آرش رئیسی‌نژاد

‏کیّاس بود و سیّاس؛ علیرغم سبعیت نسبت به رقبایش، فرمانروایی لایق بود که یک تنه ایرانِ پاره پاره شده پس از مرگ ⁧ نادر شاه⁩ را با فراست و ذکاوت یکپارچه ساخت. مرگ نابهنگامش اما ایران زمین را در برابر روسیه تزاری ناتوان کرد. ‏۲۱۹ سال پیش در چنین روزی ⁧ آقا محمد خان (شاه) قاجار⁩ در شهر شوشی بدست خدمتکارانش کشته شد. @Iran_Simorq

چین فراتر از عناصر کمیاب: چنگ زدن بر گلوگاه‌های صنایع آمریکا در حالی که جنگ تجاری آمریکا و چین همچنان داغ است، پکن استراتژی جدیدی را در پیش گرفته: گسترش مخفیانه رژیم کنترل صادرات خود، نه فقط به عناصر نادر خاکی (Rare Earths) که قبلاً شناخته‌شده بود، بلکه به نقاط حساس و حیاتی دیگری در زنجیره تأمین جهانی که صنایع کلیدی ایالات متحده به شدت به آن‌ها وابسته هستند.طبق گزارش واشنگتن‌پست ، چین در حال «فشردن» این گلوگاه‌ها است تا در صورت تشدید تنش‌ها، اهرم فشار اقتصادی قوی‌تری داشته باشد. نقاط خفگی دقیقاً چه هستند؟ گلوگاه‌ها در این زمینه به کالاها، مواد یا فناوری‌هایی اشاره دارد که چین تسلط بسیار بالایی (اغلب بیش از ۸۰-۹۰ درصد) بر تولید جهانی آن‌ها دارد. جایگزینی سریع‌شان دشوار یا غیرممکن است. صنایع حیاتی آمریکا (دفاع، انرژی، خودروهای الکتریکی، نیمه‌رساناها، فضایی) به آن‌ها وابسته‌اند. چین قبلاً با محدود کردن عناصر کمیاب خاکی (Rare Earths) شروع کرد، اما حالا فراتر رفته است . ۱.فناوری و اجزای خورشیدی (Solar Tech) مثال بارز: مذاکرات SpaceX (شرکت ایلان ماسک) با یک شرکت فناوری خورشیدی چینی متوقف شده است. SpaceX برای پروژه‌های فضایی و ماهواره‌ای به پنل‌های خورشیدی پیشرفته نیاز دارد و چین بیش از ۸۰ درصد اجزای کلیدی تولید پنل‌های خورشیدی جهان را کنترل می‌کند. این محدودیت‌ها مستقیماً بر رقابت آمریکا در «محاسبات فضایی» تأثیر می‌گذارد. ۲.فلزات و مواد معدنی حیاتی (Critical Minerals): .گالیوم (Gallium) و ژرمانیوم (Germanium): بیش از ۹۰-۹۸ درصد تولید جهانی در چین. کاربرد در نیمه‌رساناها، تراشه‌ها، سلول‌های خورشیدی، فیبر نوری و فناوری نظامی. .آنتی‌مون (Antimony): کاربرد در مهمات، باتری‌ها، مواد مقاوم در برابر آتش و سنسورهای مادون قرمز. .گرافیت (Graphite): ماده اصلی آند باتری‌های خودروهای الکتریکی (EV). مواد فوق‌سخت (Superhard Materials): برای ابزارهای صنعتی پیشرفته. چین قبلاً صادرات برخی از این‌ها به آمریکا را ممنوع یا مشروط به مجوز کرده و حالا این کنترل‌ها را گسترش می‌دهد. ۳.فناوری‌های پردازش و تجهیزات چین نه تنها مواد خام را کنترل می‌کند، بلکه فناوری استخراج، جداسازی و پردازش را هم محدود کرده. این کار باعث می‌شود حتی اگر کشورهای دیگر معدن استخراج کنند، پردازش نهایی همچنان وابسته به چین بماند. @Iran_Simorq

در واپسین نوشته کوتاه در نیوزویک، به استراتژی در قبال کشورهای حوزه خلیج‌فارس، به ویژه عربستان و امارات، اشاره کرده و استدلال کردم که چگونه تهران، عامدانه و آگاهانه، با زیر ضرب قرار دادن امارات در عین برخورد بسیار محدودتر با عربستان از شکاف فراینده ریاض-ابوظبی بهره برد؛ استراتژی که بر سیر و سویه شورای همکاری خلیج فارس و چیدمان قدرت در منطقه تاثیر بسزایی خواهد داشت. https://www.newsweek.com/iran-turned-the-saudi-uae-rift-into-its-most-effective-weapon-opinion-12077826 @Iran_Simorq

دو ماه پیش استدلال کردم که محمدباقر قالیباف و جی‌دی ونس بیش از پیش آینده سیاسی خود را به نتیجه مذاکرات میان ایران و آمریکا پیوند زده‌اند. از آن زمان، هر دو به یکی از مهم‌ترین صداهای حامی تعامل و دیپلماسی در کشورهای خود تبدیل شده‌اند. آینده روابط تهران و واشنگتن ممکن است بیش از پیش به سرنوشت این هم‌سویی سیاسی غیررسمی وابسته باشد؛ چه این هم‌سویی حفظ ‌شود، تعمیق یابد یا در نهایت از هم بپاشد. @Iran_Simorq

در واپسین نوشته بهمراه برادرم به احتمال وقوع دور سوم جنگ امریکا و اسراییل با ایران اشاره کردیم. در میانه اخبار تفاهم تهران و واشینگتن، استدلال کردیم که جنگ مجدد جنگ زیرساختی خواهد بود؛ جنگی با نیاتی استراتژیک و پیامدهایی ویرانگر 👇 @Iran_Simorq

از «حُسْن نیت، حُسْن نیت می‌آورد» جورج هربرت واکر بوش تا «اعمال خوب، اعمال خوب می‌آورد» ترامپ-ونس. “From Goodwill begets goodwill” to “Good deeds beget good deeds” تغییری از اعتمادسازی به تعامل مشروط در رویکرد واشنگتن نسبت به ایران! همان چینش واژگان، همان پرسش، و یحتمل همان سرنوشت! پژواک میان این دو رویکرد نشان از نوعی شکنندگی ساختاری در درک و توافق‌های ایران و آمریکا دارد. با سپاس از اقتصاد آنلاین @eghtesadonlinetv⁩ @Iran_Simorq

و سرانجام توافق آمریکا-ایران امضا شد اما دورنمای روند ژئوپلیتیکی منطقه هر آن می‌تواند آن را ناپایدار سازد! @Iran_Simorq

بر پایه گزارش جديد آژانس بین المللی انرژی سرمایه گذاری جهانی در بخش انرژی در سال ۲۰۲۶ به ۳.۴ تریلیون دلار خواهد رسید که نسبت به سال قبل افزایش اندکی را نشان می دهد گزارش سالانه سرمایه گذاری جهانی انرژی» آژانس بین المللی انرژی اعلام میکند که حدود ۲.۲ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۶ به شبکه های برق ذخیره سازی سوخت های کم انتشار انرژی هسته ای انرژی های تجدید پذیر بهره وری انرژی و برق رسانی اختصاص خواهد یافت در حالی که حدود ۱.۲ تریلیون دلار در نفت گاز طبیعی و زغال سنگ سرمایه گذاری می شود. این گزارش اشاره میکند که با وجود افزایش قیمت نفت سرمایه گذاری در این بخش برای سومین سال متوالی در سال ۲۰۲۶ کاهش یافته و به زیر ۵۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید. همچنین آمده است که عدم قطعیت درباره مدت زمان افزایش قیمت ها طولانی بودن زمان اجرای پروژه ها محدودیت های زنجیره تأمین و محدود شدن بازار دکلهای حفاری فراساحلی واکنش های سرمایه گذاری کوتاه مدت را در خارج از خاورمیانه در همین حال سرمایه گذاری در گاز طبیعی به ۳۳۰ میلیارد دلار افزایش خواهد یافت که بالاترین سطح در یک دهه گذشته است و این رشد با موجی از پروژه های جدید صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) به ویژه در ایالات متحده و قطر حمایت می شود. این گزارش همچنین بر افزایش توجه کشورهای وارد کننده سوخت به منابع داخلی انرژی شامل انرژی های تجدیدپذیر انرژی هسته ای و در برخی موارد زغال سنگ تأکید می کند. انتظار می رود سرمایه گذاری در پروژه های انرژی های تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۶ حدود ۶۶۵ میلیارد دلار باشد که ۳۶۵میلیارد دلار آن به انرژی خورشیدی اختصاص دارد. در حالی که رشد سالانه سرمایه گذاری در انرژی های تجدیدپذیر پس از چندسال رشد سریع کاهش یافته است، منابع کم انتشار همچنان بیش از ۷۰ درصد کل سرمایه گذاری در تولید برق در جهان را تشکیل می دهند. سرمایه گذاری در انرژی هسته ای نیز روند صعودی خود را ادامه داده و از ۸۰ میلیارد دلار در سال فراتر رفته است، به طوری که نزدیک به ۸۰ گیگاوات سرمایه گذاری در زغال سنگ نیز قرار است در سال ۲۰۲۶ به ۱۸۰ میلیارد دلار برسد که بالاترین سطح از سال ۲۰۱۲ تاکنون است و چین حدود ۷۰ درصد از کل هزینه های جهانی این بخش را به خود اختصاص می‌دهد. @Iran_Simorq

آنگاه که به عربی قصیده‌ای در مدحش سرودند، گفت: «چیزی که من اندر نیابم، چرا باید گفت!» پس رئیس دیوانش، محمد بن وصیف، به پارسی چکامه‌ای سرود و این آغاز سرودن شعر درباری به پارسی گشت. در (۸۶۱ م.) امیر سیستان، جایگه رستم دستان، گشت و از کابل و آموی تا به بغداد را زیر نگین خود درآورد؛ افسوس که در نبرد دیرالعاقول (۸۷۶ م.) از نیروهای خلیفه معتمد عباسی شکست خورد و رهایی کامل ایران از دست خلافت را به چشم ندید و در جندی شاپور چشم از جهان فروبست! ما نیز در نوروز ۱۴۰۲ به همراه دکتر محسن عباس‌زاده⁩ در سفری پرخاطره به جنوب و غرب ایران بر سر آرامگاه این بزرگمرد تاریخ ایران، شهریاری رویگرزاده، رادمان پور ماهک مشهور به یعقوب لیث صفاری، در گندی شاپور، دلِ دانش و مرکز علم ایران ساسانی، رفتیم و بر گور مهجورش غبطه خوردیم! #رادمان_پور_ماهک #یعقوب_لیث⁩⁩⁩⁩⁩ @Iran_Simorq

درگیری‌های اخیر میان ایران و ایالات متحده بیش از آنکه نشانه آغاز یک جنگ تمام‌عیار باشد، به نظر می‌رسد تثبیت یک الگوی جدید است: «تداوم درگیری در کنار مذاکره». مذاکرات عملاً در وضعیت بن‌بست قرار دارد، اما هیچ‌یک از طرفین در حال حاضر مایل نیست قواعد نانوشته‌ی تشدید تنش را بشکند. هر ضربه محدود حامل یک پیام است؛ با این حال، پاسخ محدود نیز برای حفظ بازدارندگی ضروری باقی می‌ماند. در این مرحله، رقابت واقعی نه بر سر پیروزی نظامی فوری، بلکه بر سر تاب‌آوری، پایداری و فرسایش است: چه کسی زودتر هزینه‌ها را غیرقابل تحمل خواهد یافت؟ کارزار فشار و محاصره آمریکا علیه ایران همچنان ابزار مهمی محسوب می‌شود، اما ضربات نمادین، مانند انهدام دارایی‌های باارزشی همچو هلیکوپتر آپاجی، هزینه‌های روانی و سیاسی قابل توجهی به همراه دارد. انتظار ایالات متحده در پسِ این الگوی «تداوم درگیری در کنار مذاکره» این است که فشار مستمر در نهایت یک لحظه تعیین‌کننده ایجاد کند: یا فروپاشی سریع مشابه سقوط رژیم بشار اسد، یا تسلیم تهران تحت فشار فزاینده، یا یک توافق بزرگ و جامع با ایران. با این حال، در وضعیت فعلی، هیچ‌یک از این نتایج قریب‌الوقوع به نظر نمی‌رسد. به همین دلیل، الگوی تداوم تقابل در کنار مذاکره ممکن است در بلندمدت قابل دوام نباشد. اگر چرخه‌ی درگیری‌های محدود و بن‌بست دیپلماتیک بدون تولید یک نتیجه تعیین‌کننده ادامه پیدا کند، خطر وقوع دور سوم جنگ به‌تدریج می‌تواند به‌طور فزاینده‌ای اجتناب‌ناپذیر شود. @Iran_Simorq

۱۳۹۷ سال پیش در روزی چون دیروز، پیرَگِ شَهْرْوَراز یا شَهرْبَراز، سردار نامدار و ۲۷مین فرمانروای ایران ساسانی، بدست بزرگان کشته شد. شهربراز از بزرگان خاندان مهران، یکی از هفت خاندان ایران اشکانی-ساسانی، بود و با اثبات شایستگی نظامی خود همسر شاهدخت میرهران، خواهر خسرو دوم، گشت. با پیروزی‌های پی‌در‌پی بر رومیان آوازه‌اش دوچندان گشت. انطاکیه، دمشق، اورشلیم، اسکندریه و قیصریه را گشود تا روبروی دیوارهای کنستانتینوپولیس (بیزانس/قسطنطنیه/استانبول) راند. بر صلیب راستین دست یافت. تارومار شدن سپاه روم در درعا از دید اعراب تا آن اندازه مهم آمده بود که در قرآن نیز بازتاب یافت. با این‌حال، در گشودن کنستانتینوپولیس ناکام ماند و عملیات مشترک ایرانیان و آوارها به شکست انجامید. گویند که خسرو در نهان نامه‌ای به کاردارگان، جانشین شهربراز، گسیل کرد تا مافوقش را بکشد. نامه بدست رومیان افتاد و هراکلیوس، امپراتور بیزانس، شخصا در پای دیوار شهر به شهربراز داد. سردار ایرانی چون نامه را خواند، محتوایش را تغییر داد به گونه‌ای که شاهنشاه دستور به کشتن افسران ارتش داده. پس شهربراز دستور داد تا نامه خسرو را بر «سر نیزه‌ها کنند!» سپس به شمال سوریه رفت و در نبرد سرنوشت ساز «نینوا» میان خسرو و هراکلیوس بیطرفی برگزید سپس در کنار بزرگان در توطئه قتل خسرو شرکت جست و رای به شاهی قباد دوم (شیرویه) داد. چون شیرویه در طاعون همه‌گیر جان بداد، هراکلیوس در نامه‌ای به شهربراز نوشت: «حال که شاه ایران مرده، تخت و پادشاهی برایت فراهم شده است. من آن را به تو و فرزندانت ارزانی می‌دارم. اگر ارتشی نیاز داری، هر اندازه که بخواهی برایت نیرو می‌فرستم.» پس شهربراز با کمک پیروز خسرو و نامدارگشنسپ بر تیسفون چیره شد و اردشیر سوم خردسال را کشت و خود در ۲۷ آوریل ۶۲۹ بر تخت شاهنشاهی بنشست؛ هر چند که فرمانرواییش دیری نپایید و با کشتن بسیاری از بزرگان، نارضایتی ایجاد شد تا پس از چهل روز، فرخ هرمزد، بزرگ خاندان اسپهبد و پدر رستم (سردار ایران در قادسیه) و خره‌زاد، نیزه‌ای بر او پرتاب کرد و شهربراز کشته شد. سالی بعد، فرزندش شاپور نیز شاه گشت ولی تاج‌و‌تختش بسان پدرش کوتاه بود. دیگر پسر مسیحیش، نیکیتاس، اما به خدمت رومیان درامد، هر چند که در نبرد یرموک شکست خورد و در حمص گرفتار اعراب شد. به عمر پیشنهاد همکاری علیه هم‌میهنان ایرانیش داد ولی خلیفه عرب دستور به اعدامش داد! نگاره‌ها: ۱. سکه و چهره شهربراز ۳، ۴ و ۵: لشکرکشی‌های شهربراز ۶. کشته‌شدن شهربراز⁩ @Iran_Simorq