریت در دانشگاه دهلی) با دکتر مهدی فیروزیان دربارۀ کتاب در بزم غالب [در بزم غالب: زندگی و آثار غالب دهلوی، دکتر مهدی فیروزیان،‌ تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ هفدهم آبان‌ماه سالروز درگذشت سیّد محمّدعلی جمال‌زاده ژنو، ۸ شهریور ۱۳۴۲ دوست عزیز و بسیار محبوبم قربانت می‌روم در نامۀ اخیر خودتان مرقوم داشته‌اید: «دوستان در دو هفته پیش در باب مقالۀ شما در دفاع از حکومت فعلی ایران و کارهای خوب‌نمای آنها زیاد صحبت می‌کردند و اسباب تعجّب همه بود که چرا در این مطالب قلم را می‌فرسایید». قربانت گردم من عمری آرزوهای بعضی چیزها را داشتم که از آن جمله است: ۱. قبل از همه توزیع اراضی بین زارع ۲. دادن حقوق و آزادی بیشتری به زنان ۳. مبارزه با بی‌سوادی ۴. سعی در رفاه حال کارگران ۵. مبارزه با فساد امینی در برنامۀ خود چند فقره از اینها را گنجانید و شروع به اقدام کرد و یا از عهد برنیامد و یا با موانع و مشکلاتی مواجه گردید و بدون آنکه استقامت کافی نشان بدهد سپر انداخت و رفت. دولتی که پس از او آمد همان برنامه را دنبال کرد و شاه نیز موافقت نشان می‌دهد. خوب می‌دانم که اگر بعضی از اشخاصی که دست در کارند دارای حسن نیّت هستند، برخی دیگر تنها با زیان کار می‌کنند. یقین و ایمان دارم که خواه و نخواه آب در مسیری جریان پیدا کرده و در جویباری افتاده است که دیگر به این آسانیها برگرد ندارد و باز یقین و ایمان دارم که در طول زمانی که شاید از بیست سال متجاوز نباشد این مسیر و این جوی با همه مشکلات و موانع روزبه‌روز وسیعتر و عمیقتر خواهد گردید و خلاصه آنکه ترقّی و رستگاری آغاز گردیده است و گرد آمدن دهقان با چند هزار تن در مرکز و هیاهوی زنان و کنگرۀ آنان و این همه صداهایی که به گوش مردم می‌رسد و این غوغای رفراندوم و اقدامات دیگر، هر قدر هم ساختگی و قلّابی باشد، بی تأثیر و بی‌نتیجه نخواهد ماند. پس شادی می‌کنم بدون آنکه طرفدار کسی باشم. قربانت می‌روم، جمال‌زاده [نامه‌های ژنو: از سیّد محمّدعلی جمال‌زاده به ایرج افشار، با همکاری محمّد افشین‌‌وفایی و شهریار شاهین‌‌دژی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۳۲۵-۳۲۸] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر کرد: عطّار، از پارس تا هندوستان در این کتاب پس از شناساندن عطّار نیشابوری و جایگاه او در ادبیات ایران، به نقل و نقد احوال و افسانه‌های زندگی او در تذکره‌ها و منابع تاریخی شبه‌قارّۀ هند و نمایاندن اثرگذاری مستقیم و غیر مستقیم وی بر شاعران فارسی‌گوی آن سرزمین پرداخته شده است. سپس نویسنده با جست‌وجو در متون نظم و نثر، فرهنگ‌ها، تذکره‌ها، ترجمه‌ها، برگزیده‌ها، و دست‌نویس‌ها و چاپ‌های آثار عطّار، نفوذ و تأثیر جداگانۀ هر یک از آثار اصیل و منسوب به او را در شبه‌قارّه نشان داده است. بخش پایانی به معرّفی تحقیقات نویسندگان شبه‌قارّه دربارۀ عطّار و اشاره‌ای انتقادی به پژوهش ایرانیان دربارۀ پیوند عطّار و شبه‌قارّه اختصاص دارد. [عطّار، از پارس تا هندوستان: نفوذ فرهنگی و ادبی عطّار نیشابوری در شبه‌قارّه، دکتر مهدی فیروزیان، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۵] علاقه‌مندان می‌توانند از شانزدهم تا بیست و هفتم آبان‌ماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند. تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ ستوده و افشار از همان اوّل آشنایی به هم خو گرفتند و مراتب مهر و دوستیشان به روزگاران تشدید شد و تحکیم یافت. ستوده وضع دوستی و جریان آشنایی خود با افشار را از آن نوع می‌داند که انسان «با بعضی ندیده آشناست و به محض کوچکترین برخورد طفلِ یک‌شبۀ دوستی ره صد‌ساله می‌رود». ستودۀ صریح‌اللهجه از ابراز این علاقه به دوستش ابایی ندارد. معتقد است «گاهی در بعضی برخوردها و تماسهای اشخاص با یکدیگر با همان نگاههای اوّل و دوم تکلیف دوستی روشن است، مثل اینکه ترازو مثقالی در قلب است که فوراً این نگاهها را سبک و سنگین می‌کند و فوراً معاهدۀ دوستی را امضاء می‌کند و یا تا ابد رد می‌نماید» (۷). افشار نیز به ستوده عقیده دارد و دوستی‌اش را عزیز و محترم می‌شمارد. طبعِ کوهیِ دوستش را دوست می‌دارد و اصلاً همین صفت است که او را به ستوده پیوسته است (۴). هر دو دوست دلبستۀ کوشکک و خانه‌هایی که در همسایگی یکدیگر داشتند بودند. در مکتوبات همین کتاب (۲۲ و ۲۳) ستوده در تابستان از کوشکک با عنوان «بهشت برین» یاد می‌کند که در آنجا «بعد از هر باران یک روز تمام مزّۀ بهشت را که خدا در قرآن توصیف کرده» درک می‌کند و از نامه‌ای (۲۵) پیداست که از این «عالم بی‌خبری» که در کوشکک دارد راضی است. چشمه‌های جاری و بارندگیهای پیاپی و سرسبزی و خرّمیِ بی‌مثال آن دهکده را پناهگاهی برای این دو دوست کرده است. البتّه هر گاه افشار غایب است از «گردشهای طولانی» خبری نیست و به ستوده بد می‌گذرد و آنجا هم چندان لطفی برایش ندارد (۲۵). در این مواقع ستوده با «تعبیرات قشنگ» از هوای بهشتی آن حدود دم می‌زند و رفیقش را هوایی می‌کند و آتش شوق را در دلش شعله‌ور می‌سازد (۱۵ افشار). پر بیراه نیست اگر خلاصۀ زندگی این دو دوستِ ایران‌دوست را در فعّالیّتهای علمی و کوه‌پیمایی و گلگشت در کاروانسراها، امامزاده‌ها، گورستانها، بقعه‌ها، قلعه‌ها، خرابه‌ها، کوره‌راها و دشتها و بیابانهای وطن بدانیم. [نامه‌های منوچهر ستوده و ایرج افشار، به کوشش محمّد افشین‌وفایی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۳، مقدمه، ص ۴۱-۴۲] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ استقلال فرهنگی ملّتها اگر بشرها همه یکسان و یک قوم باشند و اختلاف و اصناف ما بین آنها نباشد مترقّی نخواهند بود؛ زیرا ترقّی نتیجه می‌شود از اینکه افکار و عقاید و احوال و اخلاق مردم به یکدیگر تلاقی کند و از همدیگر استفاده کنند. اگر همه یک نوع فکر و رویّه داشته باشند چه استفاده‌ای از یکدیگر خواهند کرد و به چه وسیله ترقّی حاصل می‌شود؟ و این مسئله مسلّم است که اگر قومی استقلال خود را از دست داد و تابع قوم دیگر شد کم‌کم در او مستهلک می‌شود و آثار وجودی او از بین می‌رود و این زیانی است که به عالم انسانیّت وارد می‌آید. اگر این حرف درست باشد رعایت حقّ استقلال ملل اصل مسلّمی خواهد بود ولیکن یک نتیجۀ دیگر هم از آن گرفته می‌شود به این معنی که هر ملّتی همچنان‌که حقّ حیات پیدا می‌کند تکلیفی هم بر عهدۀ او وارد می‌آید و آن این است که در جامعۀ بشریت عامل ترقّی باشد و برای اینکه وظیفه را ادا کند ناچار باید معارف و تمدّن و تربیت مخصوص داشته باشد و فرهنگ ایران دارای آن مقام است که با فرهنگهای ملل دیگر همقدم شود. [سیاست‌نامۀ ذکاء‌الملک: مقاله‌ها، نامه‌ها و سخنرانی‌های سیاسی محمّدعلی فروغی، به‌ کوشش ایرج افشار و هرمز همایون‌پور، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۴، ص ۲۴۳-۲۴۴] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر کرد: دیوان سلطان ولد سلطان ولد (۶۲۳-۷۱۲ق)، فرزند ارشد مولانا، در سرودن شعر عرفانی پیرو پدر خویش است. دیوان سیزده هزار بیتی او که تصحیح انتقادی آن با اشعاری نویافته و بر پایۀ معتبرترین نسخه‌های کهن (ازجمله نسخه‌ای با اصلاحات شخص سراینده) عرضه شده، دارای دو بخش است. در بخش نخست ۹۳۵ شعر آمده که اغلب آنها غزل است و در میانشان قصیده و قطعه و مثنوی و ترجیع‌بند هم دیده می‌شود و بخش دوم دارای ۴۵۸ رباعی است. [دیوان سلطان ولد، تصحیح و تحقیق دکتر مینا رامین‌ثابت، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۵] علاقه‌مندان می‌توانند از یازدهم تا بیست و چهارم آبان‌ماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند. تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ مقدمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه، سجاد آیدنلو، جلد یکم، نشر موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۵، ۹۴۰ صفحه (با فهرست‌ها و منابع ۱۰۱۷ صفحه)، قیمت ٠٠٠، ۴،۳۰۰ تومان. زاگرس زند پس از انجام و انتشار شرح‌‌های مشکلات آثار مهم ایران چون: مثنوی مولوی (میرزا محسن عماد)، انوری (جعفر شهیدی)، حافظ (زریاب خویی؛ فتح‌الله مجتبایی)، ناصرخسرو (ادیب پیشاوری) و خاقانی (عباس ماهیار؛ میر جلال‌الدین کزازی)، جای شرح مشکلات شاهنامه بسیار خالی بود و مایۀ دریغ و سرافکندگی شاهنامه‌پژوهان و شاهنامه‌دوستان! این کتاب نخستین کتاب (و به‌احتمال جامع‌ترین) است که به شرح مشکلات و ابهام‌های شاهنامه و بیت‌های بحث‌برانگیز پرداخته و بی‌گمانم که کسی جز دکتر آیدنلو داد این مهم را نمی‌تواند داد و چنین رستمانه‌کمانی را نمی‌تواند کشید! واژۀ «مقدمه» در آغاز عنوان، اضافه می‌نماید و فقط از سر فروتنی نویسنده می‌تواند باشد، چراکه این کتاب «مقدمه» نیست و اصل کار و بدنۀ پژوهش است. در این جلد دربارۀ ۱۹۸ مورد مشکل و ابهام بحث شده است و تا پایان فریدون را در بر می‌گیرد. در نتیجه شاید این کار به پنج جلد یا حتی بیشتر برسد. نویسنده، جدا از ۲۷سال پژوهش در شاهنامه، برای این کتاب حدود پنج سال کار کرده، که نیمی از آن به شناسایی و گزینش بیت‌های دشوار گذشته، که ۱۵۰۰ بیت شد و نیم دیگر در جستجو و بحث و نقد نظرهای دیگران و رسیدن نتیجۀ نهایی صرف شده است (البته نه در همۀ موارد - بیست مورد به نتیجۀ نهایی نرسیده است). این دشواری‌ها در سه دستۀ ضبط، معنی و خوانش تقسیم می‌شود. البته این ۱۵۰۰ بیت شامل بیت‌های با ظبط‌های گوناگون در چاپ‌ها و مشکلات ساده در شرح‌های موجود نیست. کتاب مقدمه‌ای مفصل در ۹۵صفحه دارد که به این موارد پرداخته است: فرهنگ‌های شاهنامه، ترجمه‌ها و شاهنامه به‌ نثرها، چاپ‌ها و شرح‌های شاهنامه، مقالات و پایان‌نامه‌های در زمینۀ شرح مشکلات شاهنامه. بخش مقالات در سه دسته آمده: پیشگامان و پیشکسوتان تا سال ۴۸، پژوهشگران که بیش از پنج مقاله نوشته‌اند و پژوهشگران با کمتر از پنج مقاله، از سال ۵٠ تا کنون. این کتاب، تخصصی است و باریک‌بینانه و تحلیلی و انتقادی و به کار شاهنامه‌پژوهان می‌آید. کسانی که سالهاست با چاپها و شرح‌ها و مقالات این حوزه سروکار دارند و دست‌پنجه نرم می‌کنند، آموزگار یا پژوهشگر شاهنامه‌ هستند یا شاهنامه‌آموزی جدی و پیگیر هستند. این افراد همیشه جای خالی چنین کار سترگی را درک می‌کردند و زمان زیادی برای جستن و یافتن نظرات محققان در یک ابهام یا معنای خاص در یک بیت صرف می‌نمودند و گاه نمی‌یافتند همۀ آنچه را که می‌بایست. اما اکنون به همت بلند دکتر آیدنلو و رنج سالیان که برده، همگان تاحد زیادی از آن دشواری رهیده و منبعی - چه بسا مرجعی - تاحد زیاد کامل و دقیق در دسترس داریم. همۀ نقد و نظرها پیش چشم است و نظر و جمع‌بندی دکتر آیدنلو نیز. سپس و با داشتن همۀ مواد خام و پختۀ لازم، یک‌جا، هر شاهنامه‌پژوهی می‌تواند نقد و نظر خود را هم داشته باشد و چه‌بسا یافته و کشفی راهگشا بیابد و بنویسد و بر این میدان چیزی بیفزاید و از مشکلاتش بکاهد. و باز دربارۀ این کتاب خواهم نوشت که سخن بسیار است .... (آبان ۱۴۰۵) https://t.me/ShahnameAlborz/10645 بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه قاجار (جلد هجدهم) به چاپ دوم رسید. روزنامهٔ خاطرات ناصرالدّین‌شاه، از ربیع‌الثّانی ۱۳۰۹ تا صفر ۱۳۱۰ به انضمام سفرنامهٔ عراق عجم، که برای نخستین بار در این کتاب انتشار می‌یابد، شامل شرح وقایع تاریخی، از جمله ماجرای سرقت از تخت تاریخی و مرصّع معروف به تخت طاووس، جریان شورش و شرح دستگیری و سرکوب قیام سیّد محمد کلاردشتی، گزارشی از شیوع بیماری‌های آنفولانزا و وبای جهانی، و همچنین قیام مردمی معروف به قیام رژی تنباکوست. [روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه قاجار: از ربیع‌الثّانی ۱۳۰۹ تا صفر ۱۳۱۰ به انضمام سفرنامۀ عراق عجم (جلد هجدهم)، به کوشش مجید عبدامین و نسرین خلیلی، چاپ دوم ۱۴۰۵] علاقه‌مندان می‌توانند از نهم تا بیستم آبان‌ماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند. تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ درگذشت دکتر مهدی ماحوزی، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و استاد دانشگاه دکتر مهدی ماحوزی (۱۳۱۴ ـ ۱۴۰۵) در دشتستان به دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات دانشگاهی در رشتۀ فلسفه و علوم تربیتی در دانشگاه تهران، از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۸ به تدریس در دانشکدۀ نفت آبادان پرداخت و سپس تحصیل در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی را آغاز کرد و موفّق به دریافت درجۀ دکتری در این رشته از دانشگاه تهران شد. دکتر ماحوزی سالها استاد دانشگاه بود و دانشجویان بسیاری را پرورد. او خواهرزادۀ علی دشتی بود و بعد از انقلاب به نشر آثار علی دشتی اهتمام ورزید و بسیاری از کتابها و نوشته‌های دایی خود را پس از بازبینی به چاپ رساند. از کتابهای او می‌توان به فارسی عمومی، گزارش‌نویسی: نگارش، ویرایش و پژوهش، نقش دشتی در تاریخ و ادب معاصر ایران، آتش اندر چنگ: گزیده‌ای از دیوان خاقانی شروانی و شرح مخزن الاسرار نظامی گنجوی اشاره کرد. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار درگذشت دکتر مهدی ماحوزی را به خانوادۀ محترم ایشان، جامعۀ دانشگاهی کشور و دوستداران زبان و ادب فارسی تسلیت می‌گوید. یاد و نامش گرامی باد. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ هفتم آبان روز گرامی‌داشت کوروش بزرگ کنزیاس، پزشک یونانی اردشیر دوم هخامنشی (۴۰۴-۳۶۱) اثری داشت به نام پرسیکا، در ۲۳ کتاب که شش کتاب نخستین آن دربارۀ آشور و بقیه دربارۀ هخامنشیان بود. اصل کتاب متأسفانه از دست رفته است، ولی قطعاتی از آن را مورّخان یونانی و رومی به ما رسانده‌اند. کنزیاس شکست آستیاگ به دست کوروش را روایت کرده است. بنا بر گزارش او هنگامی که آستیاگ از کوروش شکست خورد، به اکباتان گریخت و در آنجا دختر او Amitis و همسرش Spitamas او را در کاخ شاهی پنهان کردند. چون کوروش بدان‌جا رسید به Oibaras فرمان داد که این زن و همسر و دو فرزند او را بگیرند. ولی آستیاگ برای آنکه به آنها آسیبی نرسد، خود را نشان داد. سپس همان Oibaras او را گرفت و دست و پای او را بست ولی سپس‌تر کوروش او را بخشید. این گزارش به پایان کار افراسیاب در شاهنامه شباهت دارد. بنا بر گزارش شاهنامه زاهدی به نام هوم در غاری افراسیاب را که از کیخسرو گریخته و بدان‌جا پناه برده است، دستگیر می‌کند تا او را تحویل کیخسرو دهد. ولی در میان راه افراسیاب هوم را می‌فریبد و در دریای چیچست ناپدید می‌گردد. چون این خبر به کیخسرو می‌رسد، کرسیوز برادر افراسیاب را به پای آب می‌آورد و دستور می‌دهد او را شکنجه دهند. افراسیاب که تاب شنیدن فغان برادر را ندارد از آب درمی‌آید و خود را تسلیم می‌کند و کیخسرو او را می‌کشد. [سخن‌های دیرینه: سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه، دکتر جلال خالقی مطلق، به کوشش علی دهباشی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ص ۲۷۳-۲۷۴] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ هفتم آبان روز گرامی‌داشت کوروش بزرگ کنزیاس، پزشک یونانی اردشیر دوم هخامنشی (۴۰۴-۳۶۱) اثری داشت به نام پرسیکا، در ۲۳ کتاب که شش کتاب نخستین آن دربارۀ آشور و بقیه دربارۀ هخامنشیان بود. اصل کتاب متأسفانه از دست رفته است، ولی قطعاتی از آن را مورّخان یونانی و رومی به ما رسانده‌اند. کنزیاس شکست آستیاگ به دست کوروش را روایت کرده است. بنا بر گزارش او هنگامی که آستیاگ از کوروش شکست خورد، به اکباتان گریخت و در آنجا دختر او Amitis و همسرش Spitamas او را در کاخ شاهی پنهان کردند. چون کوروش بدان‌جا رسید به Oibaras فرمان داد که این زن و همسر و دو فرزند او را بگیرند. ولی آستیاگ برای آنکه به آنها آسیبی نرسد، خود را نشان داد. سپس همان Oibaras او را گرفت و دست و پای او را بست ولی سپس‌تر کوروش او را بخشید. این گزارش به پایان کار افراسیاب در شاهنامه شباهت دارد. بنا بر گزارش شاهنامه زاهدی به نام هوم در غاری افراسیاب را که از کیخسرو گریخته و بدان‌جا پناه برده است، دستگیر می‌کند تا او را تحویل کیخسرو دهد. ولی در میان راه افراسیاب هوم را می‌فریبد و در دریای چیچست ناپدید می‌گردد. چون این خبر به کیخسرو می‌رسد، کرسیوز برادر افراسیاب را به پای آب می‌آورد و دستور می‌دهد او را شکنجه دهند. افراسیاب که تاب شنیدن فغان برادر را ندارد از آب درمی‌آید و خود را تسلیم می‌کند و کیخسرو او را می‌کشد. [سخن‌های دیرینه: سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه، دکتر جلال خالقی مطلق، به کوشش علی دهباشی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ص ۲۷۳-۲۷۴] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ اما مهم‌تر از امور مادّی مسئلۀ روح ملل است، از آن رو که می‌بینیم همۀ اقوام دنیا در حال هیجان‌اند. بعضی را مشاهده می‌کنیم که به درون زندگانی ملّی خود جمع می‌شوند و فکر سازگاری بین‌المللی را دور می‌کنند، به واسطۀ اینکه نمی‌خواهند نظر وسیع کلّ انسانیّت را به جای نتیجۀ تاریخ ملّی خود بگذارند. ولیکن به عقیدۀ من هیچ ملّتی از اینکه جزء جامعۀ ملل شود شخصیّت ملّی خویش را از دست نمی‌دهد. حکمت بالغۀ الهی نوع بشر را یک مجموعۀ متّحدالشکل نساخته است. به هر قومی خونی داده و زبان مادری ایشان را زاویۀ مقدّسۀ روحشان و کشورهای مختلف را میهن ایشان معیّن فرموده است، ولیکن انتظام کلّی که باری تعالی مقرّر داشته است برای این نیست که مردم در مجاهدات ملّی خویش به روی یکدیگر برخیزند و هر روز سیر عمومی تمدّن را از نو واپس ببرند. خدمتگزار حقیقی انسانیّت آن است که در عین اینکه بر زندگانی ملّت خود تکیه و استقرار دارد میراث اخلاقی و عقلی را که دریافته است به اعلی درجه بسط داده و به این نحو از خصوصیّات ملّی خویش برتر رفته برای کلّیۀ نوع بشر خدمت انجام دهد. چنان‌که این شیوۀ بزرگان هر ملّت بوده که نامهای ایشان بر جریدۀ تاریخ انسانیّت ثبت است. بخشی از سخنرانی دکتر استرزمان هنگام ورود دولت آلمان به جامعۀ ملل [آئین سخنوری، محمّدعلی فروغی، به کوشش رامین فُرادی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۴۲۶] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ مقدمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه کتاب مقدمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه به قلم و پژوهش استاد سجاد آیدنلو منتشر شد. ایشان در این اثر به بررسی ضبط‌ها، معانی و خوانش‌های گوناگون ابیاتی پرداخته‌اند که پیش از این محل اختلاف محققان شاهنامه بوده است. دکتر آیدنلو برای شناسایی ابیاتی که نیازمند توضیح هستند، با اشراف علمیِ گسترده، دست به تحقیقی دراز‌دامن زده‌اند؛ سراسر شاهنامه را به‌صورت مقایسه‌ای و بر اساس شرح‌های مختلف مطالعه کرده و ابیات بحث‌انگیز را استخراج نموده‌اند. سپس با بررسی مقاله‌ها و نقدهای پژوهشگران دیگر، ابیات دشواری را که از دیده‌ها دور مانده بوده، به فهرست خود افزوده‌اند. حاصل این جست‌وجوی دقیق، حدود ۱۵۰۰ بیت از سراسر شاهنامه بوده که نیاز به طرح و بحث داشته‌ است. آقای دکتر در راستای گره‌گشایی از این ابیات، هم ضبط تمامی نسخه‌ها و تصحیح‌ها را آورده‌اند، و هم تمامی شروح و مقالاتی را که پیش‌تر توسط دیگر محققان نگاشته شده، با امانتداری و انصاف مثال‌زدنی نقل کرده‌اند. گاه نظر و دریافت تازهٔ خود را با رعایت احتیاط علمی و در نهایت فروتنی بیان کرده‌اند و گاه با نقل شواهد و نکته‌سنجی‌های بیشتر، دیدگاه‌ دیگران را تأیید و تکمیل کرده‌اند. در این مسیر، کار پژوهشگران جوان و کمتر شناخته‌شده را نیز از قلم نینداخته و از نگاه دقیق خود دور نداشته‌اند. ضمناً در متن کتاب، گاه تصاویری از ضبطِ نسخه‌های مختلف جهت درک و دریافتِ بهترِ خواننده ارائه شده است. در جلد نخست این مجموعه که به‌تازگی توسط انتشارات دکتر محمود افشار منتشر شده است، گره از ۱۹۸ بیت دشوار شاهنامه گشوده شده و اعلام شده است که جلدهای بعدی در آینده منتشر خواهند شد. کتاب دارای پیشگفتاری در شرح روش کار است. همچنین مقدمه‌ای مفصل دارد و در آن، به بررسی فعالیت‌های انجام‌شده برای حل مشکلات حماسه ملی ایرانیان و تسهیل خوانش آن پرداخته‌ شده است؛ از جمله: «فرهنگ‌های شاهنامه»، «ترجمه‌ها و بازنویسی‌های منثور»، «چاپ‌ها و تصحیحات»، «شرح‌ها و توضیحات»، «مقالات و نوشته‌های پژوهشی» و «پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشجویی». ‌ کتاب فهرست الفبایی ابیات دارد، همین‌طور فهرست لغات، ترکیبات، تعابیر، تصاویر و نام‌های بحث‌شده. پس از آن نمایهٔ اشخاص، کتاب‌ها و مجلات آمده است و با فهرست منابع به پایان می‌رسد. تصویر فهرست کتاب نیز در بخش نظرات کانال «بیاض» قابل مشاهده است. ‌ مشخصات کتاب: مقدمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه؛ ضبط‌ها، معانی و خوانش‌ها، سجاد آیدنلو، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۵. ‌ به نقل از کانال تلگرامی بیاض | عاطفه طیّه https://t.me/atefeh_tayyeh/2701 بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه قاجار (جلد هفدهم)‌ به چاپ دوم رسید. در این مجلد از روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه، علاوه بر شرح مفصّلی از وقایع روزانه از قبیل شکار و تفرّج‌های شاهانه، شرح مسافرت به لار، شهرستانک و کلاردشت، به بسیاری از گزارش‌های دست اوّل مملکتی و اجتماعی از قبیل عزل و نصب‌های دولتی و اوضاع اجتماعی و آب و هوایی نیز پرداخته شده است. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این کتاب، وقایع مربوط به انتشار شب‌نامه‌های ضد حکومتی و اتفاقات منتج از این اعمال است که می‌توان آن را پیش‌زمینه‌ای برای وقایع رژی تنباکو دانست. اهمّیت این گزارش‌ها دوچندان می‌شود، هنگامی که این وقایع از زاویۀ دید شخص اوّل مملکت نگریسته شود. [روزنامۀ خاطرات ناصرالدّین‌شاه قاجار: از ربیع‌الاوّل ۱۳۰۸ تا ربیع‌الثّانی ۱۳۰۹ به انضمام سفرنامۀ لار، شهرستانک و کلاردشت (جلد هفدهم)، به کوشش مجید عبدامین و نسرین خلیلی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۵] علاقه‌مندان می‌توانند از چهارم تا هفدهم آبان‌ماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند. تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ سوم آبان سالروز درگذشت فریدون مشیری، منتخب یازدهمین جایزهٔ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار فریدون مشیری (۱۳۰۵-۱۳۷۹) شاعر (با سبکی میان کهنه و نو) روزنامه‌نگار، کارمند شرکت پست و تلگراف و تلفن. کلّیات اشعار او با نام بازتاب نفس صبحدمان به چاپ رسیده است. شعری که می‌خوانید از سروده‌های اوست: شهنامه چه می‌گفت؟ این دفتر دانایی، این طرفه ره‌آورد، الهام خدایی‌ست که «فردوسی توسی» از جان و دل آن را بپذیرفت با جان و دل خویش بیامیخت، بیاراست، بپرورد ده قرن فزون است که در پهنهٔ گیتی میدان شکوهش را کس نیست هماورد ... جان‌مایهٔ شعرش همه ایرانی و ایران طومار نسب‌نامهٔ گردان و دلیران نظمی که پی افکند کاخی که بنا کرد شهنامه به ایران و به ایرانی می‌گفت: یک روز شما در تنتان گوهر جان بود یک روز شما بر سرتان تاج کیان بود وآن پرچمتان رایت مهر و خرد و داد افراشته بر بام جهان بود شهنامه به آن مردم خودباخته می‌گفت بار دگر آن‌گونه توانمند توان بود این دفتر دانایی این طرفه ره‌آورد الهام خدایی فرمان اهوراست روح وطن ماست که فردوسی توسی با جان و دل خویش بیامیخت، بیاراست، بپرورد آنگاه چنین نغز و دل‌افروز و دلاویز در پیش نگاه همه آفاق بگسترد بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر کرد: مقدّمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه (جلد اوّل) کتابِ مقدّمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه، بررسی حدود ۱۵۰۰ بیت دشوار و نیازمند بحث حماسۀ ملّی ایران به لحاظ ضبط، معنا و خوانش است. در جلد نخست کتاب، ۱۹۸ بیت از آغاز دیباجه تا پایان پادشاهی فریدون بررسی شده است. نویسنده برای بحث دربارۀ این ابیات به عکس دهها نسخۀ خطّی شاهنامه، چاپهای مختلف و شروح متعدّد آن کتاب، ترجمۀ عربی بنداری و بسیاری منابع جانبی دیگر و نیز مقالات تحقیقی مربوط به هر بیت مراجعه کرده و با دیدی انتقادی پیشنهادهایی دربارۀ خوانش و معنای کلمات، عبارات و مصراعهای بحث‌برانگیز شاهنامه مطرح کرده است. [مقدّمه‌ای بر شرح مشکلات شاهنامه: ضبطها، معانی و خوانشها (جلد اوّل)، دکتر سجّاد آیدِنلو، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۵] علاقه‌مندان می‌توانند از دوم تا سیزدهم آبان‌ماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند. تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ یکم آبان روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی خواجه بوالفضل ای روانت شاد در خرّم‌بهشت که روانمان زین کراسه (۱) هر دمی شادان کنی کاروان مصر بستی زین کراسه‌یْ دلپذیر تا هماره نرخ شکّر در جهان ارزان کنی یا که گوهرهای محمود از فتوح سومنات ریختی بر آستین تا بر ورق افشان کنی یا نه خود عمّانِ گوهرزایت اندر ناطقه که عبارت را ازو پر لؤلؤ و مرجان کنی یا مگر فردوس‌گوهر لعبتان را آشکار از بهشت آری برون تا در سخن پنهان کنی باغی افکندی چو مینو از شکفته‌گلبنان بس به روی هر گلی بر، شبنمی غلتان کنی خسروانی‌پرنیانی بافی از گفتار خوب پس به یاقوت و گهر آموده‌(۲)‌اش دامان کنی می‌ندانم سرّ این دستان که بهر داستان کاغذی گیری به دست و روضۀ رضوان کنی وه چه شیرین‌منطق و خوش‌لهجتی آنجا که تو مدحت خواجه‌یْ کلان بونصرِ بنْ مشکان کنی گوهر جان را همی‌ماند نتیجه‌یْ کلک تو تو مگر آب دویت از چشمۀ حیوان کنی کو ابواسحق و کو ابن‌العمید و کو بدیع تا بر ایشان روز روشن چون شب تاران کنی هندسه‌یْ تألیف الفاظ آن‌چنان دانی درست که قلیدس را درین ره خیره و حیران کنی خط نشانی از برون‌سو بر دو نقطه از محیط ور شغب آرد مجادل، تو دوصد برهان کنی در شکر غلتد چو طوطی هرکه خواند این کتاب هین بخوان ای خواجه تا بر قول من ایقان کنی ادیب پیشاوری (۱) دفتر و کتاب. (۲) پر و مملو. [ای زبان پارسی...، به کوشش دکتر میلاد عظیمی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۲، ج ۳، ص ۱۵۷۵-۱۵۷۶] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

‍ منصب فراش‌باشی در دورۀ قاجار در منابع تاریخی به میزان قدرت و نفوذ فراش‏باشی در ارکان حکومت و در ساختار تشکیلات قدرت شاهزادگان، حکام، علما و اعیان به ‏طور ضمنی اشاره شده است.... فراش‏باشی حکام و اعیان تنها در برابر سرپرست خود پاسخگو بودند و هر اندازه که حاکم یا سرپرست فراش‏باشی قدرت بیشتری داشت نفوذ و اقتدار فراش‏باشی و تعداد فراش‏های تحت فرمانش بیشتر بود. برخی از فراش‏باشی‏ها بازوی حکام و اعیان در زورگویی و مرعوب ساختن خلق بودند و در جلب، آزار و شکنجه و اخّاذی شهرت داشتند. دزدی‏هاى مختصر شهرى محل درآمد فراش‏باشی‏هاى حکومتى بود که همواره به یکى دو روز حبس و گرفتن جزاى نقدى ختم می‏شد. میزان جزای نقدی به سطح جرم و توانایی مالی متهم بستگی داشت. البته به شاکی پول سیاه هم نمی‏رسید. چه بسا شاکی چیزی هم به فراش‏باشی و فراش‏ها دستی می‏داد تا مجازات بدنى متهم را شدیدتر کنند. ظل‏السلطان در اواسط سال ۱۲۹۶ق محدودیت‏هایی برای فراش‏ها در نظر گرفت تا آنها نتوانند از مردمِ عادی باج‏خواهی کنند. او به ‏منظور ساماندهی نظام و قواعد سیاسی مقرّر داشت «هیچ فراشی دیگر نمی‏تواند بدون ابلاغیۀ ممهور به مهر دیوانخانه کسی را به دارالحکومه احضار نماید یا به نحوی معترض او شود». این حکم نشان می‏دهد که فراش‏ها مردم را به بهانه‌‏ای به دارالحکومه احضار می‏کردند یا معترض آنها می‏شدند و از آنها باج می‏گرفتند. با این حال، فراش‏ها از فراش‏باشی خود فرمان می‏گرفتند و بی‏نظمی انتظامی حاصل از قدرت‏نمایی آنها در شهر برقرار بود. به همین خاطر، کمتر از سه‏ ماه پس از حکم ظل‏السلطان، نایب‏الحکومه‏اش در اصفهان شغل فراش‏باشی‏گری را «که سابقاً معمول بود» را موقوف نمود. [فرّاش‌باشی حضرت والا: فراز و فرود زندگی مصطفی‌قلی‌خان نوری خواجوی فرّاش‌باشی ظلّ‌السلطان، دکتر سمیّه بختیاری، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۱۳۴-۱۳۶] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation

دلا بکوش که باقیّ عمر دریابی که عمرِ باقی ازین عمرِ بر گذر یابی ز سوزِ سینه طلب آبِ روی، ار طلبی که همچو شمع ازان سوز، تاجِ سر یابی ز سر برون کن این حشوهای توبرتو گذر ز چنبرِ گردون همی مگر یابی به آبِ علم بپرور درختِ ایمان را نگاه کن که ازان چند بار و بر یابی به باغِ امر خرام از مضیقِ عالمِ خلق که هرچه آرزوی توست ماحضر یابی حقیقت همه‌چیزی چنانکه هست بدان که تا مقامِ خود از جمله بر زبر یابی ... ز غایتِ طلبِ توست نازِ دنییِ دون چو کم طلب کنی آن‌گاه بیشتر یابی ... به‌هرزه بانگ چه داری چو دردمند نه‌ای؟ تو درد جوی که درمانش بر اثر یابی کمال‌الدین اسماعیل [سفینۀ بولونیا، به کوشش ایرج افشار، محمّد افشین‌وفایی و شهریار شاهین‌دژی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۴، ص ۱۷۵-۱۷۶] بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی @AfsharFoundation