Lyrics Notes

پرنده بدرقه شد آفتاب شد تشییع و بر مدار کلاغان، سکوت حاکم شد رضا براهنی ۱۳۱۴-۱۴۰۱ @LyrucsNotes

ماجراهای ابی و ایرج در روزهای اخیر برای من که علاقه‌مند و پیگیر هر دوی این خوانندگان برجسته‌ی ایران بوده و هستم نهیبی سنگین بود. نوروز امسال هم طبق عادت مألوف و مثل هر سال بنا به وظیفه با برخی از بزرگان ترانه و موسیقی که افتخار دوستی دارم برای تبریک عید، تلفنی تماس گرفتم. طبق معمول هم طولانی‌ترین مکالمه‌ام با بانو زویا زاکاریان بود. هر بار که با این ترانه‌سرای بزرگ تاریخمان حرف می‌زنم احترامم به جایگاه و شأن و شعورش بیشتر می‌شود. زویا با چهارده، پانزده ترانه‌ای که پیش از انقلاب سروده، در جایگاه یکی از برترین ترانه‌سراهای تاریخ ترانه‌ی نوین قرار گرفته و نکته‌ی مهم این که موضوعات و اشارات سیاسی در محتوای ترانه‌های او بسیار نادر است. هیچ ادعایی هم در سیاست‌بازی ندارد اما در هم‌کلامی با او می‌شود بینش عمیق و منطق دقیق او در نگاه به مسائل سیاسی را (مانند مسائل دیگر) بیش از هم‌نسلانش یافت. او بارها به من در سیاست‌پردازی حین ترانه‌سرایی هشدار داده است. نه این که مخالف باشد! می‌گوید «بفهم»، بعد بگو! اما مسئله این‌ است که اگر بفهمی نمی‌گویی! دست کم در موقعیتی که حالا هستی فهم سیاسی، توهمی بیش نیست! و این بار آخر بعد از بارها شنیدن این هشدار از زبان زویا تازه حرفش را فهمیدم. سیاست متاسفانه در ترانه‌ی ما تبدیل به خودنمایی گروهی از ترانه‌سرایان شده که اگر سیاسی‌بازی‌های رندانه را از آنان بگیرند دیگر چیزی برای جذب عوام ندارند! این میان، خوانندگان سیاسی‌باز در وضعیت اسف‌بارتری قرار دارند. آن‌ها عموما همین نیمچه سواد و خرده‌مطالعه‌ی احتمالی ترانه‌سرای کذایی را هم ندارند. ابی خودش یک بار اعتراف کرده که آن زمان سیاسی‌خوانی «مد» بوده و بهانه‌ی دیگری برای سیاسی‌خوانی نداشته است. حالا هم صادقانه می‌گوید که تداوم برگزاری کنسرت‌ها را به خواندن ترانه‌ای مخل این تداوم ترجیح می‌دهد. عیبی ندارد! مختار است! اما آن مشاوران و اطرافیانی که او را طی این سال‌ها دوره کرده‌اند چگونه است که پاسخ پرسشی مهم، محتمل و تکراری را با او تمرین نکرده‌اند؟ امید به تداوم کنسرت‌ها در سن و وضعیت فعلی ابی دیگر چه بهانه‌ای است؟ وقت نداشته‌اند که پاسخی بهتر را با او تمرین کنند؟ مثلا این که «خلیج فارس همیشه فارس می‌ماند و لنگ ترانه‌خوانی من نمانده و نخواهد ماند و این نام و پیشینه، بزرگ‌تر از نام و پیشینه‌ی من است» ؟! به قول خانم زاکاریان چه خوب بود که می‌فهمیدند و بعد سیاسی‌بازی می‌کردند تا امروز که از آنان پرسشی در سیاست مطرح می‌شود این‌گونه کارنامه‌شان را خط‌خطی نکنند. ابی خواننده هم‌چنان برای من عزیز است اما ابی کنش‌گر، یک شوخی تلخ بود! ایرج هم که افسوس! «حمید ناصحی» @LyricsNotes

فرهنگ ایران‌زمین از آغاز تا امروز پر از ترانه‌های بهاری است. در ایران باستان ترانه‌های بهاری بسیاری توسط خنیاگران خلق و اجرا می‌شد و اهمیت موضوع بهار در آوازهای باستانی ایران آن اندازه است که عنوان یکی از شش آواز مهم باستانی ما «نوروز» است. در موسیقی دستگاهی ایران هم گوشه‌هایی هست که بسیار در اجراهای بهاری از آن‌ها بهره گرفته می‌شود. گوشه‌هایی مانند طرب‌انگیز در ماهور، گلریز در شور و کوچه‌باغی در دشتی. ترانه‌های بهاری بسیاری هم در خاطره‌ی جمعی چند نسل ماندگار شده‌اند و هنوز زمزمه می‌شوند. به بهانه‌ی آغاز سال نوی خورشیدی، برخی از این ترانه‌ها را مرور می‌کنیم. نوروزتان پیروز🌹 @LyricsNotes

چطور می‌شود که یک کانال مدعی فعالیت در حوزه‌ی موسیقی در این سطح سخیف و زرد، مهملات می‌بافد و خاطره جعل می‌کند؟ یک روایت هست که میرزاده سر ضبط «بزن تار» با سه‌تار حاضر شده و نواخته! همین! #عزیزرفته #مهستی #واروژان #میرزاده @LyricsNotes

شعر و ترانه هم مثل اکثر چیزهای دیگر معیارهایی برای سنجیده شدن از منظر کیفیت ادبی، هنری و تاریخی دارند. معیارهای ما نمی‌توانند در لحظه، متفاوت باشند. نگاهمان هم نمی‌تواند به آثاری که مقایسه می‌کنیم تفاوت زاویه داشته باشد. اگر یک ترانه را خوب نمی‌دانیم چون از نظر ما محتوی ضدارزش است نمی‌توانیم آن را مقابل ترانه‌ی ضدارزش دیگری بگذاریم و دومی را چون فرم هنرمندانه‌تری دارد ترانه‌ای خوب‌تر بدانیم بدون این‌که به تغییر معیار اشاره کنیم. نمی‌شود که ترانه‌هایی کم ارزش از منظر ادبی و هنری را حلواحلوا کنیم چون در مثلا سه چهار دهه‌ی پیش سروده و اجرا شده‌اند و حالا ترانه‌هایی به مراتب سالم‌تر را به جرم نوزادگی سخیف و بی‌ارزش بدانیم. این گارد همیشگی نسل‌ها در مقابل هم‌نسلان، یک موتیف تاریخی است. اصلا فیلم «نیمه‌شب در پاریس»، اثر برجسته‌ی «وودی آلن» را ببینید و نفسی عمیق بکشید. ما در بدترین جای تاریخ نایستاده‌ایم! @LyricsNotes

در این که شهیار قنبری از مؤثرترین و بزرگ‌ترین ترانه‌سرایان جریان ترانه‌ی نوین است شکی نیست اما یکی از مهم‌ترین خدشه‌ها بر کارنامه‌ی ترانه‌سرایی ایشان طرح مفاهیم و تعابیری واپس‌گرایانه در برخی سروده‌های ایشان است. «گستاخی» یک نمونه‌ی حیرت‌انگیز از این سروده‌هاست. ترانه‌ی مملو از کرنش‌های حقیرانه‌ی زن سنتی و مفلوک فرهنگ ضدزن حاکم بر جامعه‌ای که اتفاقا شهیار در آن میان داعیه‌ی روشنفکری داشته است. بعید است که امروز شهیار هنوز هم صاحب چنین رویکردی فکری باشد اما با هیچ سفسطه‌بافی ساده‌لوحانه‌ای هم نمی‌شود محتوای زن‌ستیز این ترانه را توجیه کرد و از این رو چنین سروده‌ای هیچ ربطی هم به «ترانه‌ی نوین» ندارد. هرچند انصاف این است که بدانیم سرودن چنین ترانه‌هایی در آن دوران باب بوده و این بی‌توجهی به معنای و محتوای گاه ضدانسانی، مختص شهیار نبوده و انگار زمانی لازم بوده تا هنرمندان ما دقت بیشتری در خلق آثاری عاری از چنین دیدگاه‌های به شدت غالب و پذیرفته‌ی آن نسل‌ها داشته باشند. عجب این که هنوز برخی عشاق حضرت ترانه‌سرا از این سروده‌ی عریان، تفسیرِ «تهکّم» و تمسخر استخراج می‌کنند! @LyricsNotes